• Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa
Kresy24.pl
  • 18 lis 2026
  • Archiwa Czasopism
    • Archiwum Dziennika Kijowskiego
    • Archiwum Gazety Polskiej Bukowiny
    • Archiwum Głosu Polonii
    • Archiwum Głosu znad Niemna
    • Archiwum Kuriera Galicyjskiego
    • Archiwum Kwartalnika Echa Polesia
    • Archiwum Kwartalnika Krynica
    • Archiwum Magazynu Polskiego
    • Archiwum Monitora Wołyńskiego
    • Archiwum Mozaiki Berdyczowskiej
    • Archiwum pisma Nasze Drogi
    • Archiwum pisma Polacy Donbasu
    • Archiwum Słowa Polskiego
    • Archiwum Słowa Życia
    • Archiwum Tęczy Żytomierszczyzny
    • Archiwum pisma Polonia Charkowa
    • Archiwum pisma Wołanie z Wołynia
    • Archiwum Polak na Łotwie
    • Archiwum Polaka Małego
    • Archiwum Polaka w Niemczech
  • Filmoteka
  • Niepodległość
  • Polacy na (Bliskim) Wschodzie
  • Trójmorze
  • TV Kresy24.pl
  • Archiwum Kresowe
Kresy24.pl
  • Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa

Kresy w czerwieni (XIII). Szack i Wytyczno

28 wrz 2023

Kresy w czerwieni (XIII). Szack i Wytyczno

Bitwa pod Szackiem 28–30 września 1939 r., zapomniana walka KOP-u z sowieckim najeźdźcą, mal. Stanisław Eugeniusz Bodes
Archiwum Autorów

Bitwa pod Szackiem (28–30 września 1939 r.)

W nocy z 27 na 28 września 1939 roku oddziału Zgrupowania KOP gen. bryg. Wilhelma Orlik-Rückemanna doszły do rejonu Szacka, gdzie na ich drodze stanęły sowieckie oddziały 52. Dywizji Strzeleckiej, zmierzające w kierunku Włodawy i Chełma. Dywizja licząca około 13 000 żołnierzy zatrzymała się w tym rejonie na postój nocny.

Część zgrupowania dowodzona przez ppłk. Nikodema Sulika w składzie batalionów KOP „Bereźne” i „Rokitno” oraz batalionu marszowego 76. pułku piechoty podeszło z kierunku wschodniego, natomiast z kierunku północno-wschodniego zbliżała się brygada KOP „Polesie” płk. dypl. Tadeusza Różyckiego-Kołodziejczyka. Generał Orlik-Rückemann podjął decyzję o uderzeniu na Szack, w celu otwarcia drogi do przepraw na Bugu.

Ppłk Nikodem Sulik – dowódca części Zgrupowania KOP gen. bryg. Wilhelma Orlik-Rückemanna
Archiwum Autorów

Zanim rozpoczęło się polskie natarcie Szack opuścił sowiecki 411. batalionu czołgów, który skierował się na wschód. Około 3 km od miasteczka sowieckie pojazdy na podmokłej drodze zostały zniszczone ogniem polskich działek przeciwpancernych oraz dział polowych. Wtedy pododdziały ppłk. Sulika uderzyły na Szack. W zaciętej walce polskie oddziały zdobyły miasteczko, rozbijając dwie sowieckiego kompanie ze 112. pułku strzeleckiego. Bataliony ppłk. Sulika obsadziły Szack, oczekując nadejścia oddziałów brygady KOP „Polesie”.

Około godz. 14:00 sowieckie lotnictwo dokonało nalotu na Szack, po czym nastąpiło natarcie oddziałów 52.  Dywizji Strzeleckiej z kierunku północnego. Atak III batalionu 58. pułku strzeleckiego odparła kompania forteczna KOP „Tyszyca” mjr. Lucjana Grota. Kolejne natarcie również zostało odparte. Niestety, dwie kompanie 58.  pułku obeszły polskie stanowiska od zachodu wzdłuż jeziora Świtaź i około godz. 19:00 zajęły drogę Szack–Grabów. Na lewo od 58. pułku atakowały pododdziały z 112. pułku strzeleckiego.

Wieczorem gen. Orlik-Rückemann polecił dowódcy brygady KOP „Polesie” uderzyć co najmniej batalionem na skrzydło tego pułku Armii Czerwonej. Niestety, atak wykonano zaledwie siłami jednej kompanii, co okazało się niewystarczające. Ale natarcie to wywołało panikę w pododdziałach sowieckich, które sądziły, że są okrążane – oddziały z 205. pułku strzeleckiego zaczęły ostrzeliwać jednostki z innych pułków swej dywizji. W wyniku paniki część sowieckich pododdziałów rozproszyła się w lasach i dołączyła do swej 52. Dywizji dopiero przed południem 29 września.

Po zmierzchu 28 września oddziały ppłk. Sulika zaczęły odrywać się od przeciwnika i przeszły przez Szack, nad ranem zaś przeprawiły się przez Bug między Zbereżem a Grabowem.

Okładka książki: Czesław Grzelak, „Szack–Wytyczno 1939”, seria: „Historyczne Bitwy”, Warszawa 2001, rys. Paweł Głodek
Archiwum Autorów

Brygada KOP „Polesie” cały czas toczyła walki o różnym natężeniu, jednakże nocą również przeszła przez Szack i przed południem przeprawiła się na lewy brzeg Bugu w rejonie Grabowa.

W walkach pod Szackiem Zgrupowania KOP gen. bryg. Wilhelma Orlik-Rückemanna straciło około 500 zabitych, rannych i zaginionych. 29 września Sowieci zamordowali koło miejscowości Koszary  wziętych do niewoli 30 polskich żołnierzy. Straty sowieckiej 52. Dywizji Strzeleckiej wyniosły około 100 zabitych i ponad 200 rannych, kilkanaście czołgów i ciągników.

Bitwa pod Wytycznem (1 października 1939 r.)

Pomnik bitwy oraz cmentarz wojenny w Wytycznie, gdzie zostało pochowanych ponad stu żołnierzy Korpusu Ochrony Pogranicza, poległych i pomordowanych przez Armię Czerwoną, 2018 r.
Archiwum Autorów

Oddziału Zgrupowania KOP gen. bryg. Wilhelma Orlik-Rückemanna po przekroczeniu Bugu stanęły na odpoczynek w rejonie Kosynia na północ od Chełmna i 30 września rozpoczęły marsz w kierunku Parczewa, aby tam dołączyć do Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie” gen. bryg. Franciszka Kleeberga. Podczas próby przejścia szosy Włodawa–Lublin w miejscowości Wytyczno doszło do walki z sowieckimi oddziałami pancernymi nacierającymi od strony Włodawy.

1 października oddziały KOP rozpoczął walkę z 253. pułkiem z 45. Dywizji Strzeleckiej. Sowiecki pułk wzmocniony czołgami i artylerią uderzył wzdłuż szosy na zachodnią część Wytyczna, gdzie znajdowały się oddziały zgrupowania. Batalion KOP „Bereźne” ubezpieczał od północnego wschodu z kierunku Włodawy i od wschodu z kierunku Sobiboru, a batalion KOP „Rokitno” zajmował pozycje w zachodniej części Wytyczna. W tym czasie batalion KOP „Sarny” zajął pozycje na wschód od Wólki Wytyckiej, gdzie osłaniał artylerię i tabory.

W walce z sowieckim natarciem bardzo duże straty poniósł batalion KOP „Rokitno”, co zmusiło go do wycofania się z części miasteczka. Na skutek zaistniałej sytuacji polscy dowódcy próbowali przeprowadzić kontrnatarcie na skrzydło nacierającego nieprzyjaciela siłami zbiorczego batalionu z brygady KOP „Polesie”, ale zmęczeni żołnierze nie ruszyli do natarcia, a nawet niektórzy zaczęli poddawać się..

Ppłk Sulik zameldował dowódcy zgrupowania, że nie utrzyma pozycji zajmowanych przez bataliony KOP „Rokitno” i „Sarny”. W tej sytuacji gen. Orlik-Rückemann zdecydował, że o 12:00 zgrupowanie zakończy walkę i oderwie się od nieprzyjaciela, cofając się w kierunku na lasy koło Sosnowicy. Po osiągnięciu linii lasów zgrupowanie zostało rozwiązane.

Wydarzenie to tak wspominał gen. bryg. Wilhelm Orlik-Rückemman:

„Wszyscy zgodnie ocenili, że obrona w każdej chwili może być przełamana, jesteśmy stale pod groźbą oskrzydlenia z zachodniego kierunku, któremu już nic przeciwstawić nie możemy. Artyleria jest skończona (pozostało dosłownie 20 pocisków na obie baterie), walczymy z dużą przewagą, a żołnierz wyczerpany fizycznie i moralnie, znający ogólną katastrofalną sytuację Kraju, w każdej chwili może się załamać tak, jak to się już stało z baonem Polesie. Dalsza parogodzinna walka rezultatu już żadnego nie da, a cała grupa gdy już nastąpi przełamanie – zostanie zniszczona całkowicie”.

Andrzej Kralisz, Na straży wschodnich rubieży, Biografia ostatniego dowódcy KOP gen. bryg. Wilhelma Orlik-Rückemanna 1894–1986, Łódź–Warszawa 1998

Po walkach pod Wytycznem czerwonoarmiści w sposób bestialski obeszli się z rannymi i wziętymi do niewoli polskimi żołnierzami mordując wielu z nich.

Inskrypcja na tablicy memoratywnej Grobu Nieznanego Żołnierza w Warszawie, upamiętniająca m.in. bitwy pod Szackiem i Wytycznem, 2016 r.
Archiwum Autorów

Walki pod Szackiem i Wytycznem wykazały wysoki poziom wyszkolenia bojowego oddziałów KOP, które dysponowały słabszym niż przeciwnik uzbrojeniem, a pomimo to odniosły sukces bojowy.

RES

< Idź pod prąd Zobacz inny >
Ważne? Ciekawe? Podaj dalej:

Nie przegap w tym temacie:

28 września w Historii Kresów28 września w Historii Kresów 4 sierpnia w Historii Kresów4 sierpnia w Historii Kresów K24Krzyż dla polskich oficerów znów stanie na Kuropatach
  • Tagi
  • Armia Czerwona
  • Kampania Wrześniowa
  • Korpus Ochrony Pogranicza
  • Kresy Wschodnie
  • Polacy na Kresach

HISTORYCZNE KALENDARIUM KRESÓW

18 listopada w Historii Kresów

18 listopada w Historii Kresów

NA ŚWIECIE

Chcą do UE, ale Moskwa... Władza pokazała karty

Chcą do UE, ale Moskwa... Władza pokazała karty

Mrożący plan Putina. To brzmi jak wyrok dla Polski

Mrożący plan Putina. To brzmi jak wyrok dla Polski

Ukradł szczątki świętego i zrobił z nimi coś niewyobrażalnego

Ukradł szczątki świętego i zrobił z nimi coś niewyobrażalnego

Rozmowy w Abu Zabi: na razie wynik zero. Ale wymiana jeńców

Rozmowy w Abu Zabi: na razie wynik zero. Ale wymiana jeńców

Płynąć, płynie. Ale dokąd? Paliwowa farsa na Atlantyku

Płynąć, płynie. Ale dokąd? Paliwowa farsa na Atlantyku

Wielka gra o Ukrainę. Berlin i Paryż nie oddadzą swego losu w ręce Brukseli

Wielka gra o Ukrainę. Berlin i Paryż nie oddadzą swego losu w ręce Brukseli

Więcej ze świata »

REGION BAŁTYKU

Szokujący plan rządu. Nawet okupacja nie przerwie ich rządów

Szokujący plan rządu. Nawet okupacja nie przerwie ich rządów

Zamykają wszystkie przejścia graniczne z Rosją!

Zamykają wszystkie przejścia graniczne z Rosją!

Uderzenie w okręt na Bałtyku! Koniec bezpiecznych portów

Uderzenie w okręt na Bałtyku! Koniec bezpiecznych portów

Nawet +55°C. Hakerzy przejęli kontrolę nad sklepami. Carrefoura też nie oszczędzili

Nawet +55°C. Hakerzy przejęli kontrolę nad sklepami. Carrefoura też nie oszczędzili

Koszmar Europy? To, co wydarzy się po zakończeniu wojny

Koszmar Europy? To, co wydarzy się po zakończeniu wojny

Więcej z Regionu Bałtyku »

LITWA

Amerykańskie wojsko już przy granicy z Białorusią

Amerykańskie wojsko już przy granicy z Białorusią

Łasuchy z osmalonymi brwiami. Ten trunek rozpalał zmysły!

Łasuchy z osmalonymi brwiami. Ten trunek rozpalał zmysły!

Koniec polskiej potęgi na Litwie. Ważą się losy

Koniec polskiej potęgi na Litwie. Ważą się losy

Litwa wykryła, polskie wojsko przeoczyło. A Rosja atakuje już przy naszej granicy

Litwa wykryła, polskie wojsko przeoczyło. A Rosja atakuje już przy naszej granicy

Alarm przy granicy z obwodem królewieckim. Wojsko rusza na granicę

Alarm przy granicy z obwodem królewieckim. Wojsko rusza na granicę

Więcej z Litwy »

AZJA I ZAKAUKAZIE

Drżyjcie chińscy towarzysze! Mao zmartwychwstał

Drżyjcie chińscy towarzysze! Mao zmartwychwstał

Chiny szantażują Putina: oddaj bogactwa! Kłótnia na Kremlu

Chiny szantażują Putina: oddaj bogactwa! Kłótnia na Kremlu

Udaremnili zamach stanu! Policja weszła do akcji

Udaremnili zamach stanu! Policja weszła do akcji

Po 20 latach przeprasza Kazachów za Borata

Po 20 latach przeprasza Kazachów za Borata

29.10.2026. Szokujące sceny z obrad sejmu (WIDEO)

29.10.2026. Szokujące sceny z obrad sejmu (WIDEO)

Więcej z Azji i Zakaukazia »

WYSZUKIWARKA KRESOWA

Szukasz swojej rodziny, albo korzeni na Kresach? Zamieść bezpłatnie ogłoszenie w naszej Wyszukiwarce Kresowej. Czytają nas setki tysięcy rodaków w Polsce i na świecie. Może ktoś odpowie?
Wejdź do Wyszukiwarki Kresowej »

BIBLIOTEKA KRESOWA

Człowiek przemieniony w wilka

Człowiek przemieniony w wilka

Dla honoru organizacji

Dla honoru organizacji

Te relacje zhańbią Łukaszenkę na wieki....

Te relacje zhańbią Łukaszenkę na wieki....

Aż 300 zdjęć! Album "Oblicza Powstania 1863-1865"

Aż 300 zdjęć! Album "Oblicza Powstania 1863-1865"

„Przechadzki po Wilnie i jego okolicach” — jedno z najważniejszych źródeł informacji o przeszłości miasta

„Przechadzki po Wilnie i jego okolicach” — jedno z najważniejszych źródeł informacji o przeszłości miasta

Więcej z Biblioteki Kresowej »

KULTURA

Dziady – noc, w której zmarli wracają do domu

Dziady – noc, w której zmarli wracają do domu

Kresowy Wawel przemówił. Sensacyjne odkrycie pod gruzami!

Kresowy Wawel przemówił. Sensacyjne odkrycie pod gruzami!

Narodowa Galeria Sztuki „Zachęta” pokazała „zapach granicy”

Narodowa Galeria Sztuki „Zachęta” pokazała „zapach granicy”

Skarb? Jest. Ale co tam skarb. Tam się kryje tajemnica szczęścia!

Skarb? Jest. Ale co tam skarb. Tam się kryje tajemnica szczęścia!

A tam w kącie co za bazgroły? Chagall? Nie znam

A tam w kącie co za bazgroły? Chagall? Nie znam

Więcej w dziale Kultura »

KUCHNIA KRESOWA

Kurczak w kefirze - Kuchnia Kresowa

Kurczak w kefirze - Kuchnia Kresowa

Kasza kartoflana zapiekana z grzybami

Kasza kartoflana zapiekana z grzybami

Kotlety ze śledzia - Kucharka Litewska

Kotlety ze śledzia - Kucharka Litewska

Pączki Pana Marszałka. Spiżowa postać? Gdzie tam!

Pączki Pana Marszałka. Spiżowa postać? Gdzie tam!

Buljon rumiany kwaskowaty - Kucharka Litewska

Buljon rumiany kwaskowaty - Kucharka Litewska

Galarepa nadziewana - Kucharka Litewska

Galarepa nadziewana - Kucharka Litewska

Więcej z Kuchni Kresowej »
  • Click here - to select or create a menu
Projekt finansowany ze środków MSZ
© Kresy24.pl 2026. Wszelkie Prawa Zastrzeżone. O nas i Kontakt | Polityka prywatności
Produkcja: Fundacja Wolność i Demokracja