• Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa
Kresy24.pl
  • 16 lis 2026
  • Archiwa Czasopism
    • Archiwum Dziennika Kijowskiego
    • Archiwum Gazety Polskiej Bukowiny
    • Archiwum Głosu Polonii
    • Archiwum Głosu znad Niemna
    • Archiwum Kuriera Galicyjskiego
    • Archiwum Kwartalnika Echa Polesia
    • Archiwum Kwartalnika Krynica
    • Archiwum Magazynu Polskiego
    • Archiwum Monitora Wołyńskiego
    • Archiwum Mozaiki Berdyczowskiej
    • Archiwum pisma Nasze Drogi
    • Archiwum pisma Polacy Donbasu
    • Archiwum Słowa Polskiego
    • Archiwum Słowa Życia
    • Archiwum Tęczy Żytomierszczyzny
    • Archiwum pisma Polonia Charkowa
    • Archiwum pisma Wołanie z Wołynia
    • Archiwum Polak na Łotwie
    • Archiwum Polaka Małego
    • Archiwum Polaka w Niemczech
  • Filmoteka
  • Niepodległość
  • Polacy na (Bliskim) Wschodzie
  • Trójmorze
  • TV Kresy24.pl
  • Archiwum Kresowe
Kresy24.pl
  • Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa

„Logika wczesnego Piłsudskiego”. W jaki sposób rosyjscy „separatyści” mogą być przydatni dla Europy?

20 paź 2025

Pieczęć księcia smoleńskiego Lingwena

Pieczęć księcia smoleńskiego Lingwena. Fot. Domena publiczna

Od początku wojny na pełną skalę w Ukrainie idee niepodległości przeniknęły nawet do regionów Rosji, które przez długi czas były postrzegane jako „odwiecznie rosyjskie”. W Warszawie od dwóch lat działa Smoleńskie Centrum Republikańskie, którego przedstawiciele marzą o uwolnieniu się spod władzy Moskwy i zbudowaniu własnego niepodległego państwa w sojuszu z uwolnioną od reżimu Łukaszenki Białorusią i innymi państwami Europy Wschodniej.

 Przewodniczący Smoleńskiego Centrum Republikańskiego Władysław Żywica jest emigrantem politycznym, który opuścił Rosję w 2023 roku. W tym czasie był jeszcze czynnym deputowanym (!) Smoleńskiej Dumy Obwodowej. W sierpniu 2023 roku wraz ze swoimi współpracownikami ogłosił utworzenie w Warszawie „organizacji politycznej zwolenników niepodległości Smoleńska w ścisłym sojuszu z przyszłą Białorusią”.

„Księstwo smoleńskie doskonale radziło sobie bez Moskwy” – przypomina Żywica. Dzisiaj, według niego, należy mówić o „odtworzeniu niezależnej państwowości smoleńskiej w ścisłym sojuszu z przyszłą wolną Białorusią i innymi krajami, których terytoria wchodziły wcześniej w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego i Rzeczypospolitej Obojga Narodów”.

Już w marcu 2024 roku przedstawiciele Smoleńskiego Centrum Republikańskiego zaprezentowali w Warszawie projekt konstytucji przyszłej Republiki Smoleńskiej.

Władysław Żywica mówi, że o szczególnej tożsamości smoleńskiej zaczął myśleć „jeszcze w młodości, w kontekście zainteresowania historią ziemi smoleńskiej”. Tożsamość smoleńska, zdaniem aktywisty, to „połączenie dziedzictwa bałtyckiego i wschodniosłowiańskiego, zorientowanego nie na moskiewski, ale na republikański polsko-litewskim wektor, historyczną pamięć o Wielkim Księstwie Litewskim, prawosławie bez imperializmu oraz kulturę, w której wspólnota i wolność są ważniejsze od podporządkowania”.

„Nie jesteśmy „zachodem Rosji”, ale wschodem Europy. To poczucie własnej tożsamości ma podłoże historyczne, a mówienie o nim oznacza przywrócenie głosu utraconej podmiotowości. A skoro istnieje szczególna tożsamość, istnieje również prawo do państwowości. I tak, nie tylko można, ale trzeba o tym mówić. Zwłaszcza teraz” – uważa opozycyjny polityk.

Kolejnym znakiem szczególnej tożsamości jest język starosmoleński, który aktywiści, aby uznano go za język państwowy.

Jeden z uczestników ruchu na rzecz niepodległości Smoleńska i Pskowa – ekspert ds. etnopolitycznych i doktorant etnologii Uniwersytetu Karola w Pradze Wadim Sidorow – zgadza się, że język starosmoleński można uznać za jeden z dialektów języka białoruskiego, ale jednocześnie podkreśla, że niepodległy Smoleńsk potrzebuje własnego języka.

„Chodzi raczej o język statusowy. Nawet na Państwowym Uniwersytecie w Smoleńsku jest grupa naukowców, którzy zajmują się rekonstrukcją tego języka. Jest przykład irlandzki. Wiem, że nie ma on zastosowania w przypadku Białorusi, ale w przypadku Smoleńska – jak najbardziej. Istnieje język statusowy, który gwarantuje irlandzką tożsamość, irlandzką państwowość – ale jednocześnie większość mieszkańców mówi po angielsku” – wyjaśnia Sidorow.

Aktywiści zapewniają, że językiem urzędowym – przynajmniej na początkowym etapie niepodległości Smoleńska – pozostanie rosyjski, „jako język codziennej komunikacji”.

„Od moskiewskiej opozycji regularnie słyszy się, że w rzeczywistości nie ma żadnego zapotrzebowania na odłączenie się od Rosji. Podobno wszystkie odśrodkowe nastroje znikną natychmiast, gdy w regionach pozostanie więcej pieniędzy. Co o tym sądzisz?” – pytam Żywicę.

„To błędne przekonanie. Gospodarka jest jedynie czynnikiem wyzwalającym, a nie przyczyną. Nasi ludzie czują się inni — historycznie, kulturowo, językowo, mentalnie. Im silniejsza presja ze strony Moskwy, tym wyraźniejsze jest to poczucie. Ożywienie gospodarcze nie zlikwiduje tęsknoty za własną podmiotowością, za prawem do samodzielnego decydowania o swoim losie. To tak, jakby powiedzieć: „jeśli dobrze karmić niewolników, nie będą chcieli wolności” – wyjaśnił.

Według aktywisty obserwuje on nasilenie nastrojów odśrodkowych w regionie.

„Rośnie nieufność wobec struktur federalnych, nasila się lokalny patriotyzm, następuje rewizja historii. W środowisku kulturalnym rośnie zainteresowanie księstwem smoleńskim, Wielkim Księstwem Litewskim, białoruskimi korzeniami. W cyfrowym podziemiu pojawiają się anonimowe społeczności o otwarcie separatystycznej retoryce” – wymienia Żywica.

Mianowanie przez Putina we wrześniu 2023 r. gubernatorem obwodu smoleńskiego Wasilija Anochina, „jawnego moskiewskiego poplecznika”, wywołało u części społeczeństwa „infantylne nadzieje”, ale rzeczywistość w ciągu kilku lat szybko wszystko poukładała.

„Uważano, że człowiek, który „ma dostęp do kremlowskich gabinetów” i ma powiązania w federalnych ministerstwach, przyniesie Smoleńskowi inwestycje, zasoby i szczególną uwagę. Jednak region, tak jak dotychczas, otrzymuje dokładnie tyle, ile potrzeba do imitacji życia, a nie do jego rozwoju. To skłoniło część społeczeństwa do refleksji: może nie chodzi o gubernatora, ale o sam system? I może Smoleńsk powinien z niego wyjść” – podsumowuje Żywica.

Coraz częstsze ataki ukraińskich dronów na obiekty w obwodzie smoleńskim również, według obserwacji byłego deputowanego, przyczyniły się do wzrostu irytacji i nastrojów odśrodkowych wśród lokalnych mieszkańców.

„Ludzie coraz częściej zastanawiają się: „Po co nas w to wciągnęli? Moskwa używa nas jako tarczy, ale nie chroni nas. Może czas zacząć żyć po swojemu?” — opowiada aktywista.

Wadim Sidorow uważa, że podział Rosji na niezależne państwa zapewni bezpieczeństwo jej najbliższym sąsiadom.

„Istnieją dwa globalne podejścia do rozwiązania „kwestii rosyjskiej”. Pierwsze, które obserwujemy obecnie, można scharakteryzować jako powstrzymywanie, czyli podejście obronne. Minusem jest to, że jest ono strategicznie niestabilne. Widzimy to obecnie. Wraz z dojściem do władzy Trumpa zagrożonych jest wiele inicjatyw w zakresie strategicznego powstrzymywania. W Europie Wschodniej podobną rolę odgrywa Orban. W Niemczech jest AfD, w Polsce – Konfederacja… Oznacza to, że w procesie powstrzymywania toczy się walka na wyczerpanie. Trudno powiedzieć, kto wyczerpie się pierwszy, ponieważ z jednej strony Rosja ma mniej zasobów, ale z drugiej strony ma tę przewagę, że jest skonsolidowana politycznie. W najbliższej przyszłości nie ma zagrożenia, że w wyborach wygra ktoś, kto podważy kurs obrany przez Putina – ocenia Sidorow.

Według eksperta Polska może stać się liderem nowego podejścia do Rosji, ale problem polega na tym, że „świadomość historyczna Polski utknęła w traumie ostatnich kilku stuleci”. Chociaż, jak przypomina Sidorow, w okresie międzywojennym Józef Piłsudski mówił o zasadniczo innym podejściu, wysuwając idee „prometeizmu” i „międzymorza”. Z wielu powodów Polska nie wykorzystała wówczas tej strategicznej inicjatywy. Państwo opowiadało się za nacjonalizmem, a Związek Sowiecki, przeciwnie, zewnętrznie opowiadał się za internacjonalizmem, co częściowo pozwoliło mu rozegrać przeciwko Polsce kartę białoruską i ukraińską.

Teraz, jak przekonuje Sidorow, sytuacja uległa zmianie. Obecna Rosja jest bowiem wroga idei samostanowienia narodów.

„Przywódcy Rosji są nacjonalistyczni w swoich poglądach. Sami oddają

tę kartę — prawo narodów do samostanowienia — swoim przeciwnikom, ale nikt jej nie bierze. Oczywiste jest, że do nacjonalizmu i regionalizmu można podchodzić jak do zjawiska marginalnego. Trzeba jednak zrozumieć, że odwrotną stroną takiego podejścia będzie wieczne pozostawanie w pozycji obronnej i postrzeganie siebie jako potencjalnej ofiary. Proponujemy powrót do logiki wczesnego Piłsudskiego” — mówi Sidorow.

Nie oznacza to jednak, że polscy politycy powinni natychmiast uznać „rządy na uchodźstwie” i „republikańskie centra” ruchów z Rosji lub bezpośrednio przyczyniać się do rozpadu. Wystarczy, że „polska klasa polityczna” potraktuje przedstawicieli ruchów narodowowyzwoleńczych i regionalistycznych jako partnerów politycznych, a także ekspertów, dopuszczając możliwość rozpadu Rosji na szereg niezależnych państw.

Andrei Grigorev, były współpracownik Radia „Swoboda”, redaktor naczelny emigracyjnego czasopisma „Wschody”

< Idź pod prąd Zobacz inny >
Ważne? Ciekawe? Podaj dalej:

Nie przegap w tym temacie:

K24Życie prywatne Józefa Piłsudskiego K24Początek procesu budowania białoruskiej państwowości K24Pomimo zakazów, Białoruś pamięta o bitwie pod Orszą
  • Tagi
  • niepodległość
  • opozycja
  • Piłsudski
  • Smoleńsk
  • Wielkie Księstwo Litewskie

HISTORYCZNE KALENDARIUM KRESÓW

15 listopada w Historii Kresów

15 listopada w Historii Kresów

NA ŚWIECIE

Mrożący plan Putina. To brzmi jak wyrok dla Polski

Mrożący plan Putina. To brzmi jak wyrok dla Polski

Ukradł szczątki świętego i zrobił z nimi coś niewyobrażalnego

Ukradł szczątki świętego i zrobił z nimi coś niewyobrażalnego

Rozmowy w Abu Zabi: na razie wynik zero. Ale wymiana jeńców

Rozmowy w Abu Zabi: na razie wynik zero. Ale wymiana jeńców

Płynąć, płynie. Ale dokąd? Paliwowa farsa na Atlantyku

Płynąć, płynie. Ale dokąd? Paliwowa farsa na Atlantyku

Wielka gra o Ukrainę. Berlin i Paryż nie oddadzą swego losu w ręce Brukseli

Wielka gra o Ukrainę. Berlin i Paryż nie oddadzą swego losu w ręce Brukseli

Orbán zatrzymany pod zarzutem przemytu ludzi

Orbán zatrzymany pod zarzutem przemytu ludzi

Więcej ze świata »

REGION BAŁTYKU

Zamykają wszystkie przejścia graniczne z Rosją!

Zamykają wszystkie przejścia graniczne z Rosją!

Uderzenie w okręt na Bałtyku! Koniec bezpiecznych portów

Uderzenie w okręt na Bałtyku! Koniec bezpiecznych portów

Nawet +55°C. Hakerzy przejęli kontrolę nad sklepami. Carrefoura też nie oszczędzili

Nawet +55°C. Hakerzy przejęli kontrolę nad sklepami. Carrefoura też nie oszczędzili

Koszmar Europy? To, co wydarzy się po zakończeniu wojny

Koszmar Europy? To, co wydarzy się po zakończeniu wojny

150 bunkrów na granicy z Rosją! I to tylko początek

150 bunkrów na granicy z Rosją! I to tylko początek

Więcej z Regionu Bałtyku »

LITWA

Łasuchy z osmalonymi brwiami. Ten trunek rozpalał zmysły!

Łasuchy z osmalonymi brwiami. Ten trunek rozpalał zmysły!

Koniec polskiej potęgi na Litwie. Ważą się losy

Koniec polskiej potęgi na Litwie. Ważą się losy

Litwa wykryła, polskie wojsko przeoczyło. A Rosja atakuje już przy naszej granicy

Litwa wykryła, polskie wojsko przeoczyło. A Rosja atakuje już przy naszej granicy

Alarm przy granicy z obwodem królewieckim. Wojsko rusza na granicę

Alarm przy granicy z obwodem królewieckim. Wojsko rusza na granicę

Wsadzili Marychę za kraty! Koniec tuptania z Białorusi

Wsadzili Marychę za kraty! Koniec tuptania z Białorusi

Więcej z Litwy »

AZJA I ZAKAUKAZIE

Drżyjcie chińscy towarzysze! Mao zmartwychwstał

Drżyjcie chińscy towarzysze! Mao zmartwychwstał

Chiny szantażują Putina: oddaj bogactwa! Kłótnia na Kremlu

Chiny szantażują Putina: oddaj bogactwa! Kłótnia na Kremlu

Udaremnili zamach stanu! Policja weszła do akcji

Udaremnili zamach stanu! Policja weszła do akcji

Po 20 latach przeprasza Kazachów za Borata

Po 20 latach przeprasza Kazachów za Borata

29.10.2026. Szokujące sceny z obrad sejmu (WIDEO)

29.10.2026. Szokujące sceny z obrad sejmu (WIDEO)

Więcej z Azji i Zakaukazia »

WYSZUKIWARKA KRESOWA

Szukasz swojej rodziny, albo korzeni na Kresach? Zamieść bezpłatnie ogłoszenie w naszej Wyszukiwarce Kresowej. Czytają nas setki tysięcy rodaków w Polsce i na świecie. Może ktoś odpowie?
Wejdź do Wyszukiwarki Kresowej »

BIBLIOTEKA KRESOWA

Człowiek przemieniony w wilka

Człowiek przemieniony w wilka

Dla honoru organizacji

Dla honoru organizacji

Te relacje zhańbią Łukaszenkę na wieki....

Te relacje zhańbią Łukaszenkę na wieki....

Aż 300 zdjęć! Album "Oblicza Powstania 1863-1865"

Aż 300 zdjęć! Album "Oblicza Powstania 1863-1865"

„Przechadzki po Wilnie i jego okolicach” — jedno z najważniejszych źródeł informacji o przeszłości miasta

„Przechadzki po Wilnie i jego okolicach” — jedno z najważniejszych źródeł informacji o przeszłości miasta

Więcej z Biblioteki Kresowej »

KULTURA

Dziady – noc, w której zmarli wracają do domu

Dziady – noc, w której zmarli wracają do domu

Kresowy Wawel przemówił. Sensacyjne odkrycie pod gruzami!

Kresowy Wawel przemówił. Sensacyjne odkrycie pod gruzami!

Narodowa Galeria Sztuki „Zachęta” pokazała „zapach granicy”

Narodowa Galeria Sztuki „Zachęta” pokazała „zapach granicy”

Skarb? Jest. Ale co tam skarb. Tam się kryje tajemnica szczęścia!

Skarb? Jest. Ale co tam skarb. Tam się kryje tajemnica szczęścia!

A tam w kącie co za bazgroły? Chagall? Nie znam

A tam w kącie co za bazgroły? Chagall? Nie znam

Więcej w dziale Kultura »

KUCHNIA KRESOWA

Kurczak w kefirze - Kuchnia Kresowa

Kurczak w kefirze - Kuchnia Kresowa

Kasza kartoflana zapiekana z grzybami

Kasza kartoflana zapiekana z grzybami

Kotlety ze śledzia - Kucharka Litewska

Kotlety ze śledzia - Kucharka Litewska

Pączki Pana Marszałka. Spiżowa postać? Gdzie tam!

Pączki Pana Marszałka. Spiżowa postać? Gdzie tam!

Buljon rumiany kwaskowaty - Kucharka Litewska

Buljon rumiany kwaskowaty - Kucharka Litewska

Galarepa nadziewana - Kucharka Litewska

Galarepa nadziewana - Kucharka Litewska

Więcej z Kuchni Kresowej »
  • Click here - to select or create a menu
Projekt finansowany ze środków MSZ
© Kresy24.pl 2026. Wszelkie Prawa Zastrzeżone. O nas i Kontakt | Polityka prywatności
Produkcja: Fundacja Wolność i Demokracja