19 lipca w Historii Kresów

19 lipca 2013

na rycinie R.Żukowskiego. Źródło: Wikipedia

1855 – w Kochaczynie pod Orszą zmarł Tomasz Zan – polski poeta i przyrodnik, współzałożyciel Towarzystwa Filomatów, Związku Promienistych, prezes Zgromadzenia Filaretów.

Urodził się w 1796 r. w Miasocie koło Mołodeczna. Jego dziadek był burmistrzem Radoszkowicz. Przez 5 lat Tomasz Zan uczył się w gimnazjum w Mińsku, potem w Mołodecznie, a od 1815 r. na wydziale matematyczno – fizycznym Uniwersytetu Wileńskiego. Podczas egzaminów wstępnych poznał Adama Mickiewicza. Jako poeta Zan znany jest z jambów, ballad (m.in. „Cyganka”), sielanek, elegii (m.in. „Pożegnanie”) i utworów satyrycznych. Podobno to właśnie pod jego wpływem porzucił styl klasycystyczny w swojej twórczości.


Poza Filomatami, Promienistymi i Filaretami Tomasz Zan był także związany z  Towarzystwem Szubrawców i z wileńską lożą „Szkoła Sokratesa”. Za działalność w tych grupach został przez władze carskie skazany na rok ciężkiego więzienia w Orenburgu, a potem na zesłanie, na którym przebywał do 1837 r. W międzyczasie prowadził badania meteorologiczne, a w Orenburgu założył z Aleksandrem Chodźką muzeum historyczno – przyrodnicze. W 1831 r. na zlecenie władz zorganizował wyprawę naukową w stepy Kirgistanu i na Ural, odkrywając m.in. uralskie pola złotonośne. W 1841 r. wrócił do Wilna, gdzie otrzymał posadę w Głównym Urzędzie Korpusu Inżynierów Górniczych.

Tomasz Zan został pochowany w Smolanach niedaleko Orszy. Jego wnuczką była Kazimiera , a prawnukami – działaczka społeczna i słynna autorka wspomnień Helena – „pani na Berżenikach” oraz Tomasz Zan – konspirator i żołnierz AK.


1794: Rosjanie rozpoczęli szturm na bronione przez Polaków . Siły polskie liczyły ok. 500 żołnierzy i 1500 słabo uzbrojonych gwardzistów miejskich. Siły rosyjskie gen. Bohdana Knorringa wynosiły 8 tys. żołnierzy i kilkanaście armat. W czasie dwudniowych niezwykle zaciekłych i heroicznych walk, m.in. w obronie Ostrej Bramy, Polacy zadali wojskom rosyjskim ciężkie straty i obronili miasto.

Przytoczmy tylko jedno z dramatycznych wydarzeń w czasie obrony Wilna. Rosyjski pułkownik Michaił Diejew na czele kozaków zbliżył się ku Ostrej Bramie, gdzie nie pozostało już w ogóle żadnych obrońców. Gdy z triumfem w nią wjeżdżał, nagle padł strzał z okna kaplicy Pociejowskiej i zranił śmiertelnie Diejewa. Kozacy odstąpili w nieładzie. Podobno rosyjskiego dowódcę zabił braciszek z zakonu karmelitów bosych, ks. Celica. Według innej wersji, Diejewa zabił strzał z armaty. Taką też wersję zdarzeń pozostawił nam Adam Mickiewicz w „Panu Tadeuszu”:

Jak nie wierzono w Wilnie ubogiej kobiecie,
Która, stojąc na świętej Ostrej Bramy szczycie,
Widziała, jako Dejów, moskiewski jenerał,
Wchodząc z pułkiem kozaków, już bramę otwierał –
I jak jeden mieszczanin, zwany Czarnobacki
Zabił Dejowa i zniósł cały pułk kozacki.

 

Przeczytaj artykuł o wybuchu Insurekcji Wileńskiej.

1863 – we Lwowie została podpisana Concordia – umowa pomiędzy biskupami rzymskokatolickimi a grekokatolickimi. Regulowała ona sporne sprawy pomiędzy obydwoma obrządkami, których nie wyjaśniało dotychczasowe prawo kościelne.

1894 – we Lwowie urodził się Jerzy Pajączkowski-Dydyński – polski wojskowy, pułkownik Wojska Polskiego. Studiował na Uniwersytecie Lwowskim. Jeden z najstarszych ludzi. Zmarł w 2005 r.

1934 – w Wilnie urodził się Janusz – polski rysownik, autor komiksów, m.in. serii „Kajko i Kokosz”. Zmarł w 2008 r.

1939 – urodził się Bohdan – polski publicysta, historyk idei, działacz społeczny, profesor na Wydziale Nauk Historycznych i Społecznych Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego oraz Uniwersytetu Wileńskiego. Współtwórca m.in. Uniwersytetu Latającego (1977), Towarzystwa Kursów Naukowych (1978). Jeden z inicjatorów powstania „Solidarności”. Autor m.in. książki „Rodowody niepokornych” (1971) ukazującej postawy ideowe inteligencji wobec zaboru rosyjskiego na przełomie XIX i XX wieku.

1942 – zakończono ewakuację Armii gen. Andersa ze Związku Sowieckiego na Bliski Wschód.

Kresy24.pl / Historyczne Kalendarium Kresowe – 19 lipca

Podziel się tym z innymi. Udostępnij na:

Komentarze nawołujące do przemocy, zawierające zniesławienia, wulgaryzmy, groźby karalne lub spam będą usuwane. Również wpisy osób podających nieprawdziwy email.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *