• Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa
Kresy24.pl
  • 21 lis 2026
  • Archiwa Czasopism
    • Archiwum Dziennika Kijowskiego
    • Archiwum Gazety Polskiej Bukowiny
    • Archiwum Głosu Polonii
    • Archiwum Głosu znad Niemna
    • Archiwum Kuriera Galicyjskiego
    • Archiwum Kwartalnika Echa Polesia
    • Archiwum Kwartalnika Krynica
    • Archiwum Magazynu Polskiego
    • Archiwum Monitora Wołyńskiego
    • Archiwum Mozaiki Berdyczowskiej
    • Archiwum pisma Nasze Drogi
    • Archiwum pisma Polacy Donbasu
    • Archiwum Słowa Polskiego
    • Archiwum Słowa Życia
    • Archiwum Tęczy Żytomierszczyzny
    • Archiwum pisma Polonia Charkowa
    • Archiwum pisma Wołanie z Wołynia
    • Archiwum Polak na Łotwie
    • Archiwum Polaka Małego
    • Archiwum Polaka w Niemczech
  • Filmoteka
  • Niepodległość
  • Polacy na (Bliskim) Wschodzie
  • Trójmorze
  • TV Kresy24.pl
  • Archiwum Kresowe
Kresy24.pl
  • Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa

19 lipca w Historii Kresów

19 lip 2026

Portret Tomasza Zana, aut. obrazu Walenty Wańkowicz

Portret Tomasza Zana, aut. obrazu Walenty Wańkowicz (1837), fot: Wikipedia/dp

1855 – w Kochaczynie pod Orszą zmarł Tomasz Zan – polski poeta i przyrodnik, współzałożyciel Towarzystwa Filomatów, Związku Promienistych, prezes Zgromadzenia Filaretów.

Urodził się w 1796 r. w Miasocie koło Mołodeczna. Jego dziadek był burmistrzem Radoszkowicz. Przez 5 lat Tomasz Zan uczył się w gimnazjum w Mińsku, potem w Mołodecznie, a od 1815 r. na wydziale matematyczno – fizycznym Uniwersytetu Wileńskiego. Podczas egzaminów wstępnych poznał Adama Mickiewicza. Jako poeta Zan znany jest z jambów, ballad (m.in. “Cyganka”), sielanek, elegii (m.in. “Pożegnanie”) i utworów satyrycznych. Podobno to właśnie pod jego wpływem Mickiewicz porzucił styl klasycystyczny w swojej twórczości.

Poza Filomatami, Promienistymi i Filaretami Tomasz Zan był także związany z  Towarzystwem Szubrawców i z wileńską lożą “Szkoła Sokratesa”. Za działalność w tych grupach został przez władze carskie skazany na rok ciężkiego więzienia w Orenburgu, a potem na zesłanie, na którym przebywał do 1837 r. W międzyczasie prowadził badania meteorologiczne, a w Orenburgu założył z Aleksandrem Chodźką muzeum historyczno – przyrodnicze. W 1831 r. na zlecenie władz zorganizował wyprawę naukową w stepy Kirgistanu i na Ural, odkrywając m.in. uralskie pola złotonośne. W 1841 r. wrócił do Wilna, gdzie otrzymał posadę w Głównym Urzędzie Korpusu Inżynierów Górniczych.

Tomasz Zan został pochowany w Smolanach niedaleko Orszy. Jego wnuczką była Kazimiera Iłłakowiczówna, a prawnukami – działaczka społeczna i słynna autorka wspomnień Helena Stankiewicz – “pani na Berżenikach” oraz Tomasz Zan – konspirator i żołnierz AK.

1794 – Insurekcja Wileńska: Rosjanie rozpoczęli szturm na bronione przez Polaków Wilno. Siły polskie liczyły ok. 500 żołnierzy i 1500 słabo uzbrojonych gwardzistów miejskich. Siły rosyjskie gen. Bohdana Knorringa wynosiły 8 tys. żołnierzy i kilkanaście armat. W czasie dwudniowych niezwykle zaciekłych i heroicznych walk, m.in. w obronie Ostrej Bramy, Polacy zadali wojskom rosyjskim ciężkie straty i obronili miasto.

Przytoczmy tylko jedno z dramatycznych wydarzeń w czasie obrony Wilna. Rosyjski pułkownik Michaił Diejew na czele kozaków zbliżył się ku Ostrej Bramie, gdzie nie pozostało już w ogóle żadnych obrońców. Gdy z triumfem w nią wjeżdżał, nagle padł strzał z okna kaplicy Pociejowskiej i zranił śmiertelnie Diejewa. Kozacy odstąpili w nieładzie. Podobno rosyjskiego dowódcę zabił braciszek z zakonu karmelitów bosych, ks. Celica. Według innej wersji, Diejewa zabił strzał z armaty. Taką też wersję zdarzeń pozostawił nam Adam Mickiewicz w “Panu Tadeuszu”:

Jak nie wierzono w Wilnie ubogiej kobiecie,
Która, stojąc na świętej Ostrej Bramy szczycie,
Widziała, jako Dejów, moskiewski jenerał,
Wchodząc z pułkiem kozaków, już bramę otwierał –
I jak jeden mieszczanin, zwany Czarnobacki
Zabił Dejowa i zniósł cały pułk kozacki.

 

Przeczytaj artykuł o wybuchu Insurekcji Wileńskiej.

1863 – we Lwowie została podpisana Concordia – umowa pomiędzy biskupami rzymskokatolickimi a grekokatolickimi. Regulowała ona sporne sprawy pomiędzy obydwoma obrządkami, których nie wyjaśniało dotychczasowe prawo kościelne.

1894 – we Lwowie urodził się Jerzy Pajączkowski-Dydyński – polski wojskowy, pułkownik Wojska Polskiego. Studiował na Uniwersytecie Lwowskim. Jeden z najstarszych ludzi. Zmarł w 2005 r.

1934 – w Wilnie urodził się Janusz Christa – polski rysownik, autor komiksów, m.in. serii “Kajko i Kokosz”. Zmarł w 2008 r.

1939 – urodził się Bohdan Cywiński – polski publicysta, historyk idei, działacz społeczny, profesor na Wydziale Nauk Historycznych i Społecznych Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego oraz Uniwersytetu Wileńskiego. Współtwórca m.in. Uniwersytetu Latającego (1977), Towarzystwa Kursów Naukowych (1978). Jeden z inicjatorów powstania “Solidarności”. Autor m.in. książki “Rodowody niepokornych” (1971) ukazującej postawy ideowe inteligencji wobec zaboru rosyjskiego na przełomie XIX i XX wieku.

1942 – zakończono ewakuację Armii gen. Andersa ze Związku Sowieckiego na Bliski Wschód.

Kresy24.pl / Historyczne Kalendarium Kresowe – 19 lipca

< Idź pod prąd Zobacz inny >
Ważne? Ciekawe? Podaj dalej:

Nie przegap w tym temacie:

18 lipca w Historii Kresów18 lipca w Historii Kresów 7 lipca w Historii Kresów7 lipca w Historii Kresów 2 lipca w Historii Kresów2 lipca w Historii Kresów
  • Tagi
  • Armia Andersa
  • Chodźko
  • Filareci
  • Filomaci
  • historia
  • historia Kresów Wschodnich
  • Insurekcja Kościuszkowska
  • Kościół grekokatolicki
  • Kościół katolicki
  • Kresy Wschodnie
  • literatura
  • Lwów
  • Mickiewicz
  • Mińsk
  • Mołodeczno
  • nauka
  • Obrona Wilna
  • Orsza
  • Ostra Brama
  • poezja
  • Polacy na Kresach
  • Promieniści
  • religia
  • Stankiewicz
  • unici
  • Uniwersytet Wileński
  • Wilno
  • wojna
  • wojna polsko-rosyjska
  • Wojsko Polskie

HISTORYCZNE KALENDARIUM KRESÓW

21 listopada w Historii Kresów

21 listopada w Historii Kresów

NA ŚWIECIE

Chcą do UE, ale Moskwa... Władza pokazała karty

Chcą do UE, ale Moskwa... Władza pokazała karty

Mrożący plan Putina. To brzmi jak wyrok dla Polski

Mrożący plan Putina. To brzmi jak wyrok dla Polski

Ukradł szczątki świętego i zrobił z nimi coś niewyobrażalnego

Ukradł szczątki świętego i zrobił z nimi coś niewyobrażalnego

Rozmowy w Abu Zabi: na razie wynik zero. Ale wymiana jeńców

Rozmowy w Abu Zabi: na razie wynik zero. Ale wymiana jeńców

Płynąć, płynie. Ale dokąd? Paliwowa farsa na Atlantyku

Płynąć, płynie. Ale dokąd? Paliwowa farsa na Atlantyku

Wielka gra o Ukrainę. Berlin i Paryż nie oddadzą swego losu w ręce Brukseli

Wielka gra o Ukrainę. Berlin i Paryż nie oddadzą swego losu w ręce Brukseli

Więcej ze świata »

REGION BAŁTYKU

Zacharowa jeszcze grozi odwetem: „Nigdy nie zapominamy”

Zacharowa jeszcze grozi odwetem: „Nigdy nie zapominamy”

Szokujący plan rządu. Nawet okupacja nie przerwie ich rządów

Szokujący plan rządu. Nawet okupacja nie przerwie ich rządów

Zamykają wszystkie przejścia graniczne z Rosją!

Zamykają wszystkie przejścia graniczne z Rosją!

Uderzenie w okręt na Bałtyku! Koniec bezpiecznych portów

Uderzenie w okręt na Bałtyku! Koniec bezpiecznych portów

Nawet +55°C. Hakerzy przejęli kontrolę nad sklepami. Carrefoura też nie oszczędzili

Nawet +55°C. Hakerzy przejęli kontrolę nad sklepami. Carrefoura też nie oszczędzili

Więcej z Regionu Bałtyku »

LITWA

Amerykańskie wojsko już przy granicy z Białorusią

Amerykańskie wojsko już przy granicy z Białorusią

Łasuchy z osmalonymi brwiami. Ten trunek rozpalał zmysły!

Łasuchy z osmalonymi brwiami. Ten trunek rozpalał zmysły!

Koniec polskiej potęgi na Litwie. Ważą się losy

Koniec polskiej potęgi na Litwie. Ważą się losy

Litwa wykryła, polskie wojsko przeoczyło. A Rosja atakuje już przy naszej granicy

Litwa wykryła, polskie wojsko przeoczyło. A Rosja atakuje już przy naszej granicy

Alarm przy granicy z obwodem królewieckim. Wojsko rusza na granicę

Alarm przy granicy z obwodem królewieckim. Wojsko rusza na granicę

Więcej z Litwy »

AZJA I ZAKAUKAZIE

Nadchodzi zmiana! Za 9 lat muzułmanów będzie więcej niż chrześcijan!

Nadchodzi zmiana! Za 9 lat muzułmanów będzie więcej niż chrześcijan!

Xi poklepał Putina po plecach, a potem ... zimny prysznic

Xi poklepał Putina po plecach, a potem ... zimny prysznic

Putin elegancko upokorzony. Wystarczył jeden gest Xi (WIDEO)

Putin elegancko upokorzony. Wystarczył jeden gest Xi (WIDEO)

Drżyjcie chińscy towarzysze! Mao zmartwychwstał

Drżyjcie chińscy towarzysze! Mao zmartwychwstał

Chiny szantażują Putina: oddaj bogactwa! Kłótnia na Kremlu

Chiny szantażują Putina: oddaj bogactwa! Kłótnia na Kremlu

Więcej z Azji i Zakaukazia »

WYSZUKIWARKA KRESOWA

Szukasz swojej rodziny, albo korzeni na Kresach? Zamieść bezpłatnie ogłoszenie w naszej Wyszukiwarce Kresowej. Czytają nas setki tysięcy rodaków w Polsce i na świecie. Może ktoś odpowie?
Wejdź do Wyszukiwarki Kresowej »

BIBLIOTEKA KRESOWA

Człowiek przemieniony w wilka

Człowiek przemieniony w wilka

Dla honoru organizacji

Dla honoru organizacji

Te relacje zhańbią Łukaszenkę na wieki....

Te relacje zhańbią Łukaszenkę na wieki....

Aż 300 zdjęć! Album "Oblicza Powstania 1863-1865"

Aż 300 zdjęć! Album "Oblicza Powstania 1863-1865"

„Przechadzki po Wilnie i jego okolicach” — jedno z najważniejszych źródeł informacji o przeszłości miasta

„Przechadzki po Wilnie i jego okolicach” — jedno z najważniejszych źródeł informacji o przeszłości miasta

Więcej z Biblioteki Kresowej »

KULTURA

Nadchodzi zmiana! Za 9 lat muzułmanów będzie więcej niż chrześcijan!

Nadchodzi zmiana! Za 9 lat muzułmanów będzie więcej niż chrześcijan!

Dziady – noc, w której zmarli wracają do domu

Dziady – noc, w której zmarli wracają do domu

Kresowy Wawel przemówił. Sensacyjne odkrycie pod gruzami!

Kresowy Wawel przemówił. Sensacyjne odkrycie pod gruzami!

Narodowa Galeria Sztuki „Zachęta” pokazała „zapach granicy”

Narodowa Galeria Sztuki „Zachęta” pokazała „zapach granicy”

Skarb? Jest. Ale co tam skarb. Tam się kryje tajemnica szczęścia!

Skarb? Jest. Ale co tam skarb. Tam się kryje tajemnica szczęścia!

Więcej w dziale Kultura »

KUCHNIA KRESOWA

Pierogi leniwe z kapustą - Kuchnia Kresowa

Pierogi leniwe z kapustą - Kuchnia Kresowa

Czebureki z serem - palce lizać! Kuchnia Kresowa

Czebureki z serem - palce lizać! Kuchnia Kresowa

Kurczak w kefirze - Kuchnia Kresowa

Kurczak w kefirze - Kuchnia Kresowa

Kasza kartoflana zapiekana z grzybami

Kasza kartoflana zapiekana z grzybami

Kotlety ze śledzia - Kucharka Litewska

Kotlety ze śledzia - Kucharka Litewska

Pączki Pana Marszałka. Spiżowa postać? Gdzie tam!

Pączki Pana Marszałka. Spiżowa postać? Gdzie tam!

Więcej z Kuchni Kresowej »
  • Click here - to select or create a menu
Projekt finansowany ze środków MSZ
© Kresy24.pl 2026. Wszelkie Prawa Zastrzeżone. O nas i Kontakt | Polityka prywatności
Produkcja: Fundacja Wolność i Demokracja