• Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa
Kresy24.pl
  • 15 lis 2026
  • Archiwa Czasopism
    • Archiwum Dziennika Kijowskiego
    • Archiwum Gazety Polskiej Bukowiny
    • Archiwum Głosu Polonii
    • Archiwum Głosu znad Niemna
    • Archiwum Kuriera Galicyjskiego
    • Archiwum Kwartalnika Echa Polesia
    • Archiwum Kwartalnika Krynica
    • Archiwum Magazynu Polskiego
    • Archiwum Monitora Wołyńskiego
    • Archiwum Mozaiki Berdyczowskiej
    • Archiwum pisma Nasze Drogi
    • Archiwum pisma Polacy Donbasu
    • Archiwum Słowa Polskiego
    • Archiwum Słowa Życia
    • Archiwum Tęczy Żytomierszczyzny
    • Archiwum pisma Polonia Charkowa
    • Archiwum pisma Wołanie z Wołynia
    • Archiwum Polak na Łotwie
    • Archiwum Polaka Małego
    • Archiwum Polaka w Niemczech
  • Filmoteka
  • Niepodległość
  • Polacy na (Bliskim) Wschodzie
  • Trójmorze
  • TV Kresy24.pl
  • Archiwum Kresowe
Kresy24.pl
  • Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa

Kobiety Powstania Styczniowego. Maria Bentkowska spod Żytomierza, prekursorka harcerstwa polskiego

29 lis 2025

Maria Bentkowska podczas uroczystości z okazji rocznicy Bitwy Warszawskiej, Warszawa – 1930, NAC.

Maria Bentkowska podczas uroczystości z okazji rocznicy Bitwy Warszawskiej, Warszawa – 1930, NAC.

W 1938 roku weteranka 1863 гoku Maria Bentkowska ukończyła 90 lat życia. W dzieciństwie żyła w pięknym dworze, dziedziczka rozległych włości na Ukrainie koło Żytomierza. Ukochaną swą córkę p. Adam Wyleżyński, wielki patriota, od najmłodszych jej lat wychowywał jak chłopca, hartując ducha, aby nie znała, co to strach. Jakby przeczuwał, że przydać się to może dla sprawy. I przydało się istotnie.

Kiedy w domu pp. Wyleżyńskich utworzył się ważny punkt działań polskiego Rządu Narodowego, którego ojciec Marii był pełnomocnikiem, kiedy najwybitniejsze postacie tego okresu w domu tym zatrzymywały się, mała dziewczynka potrafiła stać się potrzebną i pomocna.

– Mieliśmy duży park, który łączył się z lasem, pełnym gąszczy – opowiadała p. Bentkowska.  –  Było w nich sporo kryjówek tajemniczych, w których składano tajne papiery Rządu Narodowego dla powstańców i na odwrót – raporty powstańców. Kryjówki te znałam dobrze, i do nich wysyłał mnie ojciec po owe papiery. Szłam do lasu w nocy sama jedna, odnajdywałam wśród ciemności te miejsca, zabierając ze sobą korespondencję powstańczą. Nieraz na wiadomość, w niej zawartą, trzeba było jechać do obozu i zawieźć powstańcom potrzebną żywność lub ubranie. Funkcje te mnie poruczano, gdyż, jako dziewczynka, mniej zwracałam na siebie uwagi. A byliśmy otoczeni dokoła szpiegami, gdyż w każdej wsi, które należały do moich rodziców, byli popi prawosławni. We dworze tymczasem zainstalował się jenerał Różycki pod przybranym nazwiskiem, jako geometra. Była to niezwykła postać. Wychowanek Petersburga, porwany w sieroctwie przez Moskali, budził wśród nich wielkie nadzieje, jako oficer, i był ulubieńcem dworu. W chwili decydującej obudziła się w nim dusza polska, rzucił obiecującą karierę w szeregach carskich i poszedł na poniewierkę do powstania. Był on kierownikiem całej akcji na Ukrainie, i dlatego musiał często wyjeżdżać i znikać na czas dłuższy, co budziło szczególniejsze podejrzenia u Moskali.

Ta historyczna postać zaważyła niebawem także na losach małej Marii Wyleżyńskiej.

Wreszcie atmosfera zrobiła się tak niebezpieczna, że ojciec jej i Różycki musieli dom opuścić, jak się potem okazało – na zawsze. Pozostały same kobiety. Otoczone szpiegami i nękane najazdami Moskali, którzy rabowali, co mogli, postanowiły panie Wyleżyńskie uciec się pod opiekę stryja.

Tam to, przed dom stryjowski, zajechały pewnego dnia z hałasem trzy „trójki”, i moskiewscy oficerowie wyrwali gwałtem z objęć matczynych córkę Marię, uwożąc ją do Berdyczowa.

Wesoło brzęczały uprzęże „trojki”, a przechodnie mogli mniemać, że to jakieś rozbawione towarzystwo jedzie kuligiem przez ulice miasta. Ohydny gwałt doskonale był zamaskowany tym właśnie paradnym orszakiem.

A tymczasem serduszko małej branki tłukło się szalonym tętnem. Pierś rozpierała duma, że oto i ona cierpi za Polskę. Przed oczyma stawała jej bohaterska postać Pustowojtówny, która tak niedawno była w ich domu ukryta przez trzy tygodnie na strychu i której tam nosiła jedzenie.

Dalsze losy Marii okazały się straszliwe. Wtrącona do ciemnicy, nie znalazła tam strawy, ani też niczego, na czym by spocząć mogła, lub czym się przykryć – a był to grudzień. W siedzącej pozycji na kamiennej ławie zapadła w twardy sen.
Wtem blask latarki tuż przy twarzy i wrzaski żołdaków budzą nieszczęśliwą. Wyrwana brutalnie ze snu wśród nocy i wyciągnięta gwałtem z ciemnicy, staje przed swymi oprawcami na tortury badania.

Rozumiała doskonale po rosyjsku ale przez cały czas jej więzienia nie zdradziła się z tym. I Moskale musieli mi zadawać pytania po polsku. Chodziło im o nazwiska ludzi, bywających w domu jej ojca. Przede wszystkim męczono ją o wyjawienie prawdziwego nazwiska owego tajemniczego geometry, który nagle zniknął z ich domu, a który budził najwięcej podejrzeń. Niejednokrotnie patrzeć musiała dziecięcymi oczyma na najbrutalniejsze sceny życia, o jakich nie miała pojęcia. Wprowadzano ją do sali, gdzie miało być przesłuchanie, a tymczasem na sali szła zabawa w najlepsze. Porozbierani do bielizny oficerowie moskiewscy bezczelnie udawali, że mały świadek ich orgii w niczym ich nie krępuje. Wreszcie zwracali się do niej, aby zmaltretowaną, zziębniętą i głodną zmusić do wyjawienia najdroższych tajemnic. Najdroższych i najbliższych zarazem, bo jeszcze w sukience jej szeleściały zaszyte kartki, które mogły zgubić Marię i tylu innych, a których istnienia Moskale nie domyślali się.

Po kilku dniach ciemnicy, o chlebie i wodzie, przeniesiono Marię do innego więzienia, gdzie przebywała dwa tygodnie w towarzystwie kobiet, pochodzących z najgorszych mętów.
I tam również następowały nocne badania. Obudzona nagle ze snu, jakże łatwo mogła się załamać i wyrzec nieostrożnie nazwisko, o które tak gwałtownie była pytana! A jednak nie załamała się nigdy, i ten niesłychany w jej wieku hart ducha dał jej przetrzymać wszystko.
Matka Marii robiła tymczasowo starania o uwolnienie córki. Klejnoty rodzinne poszły na jej wykup. Już sama brosza diamentowa miała olbrzymią wartość. Otrzymane za nią pieniądze dopomogły małej Marii do powrotu pod dach rodzinny…
Potem było zamążpójście i działalność społeczna w czasie Wielkiej Wojny na Syberii, dokąd była delegowana celem niesienia pomocy zesłańcom. Ta niezwykłej siły i hartu kobieta, mimo bardzo już podeszłego wieku w roku 1939, czynna była przed tym, jako sanitariuszka we Lwowie, podczas okupacji tego miasta przez Moskali.
W roku 1863 nie było jeszcze harcerstwa polskiego, nie było praw harcerskich, a przecież Maria Wyleżyńska-Bentkowska prawa te godnie wypełniała. Służba Bogu i ojczyźnie, dotrzymywanie tajemnic, podchody leśne, wytrzymałość na niedolę więzienną, harda postawa wobec wroga.

Opis ilustracji: Maria Bentkowska (czwarta z prawej) podczas uroczystości z okazji rocznicy Bitwy Warszawskiej, Warszawa – 1930, NAC.

Słowo Polskie za: Kurier Warszawski, 1.01.1938 r., Nr 1, 28 listopada 2025 r.

< Idź pod prąd Zobacz inny >
Ważne? Ciekawe? Podaj dalej:

Nie przegap w tym temacie:

19 marca w Historii Kresów19 marca w Historii Kresów K24Zygmunt Sierakowski a Ukraina K24„Jeszcze tu sąsiedzi Białorusini mieszają”. Były szef MSZ Litwy o napisach w trzech językach na grobach powstańców styczniowych
  • Tagi
  • Moskal
  • Powstanie Styczniowe
  • weterani
  • Żytomierz

HISTORYCZNE KALENDARIUM KRESÓW

15 listopada w Historii Kresów

15 listopada w Historii Kresów

NA ŚWIECIE

Mrożący plan Putina. To brzmi jak wyrok dla Polski

Mrożący plan Putina. To brzmi jak wyrok dla Polski

Ukradł szczątki świętego i zrobił z nimi coś niewyobrażalnego

Ukradł szczątki świętego i zrobił z nimi coś niewyobrażalnego

Rozmowy w Abu Zabi: na razie wynik zero. Ale wymiana jeńców

Rozmowy w Abu Zabi: na razie wynik zero. Ale wymiana jeńców

Płynąć, płynie. Ale dokąd? Paliwowa farsa na Atlantyku

Płynąć, płynie. Ale dokąd? Paliwowa farsa na Atlantyku

Wielka gra o Ukrainę. Berlin i Paryż nie oddadzą swego losu w ręce Brukseli

Wielka gra o Ukrainę. Berlin i Paryż nie oddadzą swego losu w ręce Brukseli

Orbán zatrzymany pod zarzutem przemytu ludzi

Orbán zatrzymany pod zarzutem przemytu ludzi

Więcej ze świata »

REGION BAŁTYKU

Zamykają wszystkie przejścia graniczne z Rosją!

Zamykają wszystkie przejścia graniczne z Rosją!

Uderzenie w okręt na Bałtyku! Koniec bezpiecznych portów

Uderzenie w okręt na Bałtyku! Koniec bezpiecznych portów

Nawet +55°C. Hakerzy przejęli kontrolę nad sklepami. Carrefoura też nie oszczędzili

Nawet +55°C. Hakerzy przejęli kontrolę nad sklepami. Carrefoura też nie oszczędzili

Koszmar Europy? To, co wydarzy się po zakończeniu wojny

Koszmar Europy? To, co wydarzy się po zakończeniu wojny

150 bunkrów na granicy z Rosją! I to tylko początek

150 bunkrów na granicy z Rosją! I to tylko początek

Więcej z Regionu Bałtyku »

LITWA

Łasuchy z osmalonymi brwiami. Ten trunek rozpalał zmysły!

Łasuchy z osmalonymi brwiami. Ten trunek rozpalał zmysły!

Koniec polskiej potęgi na Litwie. Ważą się losy

Koniec polskiej potęgi na Litwie. Ważą się losy

Litwa wykryła, polskie wojsko przeoczyło. A Rosja atakuje już przy naszej granicy

Litwa wykryła, polskie wojsko przeoczyło. A Rosja atakuje już przy naszej granicy

Alarm przy granicy z obwodem królewieckim. Wojsko rusza na granicę

Alarm przy granicy z obwodem królewieckim. Wojsko rusza na granicę

Wsadzili Marychę za kraty! Koniec tuptania z Białorusi

Wsadzili Marychę za kraty! Koniec tuptania z Białorusi

Więcej z Litwy »

AZJA I ZAKAUKAZIE

Drżyjcie chińscy towarzysze! Mao zmartwychwstał

Drżyjcie chińscy towarzysze! Mao zmartwychwstał

Chiny szantażują Putina: oddaj bogactwa! Kłótnia na Kremlu

Chiny szantażują Putina: oddaj bogactwa! Kłótnia na Kremlu

Udaremnili zamach stanu! Policja weszła do akcji

Udaremnili zamach stanu! Policja weszła do akcji

Po 20 latach przeprasza Kazachów za Borata

Po 20 latach przeprasza Kazachów za Borata

29.10.2026. Szokujące sceny z obrad sejmu (WIDEO)

29.10.2026. Szokujące sceny z obrad sejmu (WIDEO)

Więcej z Azji i Zakaukazia »

WYSZUKIWARKA KRESOWA

Szukasz swojej rodziny, albo korzeni na Kresach? Zamieść bezpłatnie ogłoszenie w naszej Wyszukiwarce Kresowej. Czytają nas setki tysięcy rodaków w Polsce i na świecie. Może ktoś odpowie?
Wejdź do Wyszukiwarki Kresowej »

BIBLIOTEKA KRESOWA

Człowiek przemieniony w wilka

Człowiek przemieniony w wilka

Dla honoru organizacji

Dla honoru organizacji

Te relacje zhańbią Łukaszenkę na wieki....

Te relacje zhańbią Łukaszenkę na wieki....

Aż 300 zdjęć! Album "Oblicza Powstania 1863-1865"

Aż 300 zdjęć! Album "Oblicza Powstania 1863-1865"

„Przechadzki po Wilnie i jego okolicach” — jedno z najważniejszych źródeł informacji o przeszłości miasta

„Przechadzki po Wilnie i jego okolicach” — jedno z najważniejszych źródeł informacji o przeszłości miasta

Więcej z Biblioteki Kresowej »

KULTURA

Dziady – noc, w której zmarli wracają do domu

Dziady – noc, w której zmarli wracają do domu

Kresowy Wawel przemówił. Sensacyjne odkrycie pod gruzami!

Kresowy Wawel przemówił. Sensacyjne odkrycie pod gruzami!

Narodowa Galeria Sztuki „Zachęta” pokazała „zapach granicy”

Narodowa Galeria Sztuki „Zachęta” pokazała „zapach granicy”

Skarb? Jest. Ale co tam skarb. Tam się kryje tajemnica szczęścia!

Skarb? Jest. Ale co tam skarb. Tam się kryje tajemnica szczęścia!

A tam w kącie co za bazgroły? Chagall? Nie znam

A tam w kącie co za bazgroły? Chagall? Nie znam

Więcej w dziale Kultura »

KUCHNIA KRESOWA

Kurczak w kefirze - Kuchnia Kresowa

Kurczak w kefirze - Kuchnia Kresowa

Kasza kartoflana zapiekana z grzybami

Kasza kartoflana zapiekana z grzybami

Kotlety ze śledzia - Kucharka Litewska

Kotlety ze śledzia - Kucharka Litewska

Pączki Pana Marszałka. Spiżowa postać? Gdzie tam!

Pączki Pana Marszałka. Spiżowa postać? Gdzie tam!

Buljon rumiany kwaskowaty - Kucharka Litewska

Buljon rumiany kwaskowaty - Kucharka Litewska

Galarepa nadziewana - Kucharka Litewska

Galarepa nadziewana - Kucharka Litewska

Więcej z Kuchni Kresowej »
  • Click here - to select or create a menu
Projekt finansowany ze środków MSZ
© Kresy24.pl 2026. Wszelkie Prawa Zastrzeżone. O nas i Kontakt | Polityka prywatności
Produkcja: Fundacja Wolność i Demokracja