Ministrowie kultury Ukrainy i Polski opublikowali wspólne oświadczenie potępiające umieszczenie tablicy na pomniku żołnierzy Ukraińskiej Powstańczej Armii na wzgórzu Monastyr w Werchracie na Podkarpaciu. Jak informowaliśmy, drugiego dnia świąt Wielkanocy policja w Lubaczowie otrzymała zgłoszenie, że na upamiętnieniu UPA pojawiła się tablica, która „znacznie różni się treścią od dotychczasowej”.
Widnieje tam napis:
Masowa mogiła Ukraińców, członków UPA, odpowiedzialnych za terror i ludobójstwo na bezbronnej ludności polskiej, ukraińskiej i żydowskiej.
Panie Boże, zmiłuj się nad nimi i nie pociągaj ich do odpowiedzialności za straszne czyny, których dopuścili się wobec swoich braci.
Przebaczyć nie znaczy zapomnieć, ale uleczyć ból.
O sprawie piszą dziś ukraińskie media, stąd prawdopodobnie szybka reakcja resortów kultury.
We wspólnym oświadczeniu ministerstw podkreślono, że wszystkie nielegalnie zainstalowane napisy i znaki muszą zostać natychmiast usunięte.
Stanowczo potępiamy akt wandalizmu dokonany wobec jednego z ukraińskich miejsc pamięci w Polsce. Nielegalnie umieszczone napisy i znaki muszą zostać niezwłocznie usunięte. Mamy do czynienia ze świadomą prowokacją, która służy m.in. interesom państwa-agresora – Rosji – i ma na celu zakłócenie konstruktywnego dialogu, który w ostatnich miesiącach rozwija się pomiędzy naszymi krajami — czytamy w oświadczeniu MK.
Potwierdzamy nasze zdecydowane zaangażowanie w dalsze umacnianie strategicznego partnerstwa oraz rozwiązywanie istniejących kwestii spornych w duchu dialogu i wzajemnego zrozumienia. Wszelkie akty wandalizmu miejsc pamięci i pochówku są objęte działaniami właściwych służb – podsumowano w oświadczeniu Ministerstwo Kultury RP
Taka sama treść pojawiła się na stronie ukraińskiego resortu.
Upamiętnienie w Werchracie było w przeszłości kilkukrotnie uszkadzane. W 2015 roku ktoś zniszczył tablicę z nazwiskami członków UPA, krzyż pomalowano na polskie barwy narodowe, a symbole ukraińskie zastąpiono polskimi. Pięć lat później, w 2020 roku, pomnik został ponownie zdewastowany. Uszkodzona wcześniej tablica pamiątkowa została całkowicie zniszczona, a jej fragmenty wrzucono do dołu.
Strona ukraińska domagała się przywrócenia tablicy z nazwiskami żołnierzy UPA na upamiętnieniu. Był to główny warunek Kijowa dotyczący wznowienia ekshumacji szczątków Polaków, ofiar UPA na Ukrainie. Tablica nie została jednak odrestaurowana zgodnie z życzeniem strony ukraińskiej.
Ostatecznie w styczniu 2025 Ukraina wyraziła zgodę na wznowienie ekshumacji dla warszawskiej Fundacji Wolność i Demokracja.
„Odpowiedzialni za terror i ludobójstwo” – na grobie żołnierzy UPA w Monasterzu podmieniono tablicę!
