• Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa
Kresy24.pl
  • 17 lis 2026
  • Archiwa Czasopism
    • Archiwum Dziennika Kijowskiego
    • Archiwum Gazety Polskiej Bukowiny
    • Archiwum Głosu Polonii
    • Archiwum Głosu znad Niemna
    • Archiwum Kuriera Galicyjskiego
    • Archiwum Kwartalnika Echa Polesia
    • Archiwum Kwartalnika Krynica
    • Archiwum Magazynu Polskiego
    • Archiwum Monitora Wołyńskiego
    • Archiwum Mozaiki Berdyczowskiej
    • Archiwum pisma Nasze Drogi
    • Archiwum pisma Polacy Donbasu
    • Archiwum Słowa Polskiego
    • Archiwum Słowa Życia
    • Archiwum Tęczy Żytomierszczyzny
    • Archiwum pisma Polonia Charkowa
    • Archiwum pisma Wołanie z Wołynia
    • Archiwum Polak na Łotwie
    • Archiwum Polaka Małego
    • Archiwum Polaka w Niemczech
  • Filmoteka
  • Niepodległość
  • Polacy na (Bliskim) Wschodzie
  • Trójmorze
  • TV Kresy24.pl
  • Archiwum Kresowe
Kresy24.pl
  • Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa

Operacja „Trust”. Fikcja stworzona przez czekistów

14 gru 2025

Czekiści

Czekiści. Fot. Domena publiczna

Ta operacja trwała siedem lat i stała się prawdziwą dumą czekistów. W ZSRS pisano o niej książki i kręcono filmy. W rzeczywistości była to zakrojona na szeroką skalę prowokacja przeciwko własnym obywatelom i tym, którzy na emigracji nie zaakceptowali nowej władzy, knując plany obalenia bolszewików. Fikcyjna rzeczywistość, w której nie można wierzyć absolutnie nikomu. Ciekawe były też jej następstwa, a właściwie losy głównych manipulatorów dziesięć lat po triumfalnym zakończeniu „Trustu”. W ramach kontrrewolucyjnego spisku zostali oskarżeni przez swoich towarzyszy, z którymi zmontowali i przeprowadzili „Trust”. Dalej był stalinowski konwejer i represje, czyli śmierć  – zgodnie z najlepszymi tradycjami czekistów.

Operacja „Trust” rozpoczęła się od aresztowania Aleksandra Jakuszewa, wysokiego rangą urzędnika Ludowego Komisariatu Handlu Zagranicznego. Czekiści dowiedzieli się, że podczas zagranicznej podróży służbowej Jakuszew kontaktował się z jednym z przedstawicieli białej emigracji.

Uważa się, że ta historia skłoniła szefa sowieckiego kontrwywiadu Artura Artuzowa, którego wsparło kierownictwo OGPU – Feliks Dzierżyński i Wiaczesław Mienżyński – do stworzenia fikcyjnej organizacji monarchicznej, za pomocą której można byłoby wodzić za nos zarówno uczestników białego ruchu za granicą, jak i własnych obywateli w kraju.

Jakuszewa udało się przekonać do współpracy. Stanął on na czele fałszywej organizacji antybolszewickiego podziemia — „Monarchistycznej Organizacji Centralnej Rosji” (MOCR). Była to wieloetapowa operacja WCzK, która trwała długie siedem lat.

Jakuszew nie był jedyną „wizytówką” fikcyjnej organizacji, nazwanej dla zachowania konspiracji „Trust”. Do jej wsparcia zaangażowano szereg innych wysokich rangą oficerów, przemysłowców i arystokratów carskiej Rosji. Ta reprezentacyjna ekipa miała za zadanie uśpić czujność i przekonać nawet najbardziej nieufnych rodaków o istnieniu potężnego i wpływowego antybolszewickiego podziemia.

Legenda działała bez zarzutu. Podstępu nie wyczuli uczestnicy białego ruchu, którym czekiści organizowali przejścia przez granicę i spotkania z przedstawicielami monarchistycznego podziemia Wszyscy opisywali MOCR jako organizację silną z ogromnymi powiązaniami i możliwościami.

Na haczyk czekistów złapał się również agent brytyjskiego wywiadu Sidney Reilly, który potraktował podróż do ZSRS na spotkanie z członkami MOCR jako rozrywkową wycieczkę. Napisał nawet do żony: „Wyjeżdżam dziś wieczorem i wrócę we wtorek. Nie ma żadnego ryzyka… Jeśli przypadkiem zostanę aresztowany, będzie to, co najwyżej, nieistotne oskarżenie. Moi nowi przyjaciele są tak potężni, że doprowadzą do mojego uwolnienia”.

W rzeczywistości szpieg był już pod obserwacją OGPU.

Uśpiwszy czujność Reilly’ego, przewieziono go do wewnętrznego więzienia Łubianki. Agenta przesłuchiwał między innymi przyszły szef NKWD Gienrich Jagoda. Ale tutaj czekiści ponieśli porażkę — nie udało im się uzyskać od Reilly’ego żadnych informacji.

Egzekucja Reilly’ego była zgodna z duchem operacji, w której nie można było ufać nikomu i niczemu. Zaraz po zatrzymaniu szpiega, w nocy 29 września 1925 r., czekiści zainscenizowali strzelaninę na granicy z Finlandią, w której rzekomo zginął Reilly. W ten sposób rozwiązali problem spodziewanych żądań Wielkiej Brytanii o wydanie swojego obywatela. Dla Korony Brytyjskiej Reilly był już martwy.

Choć trzeba przyznać, że Reilly do końca trzymał się twardo. Czekiści próbowali go złamać, inscenizując przewiezienie go na miejsce egzekucji. Nic z niego nie wydusili.

Prawdziwa egzekucja miała miejsce w moskiewskiej dzielnicy Sokolniki, gdzie Reilly po raz kolejny został zabrany „na spacer”. Okazało się, że był to jego ostatni spacer.

W tym samym roku, co Reilly, w Moskwie na Łubiance zginął jego towarzysz Boris Sawinkow — rosyjski rewolucjonista, członek Partii Socjalistów-Rewolucjonistów i uczestnik ruchu białych. On również powrócił do Rosji, dając się zwabić na przynętę czekistów. Czasami błędnie twierdzi się, że Sawinkow również wpadł w sieci bolszewików podczas operacji „Trust”. Było jednak inaczej. Operacja schwytania Sawinkowa – „Syndykat-2” – była oddzielnym przedsięwzięciem prowokacyjno-inspirującym.

Kierował nią również Artuzow, więc łatwo się pogubić. W tamtych latach OGPU prowadziło jednocześnie dziesiątki operacji mających na celu dezinformację, rozbicie i zdemaskowanie wrogów władzy sowieckiej – zarówno na emigracji, jak i w kraju.

Jednak wrogami władzy sowieckiej szybko stali się jej najwierniejsi słudzy. Główny prowokator „Trustu”, Aleksander Jakuszew, w 1934 roku został skazany na 10 lat pozbawienia wolności i zmarł, oficjalnie, na zawał serca w obozie pracy.

Nie mniej znamienny okazał się los jego kuratorów w ramach operacji „Trust”.

Szef kontrwywiadu GPU Artur Artuzow i jego „prawa ręka” Władimir Styrne zdążyli zrobić błyskotliwą karierę w organach represyjnych państwa sowieckiego. Przerwała ją wielka czystka w 1937 roku.

Towarzysze służby zmontowali przeciwko nim kolejny „kontrrewolucyjny spisek”. Obaj zostali skazani na karę śmierci i rozstrzelani w dniu wydania wyroku. Pod listą skazanych na śmierć, obok nazwiska Artuzowa, osobiście podpisał się Stalin.

Ponoć w celi na Łubiance Artuzow również wydał swój wyrok na Stalina. Na ścianie lub, według innej wersji, na prześcieradle napisał własną krwią:: „Uczciwy człowiek powinien zabić Stalina”.

Niestety, w otoczeniu dyktatora nie było uczciwych ludzi.

Andrei Grigorev, niezależny dziennikarz, redaktor naczelny i wydawca emigracyjnego czasopisma „Wschody”

< Idź pod prąd Zobacz inny >
Ważne? Ciekawe? Podaj dalej:

Nie przegap w tym temacie:

K24“Lękowa reakcja sowieckiego MSZ”. W Moskwie o polityce wschodniej Watykanu K24Jak NKWD werbował polskich oficerów K24Sowietyzacja Białorusi w latach 1929–1938
  • Tagi
  • bolszewicy
  • emigracja
  • komunizm
  • Związek Sowiecki

HISTORYCZNE KALENDARIUM KRESÓW

17 listopada w Historii Kresów

17 listopada w Historii Kresów

NA ŚWIECIE

Mrożący plan Putina. To brzmi jak wyrok dla Polski

Mrożący plan Putina. To brzmi jak wyrok dla Polski

Ukradł szczątki świętego i zrobił z nimi coś niewyobrażalnego

Ukradł szczątki świętego i zrobił z nimi coś niewyobrażalnego

Rozmowy w Abu Zabi: na razie wynik zero. Ale wymiana jeńców

Rozmowy w Abu Zabi: na razie wynik zero. Ale wymiana jeńców

Płynąć, płynie. Ale dokąd? Paliwowa farsa na Atlantyku

Płynąć, płynie. Ale dokąd? Paliwowa farsa na Atlantyku

Wielka gra o Ukrainę. Berlin i Paryż nie oddadzą swego losu w ręce Brukseli

Wielka gra o Ukrainę. Berlin i Paryż nie oddadzą swego losu w ręce Brukseli

Orbán zatrzymany pod zarzutem przemytu ludzi

Orbán zatrzymany pod zarzutem przemytu ludzi

Więcej ze świata »

REGION BAŁTYKU

Szokujący plan rządu. Nawet okupacja nie przerwie ich rządów

Szokujący plan rządu. Nawet okupacja nie przerwie ich rządów

Zamykają wszystkie przejścia graniczne z Rosją!

Zamykają wszystkie przejścia graniczne z Rosją!

Uderzenie w okręt na Bałtyku! Koniec bezpiecznych portów

Uderzenie w okręt na Bałtyku! Koniec bezpiecznych portów

Nawet +55°C. Hakerzy przejęli kontrolę nad sklepami. Carrefoura też nie oszczędzili

Nawet +55°C. Hakerzy przejęli kontrolę nad sklepami. Carrefoura też nie oszczędzili

Koszmar Europy? To, co wydarzy się po zakończeniu wojny

Koszmar Europy? To, co wydarzy się po zakończeniu wojny

Więcej z Regionu Bałtyku »

LITWA

Amerykańskie wojsko już przy granicy z Białorusią

Amerykańskie wojsko już przy granicy z Białorusią

Łasuchy z osmalonymi brwiami. Ten trunek rozpalał zmysły!

Łasuchy z osmalonymi brwiami. Ten trunek rozpalał zmysły!

Koniec polskiej potęgi na Litwie. Ważą się losy

Koniec polskiej potęgi na Litwie. Ważą się losy

Litwa wykryła, polskie wojsko przeoczyło. A Rosja atakuje już przy naszej granicy

Litwa wykryła, polskie wojsko przeoczyło. A Rosja atakuje już przy naszej granicy

Alarm przy granicy z obwodem królewieckim. Wojsko rusza na granicę

Alarm przy granicy z obwodem królewieckim. Wojsko rusza na granicę

Więcej z Litwy »

AZJA I ZAKAUKAZIE

Drżyjcie chińscy towarzysze! Mao zmartwychwstał

Drżyjcie chińscy towarzysze! Mao zmartwychwstał

Chiny szantażują Putina: oddaj bogactwa! Kłótnia na Kremlu

Chiny szantażują Putina: oddaj bogactwa! Kłótnia na Kremlu

Udaremnili zamach stanu! Policja weszła do akcji

Udaremnili zamach stanu! Policja weszła do akcji

Po 20 latach przeprasza Kazachów za Borata

Po 20 latach przeprasza Kazachów za Borata

29.10.2026. Szokujące sceny z obrad sejmu (WIDEO)

29.10.2026. Szokujące sceny z obrad sejmu (WIDEO)

Więcej z Azji i Zakaukazia »

WYSZUKIWARKA KRESOWA

Szukasz swojej rodziny, albo korzeni na Kresach? Zamieść bezpłatnie ogłoszenie w naszej Wyszukiwarce Kresowej. Czytają nas setki tysięcy rodaków w Polsce i na świecie. Może ktoś odpowie?
Wejdź do Wyszukiwarki Kresowej »

BIBLIOTEKA KRESOWA

Człowiek przemieniony w wilka

Człowiek przemieniony w wilka

Dla honoru organizacji

Dla honoru organizacji

Te relacje zhańbią Łukaszenkę na wieki....

Te relacje zhańbią Łukaszenkę na wieki....

Aż 300 zdjęć! Album "Oblicza Powstania 1863-1865"

Aż 300 zdjęć! Album "Oblicza Powstania 1863-1865"

„Przechadzki po Wilnie i jego okolicach” — jedno z najważniejszych źródeł informacji o przeszłości miasta

„Przechadzki po Wilnie i jego okolicach” — jedno z najważniejszych źródeł informacji o przeszłości miasta

Więcej z Biblioteki Kresowej »

KULTURA

Dziady – noc, w której zmarli wracają do domu

Dziady – noc, w której zmarli wracają do domu

Kresowy Wawel przemówił. Sensacyjne odkrycie pod gruzami!

Kresowy Wawel przemówił. Sensacyjne odkrycie pod gruzami!

Narodowa Galeria Sztuki „Zachęta” pokazała „zapach granicy”

Narodowa Galeria Sztuki „Zachęta” pokazała „zapach granicy”

Skarb? Jest. Ale co tam skarb. Tam się kryje tajemnica szczęścia!

Skarb? Jest. Ale co tam skarb. Tam się kryje tajemnica szczęścia!

A tam w kącie co za bazgroły? Chagall? Nie znam

A tam w kącie co za bazgroły? Chagall? Nie znam

Więcej w dziale Kultura »

KUCHNIA KRESOWA

Kurczak w kefirze - Kuchnia Kresowa

Kurczak w kefirze - Kuchnia Kresowa

Kasza kartoflana zapiekana z grzybami

Kasza kartoflana zapiekana z grzybami

Kotlety ze śledzia - Kucharka Litewska

Kotlety ze śledzia - Kucharka Litewska

Pączki Pana Marszałka. Spiżowa postać? Gdzie tam!

Pączki Pana Marszałka. Spiżowa postać? Gdzie tam!

Buljon rumiany kwaskowaty - Kucharka Litewska

Buljon rumiany kwaskowaty - Kucharka Litewska

Galarepa nadziewana - Kucharka Litewska

Galarepa nadziewana - Kucharka Litewska

Więcej z Kuchni Kresowej »
  • Click here - to select or create a menu
Projekt finansowany ze środków MSZ
© Kresy24.pl 2026. Wszelkie Prawa Zastrzeżone. O nas i Kontakt | Polityka prywatności
Produkcja: Fundacja Wolność i Demokracja