Zdjęcie Instytutu Huta Pieniacka. Fot: Tomasz bTrzaska/ Instytut Pamięci Narodowej
Na terenie dawnej wsi Huta Pieniacka, w rejonie złoczowskim, w obwodzie lwowskim, zakończono poszukiwania miejsc, w których pogrzebano mieszkańców poległych z rąk Ukraińców związanych z SS „Galizien”, UPA i lokalnymi bojówkami.
Prace trwały 10 dni, a ich wyniki opublikował Polski Instytut Pamięci Narodowej. Łącznie szczątki ludzkie odnaleziono w 25 miejscach na badanym terenie, jednak badacze nie podają dokładnej liczby ofiar. Były to pierwsze tego typu specjalistyczne działania prowadzone w tej lokalizacji, w której doszło do jednej z najtragiczniejszych zbrodni popełnionych na ludności polskiej w okresie II wojny światowej.
Poszukiwania prowadził Instytut Pamięci Narodowej we współpracy z ukraińską firmą „Wołyńskie Starożytności”, która pracowała w 2025 roku podczas poszukiwań w Puźnikach wraz z Fundacją Wolność i Demokracja. Na miejscu byli przedstawiciele Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP oraz członkowie Stowarzyszenia Huta Pieniacka.
IPN przypomina, że przed wybuchem II wojny światowej Huta Pieniacka była polską wsią, zamieszkiwaną niemal wyłącznie przez Polaków.
28 lutego 1944 roku miejscowość stała się obiektem brutalnego ludobójstwa. Zbrodni dokonali Ukraińcy służący w 4 Galicyjskim Pułku Policji SS, związanym z 14 Dywizją Grenadierów SS „Galizien”, członkowie Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz lokalnych ukraińskich bojówek. Wymordowano ponad 850 osób – kobiet, dzieci i mężczyzn. Miejscowość nigdy nie została odbudowana. Dziś o istnieniu Huty Pieniackiej przypomina jedynie pomnik.
Celem zespołu było odnalezienie miejsc pochówku Polaków. Prace były trudne, bo dawna zabudowa wsi prawie nie istnieje, a lokalizacje oparto na starych relacjach świadków.
Już na początku odkryto fundamenty dawnej kaplicy parafialnej, zgodne z archiwami i relacjami. Stała się ona punktem odniesienia w dalszych poszukiwaniach.
Czwartego dnia, w pobliżu kaplicy, znaleziono zbiorową mogiłę. Szczątki były pochowane bez trumien, w nieładzie, a część kości nosiła ślady nadpaleń, co odpowiada historycznym opisom wydarzeń z 1944 roku.
Przebadano ponad 4000 m² terenu, a szczątki odnaleziono w 25 miejscach na obszarze ponad 200 m² (w tym mogiła na obszarze 72 metrów kwadratowych i liczne szczątki poza obszarem głównej mogiły).. Skala znalezisk wskazuje na masowy charakter mogiły, mogącej zawierać nawet kilkaset ofiar. IPN na razie nie precyzuje liczby.
Uzyskane wyniki stanowią materialny dowód zbrodni popełnionej na polskiej ludności w Hucie Pieniackiej.
IPN zapowiada dalsze działania formalne, w tym wniosek o ekshumacje i badania szczątków oraz ich godny, chrześcijański pochówek.
