Kolonia Karna nr 5 w Iwacewiecach. Zdj. postalovsky-a.livejournal.com
Strach przed dalszymi represjami sprawia, że nie wszystkie przypadki prześladowania politycznego na Białorusi są znane obrońcom praw człowieka.
Według danych Centrum Praw Człowieka „Wiasna”, tylko w 2024 roku na Białorusi w procesach karnych o podłożu politycznym skazanych zostało co najmniej 1721 osób. Ale to może być wierzchołek góry lodowej.
Obrońcy praw człowieka podsumowali mijający rok 2024 roku pod kontem represji na Białorusi, statystyki są porażające;
W 2024 r. na Białorusi w sprawach karnych o podłożu politycznym skazano co najmniej 1241 mężczyzn i 480 kobiet. Wśród ogólnej liczby skazanych 21 osób jest w wieku emerytalnym (14 kobiet i 7 mężczyzn).
Najczęściej zasądzanym rodzajem kary za politykę jest kara pozbawienia wolności. Na kolonie karne (łagry) i więzienie skazanych zostało ogółem 55,4% spośród tych Białorusinów, o których informacje posiada „Wiasna”. O wielu przypadkach, działający na emigracji obrońcy praw człowieka nie wiedzą, ponieważ rodziny skazanych z obawy o dalsze represje nie podają informacji do wiadomości publicznej.
Drugim powszechnym rodzajem kary jest ograniczenie wolności ze skierowaniem do zakładu karnego typu otwartego (tzw. „chemia”) i bez skierowania („chemia domowa”).
Ta pozornie łagodna forma kary nie występuje w polskim systemie prawnym. Więzień polityczny wysyłany jest na drugi kraniec Białorusi, z dala od domu, gdzie trafia do osiedla baraków robotniczych. Jest tam zdany sam na siebie. Sam musi znaleźć sobie pracę, zarobić na utrzymanie (jedzenie i mieszkanie, jeśli w miejscowości, do której został zesłany nie ma pracy, musi znaleźć i docierać na własny koszt). I przez cały czas podlega kontroli milicji. Zesłańcy najczęściej zatrudnia są do niskopłatnej, wyczerpującej pracy, jeśli nie otrzymują pomocy od rodziny, cierpią głód.
Nazwa kary pochodzi z czasów sowieckich, gdy wrogów ludu zsyłano do pracy w warunkach szkodliwych w sektorze chemicznym w odległe zakątki ZSRR. I białoruski reżim kontynuuje tradycję „chemii ze skierowaniem”.
„Chemia domowa” odbywa się w miejscu zamieszkania – po skończeniu pracy skazany ma określony czas na dotarcie do domu.
Białorusini są wciąż skazywani za udział w akcjach protestacyjnych po sfałszowanych wyborach prezydenckich w 2020 roku.
Najpopularniejszym powodem politycznych procesów karnych pozostaje udział w akcjach protestacyjnych – zgodnie z art. 342 kk w 2024 r. skazano 1019 osób.
Są też wyroki za rozpowszechniane materiałów zniesławiających Łukaszenkę, za komentarze na jego temat, sił bezpieczeństwa i przedstawicieli rządu. I tak;
245 osób skazano za „znieważenie Łukaszenki” (art. 368 kk), 135 osób – za „znieważenie przedstawiciela władzy” (art. 369 kk), 186 osób – za „podżeganie do innej wrogości społecznej” (art. 130 kk), 109 osób – za „ułatwianie działalności ekstremistycznej” (art. 361-4 kk), 75 osób – za „wezwania do sankcji” (art. 361 kk).
Z opublikowanego 29 grudnia Przeglądu Statystycznego „Wiasny” za rok 2024 wynika, że za kratkami przebywa obecnie 175 działaczy kultury, 45 przedstawicieli mediów, ponad 30 informatyków, 20 wojskowych, 17 lekarzy, 10 księży i osób wierzących, m.in. inni, siedmiu prawników, sześciu obrońców praw człowieka.
Statystyki „Wiasny” mówią, że według stanu na 30 grudnia na Białorusi przebywa co najmniej 1265 więźniów politycznych. Spośród nich 1097 to mężczyźni, 168 to kobiety. Ale rzeczywista liczba więźniów politycznych jest większa.
Według obrońców praw człowieka co najmniej 224 osoby „są szczególnie zagrożone za kratkami”, 46 więźniów politycznych ma ponad 60 lat, 29 to rodzice wielodzietni.
Za kratkami siedzą całe rodziny; bracia i siostry, rodzice i dzieci, małżonkowie (30 takich przypadków).
Więźniowie przetrzymywani są w strasznych warunkach, bez opieki medycznej, są poddawani torturom i biciu, miesiącami przetrzymywani bez kontaktu ze światem zewnętrznym.
