14 września w Historii Kresów

14 września 2013

Jerzy Giedroyć

Jerzy

2000 – w Maisons-Laffitte pod Paryżem zmarł Jerzy Giedroyć – pochodzący z Kresów polski publicysta i działacz emigracyjny, legendarny redaktor paryskiej „Kultury”.

Urodził się w Mińsku w 1906 r. w książęcym rodzie herbu Hippocentaurus. Był synem farmaceuty Ignacego Giedroycia i Franciszki Starzyckiej. Studiował prawo i historię na Uniwersytecie Warszawskim. W dwudziestoleciu międzywojennym związany z młodymi konserwatystami. Był jednym z liderów Myśli Mocarstwowej i Związku Pracy Mocarstwowej, prezesem Związku Drużyn Ludowych Mocarstwowej Polski.


Po wybuchu II wojny Jerzy Giedroyć został ewakuowany do Rumunii, gdzie pracował w polskiej ambasadzie. Potem przez Turcję trafił do Palestyny i został żołnierzem polskiej Brygady Karpackiej, z którą walczył w Egipcie i w obronie Tobruku. W Armii Andersa poznał wielu swoich późniejszych współpracowników, m.in. Józefa Czapskiego. Przez pewien czas pracował w Ministerstwie Informacji Rządu RP na Uchodźstwie. W 1946 r. założył w Rzymie Instytut Literacki, w ramach którego – po przenosinach do Paryża – wydawał od 1947 r. słynny umiesięcznik „”.

W 1974 r. na łamach „Kultury” Jerzy Giedroyć i Juliusz sformułowali koncepcję, że suwerenność Ukrainy, Litwy i Białorusi jest czynnikiem sprzyjającym niepodległości Rzeczypospolitej, natomiast zdominowanie tych krajów przez Rosję otwiera drogę do zniewolenia także Polski. Poglądy Giedroycia – tzw. „mit giedroyciowski” – są interpretowane przez historyków jako postulat poświęcenia przez Polskę pewnych zasad, a nawet prawdy historycznej i własnych interesów w zamian za rozszerzenie na Wschodzie zasad demokratycznych i utrzymanie dobrosąsiedzkich stosunków z naszymi wschodnimi sąsiadami.


Zdaniem wielu historyków i publicystów, po rozpadzie ZSRR idee Giedroycia przestały być aktualne, gdyż w miejsce sowieckiego zagrożenia pojawiły się nowe problemy w stosunkach Polski z Litwą, Ukrainą i Białorusią. Co więcej, wielu krytyków zarzuca koncepcjom Giedroycia, że w imię poprawnych relacji z tymi krajami prowadzą do przemilczeń i przekłamywania takich chociażby wydarzeń historycznych jak masowe mordy na Polakach na Wołyniu. M.in. prof. Czesław Partacz ocenił, że teza, iż bez niepodległej Ukrainy nie ma niepodległej Polski świadczy o nieznajomości historii i jest antypolska.

Jerzy Giedroyć był doktorem honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego i innych czołowych polskich uczelni. W 1994 r. odmówił przyjęcia Orderu Orła Białego, przyjął natomiast Honorowe Obywatelstwo Litwy.

1557 – zawarto układ w Pozwolu między Polską, Litwą a zakonem inflanckim Kawalerów Mieczowych przeciwko Wielkiemu Księstwu Moskiewskiemu.

1660: rozpoczęła się bitwa pod Lubarem.

1859 – w Skrzypczyńcach koło Humania urodził się Tadeusz – polski historyk kultury, filolog klasyczny, profesor Uniwersytetu w Petersburgu i Uniwersytetu Warszawskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności i wielu towarzystw, m.in. Towarzystwa Naukowego we Lwowie. Zmarł w 1944 r.

1862 – w Ryżowie na Żytomierszczyźnie urodziła się Zofia – polska malarka, graficzka, działaczka społeczna, feministka. Zmarła w 1955 r.

1888 – urodził się Jan Samsonowicz – polski geolog i paleontolog, ochotnik V Pułku Legionów w wojnie polsko – bolszewickiej 1920 r., profesor uniwersytetów we Lwowie i Warszawie, wieloletni kierownik Katedry Geologii Historycznej Uniwersytetu Warszawskiego, członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk. Podczas pracy we Lwowie w latach 1935-1938 prowadził badania geologiczne Wołynia finansowane przez oraz przez Wołyńskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Łucku. W tym czasie odkrył nadbużańskie zagłębie węglowe. Zmarł w 1959 r.

1959 – zmarła Maria Wojciechowska – żona prezydenta II RP Stanisława Wojciechowskiego, córka właściciela Łabiejek i Kupryszek koło Giedrojć w woj. wileńskim, urodzona w 1896 r., koleżanka z czasów szkolnych Józefa Piłsudskiego. Ukończyła Maryjski Instytut w Wilnie, oferujący najwyższe dostępne wtedy kobietom wykształcenie. Zaangażowana w pracę konspiratorską, była kurierką .

1980 – odsłonięto Pomnik Katyński w .

Kresy24.pl / Historyczne Kalendarium Kresowe – 14 września

Podziel się tym z innymi. Udostępnij na:

Komentarze nawołujące do przemocy, zawierające zniesławienia, wulgaryzmy, groźby karalne lub spam będą usuwane. Również wpisy osób podających nieprawdziwy email.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *