Kresy w czerwieni (III)

Korpus Ochrony Pogranicza kontra Armia Czerwona

Korpus Ochrony Pogranicza (KOP) utworzony został we wrześniu 1924 roku w związku z trudną sytuacją w zakresie bezpieczeństwa na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolite i w celu zabezpieczenia tych rubieży. Korpus był specjalną formacją wojskową, która miała ochraniać polską granicę wschodnią przed atakami sowieckiej dywersji i litewskich bojówek, przechodzenia polskich komunistów do Rosji oraz zwalczała przemyt z Litwy, Łotwy i Rumunii.

KOP, jako formacja powołana do ochrony granicy państwowej i bezpieczeństwa publicznego, podlegał w czasie pokoju formalnie Ministerstwu Spraw Wewnętrznych, a pod względem spraw wojskowych i wojennych oraz organizacji i uzupełnień Ministerstwu Spraw Wojskowych, stanowiąc faktycznie część składową sił zbrojnych II Rzeczpospolitej.

Korpus w latach 1924–1927 stopniowo przejmował ochronę granic ze Związkiem Sowieckim, Łotwą, Litwą, oraz odcinki granic z Rumunią i Niemcami (Prusami Wschodnimi), a w 1939 roku również z Węgrami. Dowódcami KOP byli kolejno: gen. dyw. Henryk Odrowąż-Minkiewicz(1924–1929); gen. bryg. Stanisław Tessaro (1929–1930); gen. bryg. Jan Kruszewski (1930–1939); gen bryg. Wilhelm Orlik-Rückeman (od 31 sierpnia 1939 r.).

Formacja liczyła około 27 000 żołnierzy i zgodnie z polskimi planami mobilizacyjnymi sił zbrojnych, jednostki KOP przewidziane były do zadań osłonowych lub miały stanowić kadrę do formowania dywizji rezerwowych.

W marcu 1939 roku Korpus Ochrony Pogranicza składał się z: dowództwa, trzech dowództw brygad, ośmiu dowództw pułków, trzydziestu trzech batalionów, dywizjonu i dziewiętnastu szwadronów kawalerii, dwóch dywizjonów i baterii artylerii, sześciu kompani saperów, dywizjonu żandarmerii, szkoły podoficerów i służb.

Po wybuchu wojny dowództwu KOP w Warszawie były podporządkowane następujące formacje obsadzające granice wschodnią i północną:

Pułk KOP „Wilno” – dowódca ppłk Kazimierz Kardaszewicz, w składzie:

  batalion KOP „Troki” – dowódca mjr Sylwester Krasowski,

  batalion KOP „Niemeczyn” – dowódca mjr Czesław Mierzejewski,

  batalion KOP „Nowe Święciany” – dowódca kpt. Stefan Korzeniewski,

  batalion KOP „Orany” – dowódca kpt. Stanisław Getter.

Pułk KOP „Głębokie” – dowódca ppłk Jan Świątkowski, w składzie:

  batalion KOP „Łużki” – dowódca mjr Franciszek Benrot,

  batalion KOP „Podwiśle” – dowódca kpt. Franciszek Osmankiewicz.

Pułk KOP „Wilejka” – dowódca ppłk Józef Kramczyński, w składzie:

  batalion KOP „Budsław” – dowódca mjr Mieczysław Baczkowski,

  batalion KOP „Krasne” – dowódca mjr Stanisław Starzyński,

  batalion KOP „Iwieniec” – dowódca mjr Jan Styliński,

   szwadron kawalerii KOP „Krasne” – dowódca rtm. Konstanty Anton,

   szwadron kawalerii KOP „Iwieniec” – dowódca rtm. Ksawery Wejtko.

Pułk KOP „Snów” – dowódca ppłk Jacek Jura, w składzie:

  batalion KOP „Stołpce” – dowódca ppłk Stanisław Krajewski,

  batalion KOP „Kleck” – dowódca kpt. Stanisław Zwojszczyk.

Brygada KOP „Polesie” – dowódca płk Tadeusz Różycki-Kołodziejczyk, w składzie:

  batalion KOP „Ludwikowo” – dowódca kpt. Andrzej Szumlinski,

  batalion KOP „Sienkiewicze” – dowódca ppłk Jan Dyszkiewicz,

  batalion KOP „Dawigródek” – dowódca mjr Jacek Tomaszewski.

Pułk KOP „Sarny” – p.o. dowódcy był dowódca batalionu fortecznego           „Sarny” w składzie:

  baon KOP „Rokitno” – dowódca mjr Jan Wojciechowski,

  baon KOP „Bereźne” – dowódca mjr Antoni Żurowski,

   szwadron kawalerii KOP „Bystrzyce” – dowódca rtm. Wiktor Jakubowski,

  batalion forteczny KOP „Sarny” – dowódca ppłk Nikodem Sulik,

  batalion forteczny KOP „Małyńsk” – dowódca mjr Piotr Frankowski.

Pułk KOP „Zdołbunów” – dowódca ppłk Władysław Węgrzyński, w składzie:

  batalion KOP „Dederkały” – dowódca mjr Stanisław Szablowski,

  batalion KOP „Ostróg” – dowódca kpt. Sylwester Trojanowski,

  batalion KOP „Hoszcza” – dowódca kpt. Antoni Małecki,

   dywizjon kawalerii KOP „Niewirków” – dowódca mjr Wacław Kryński,

   szwadron kawalerii KOP „Dederkały” – dowódca rtm. Edward Rudnicki.

Pułk KOP „Czortków” – dowódca ppłk Marceli Kotarba, w składzie:

  batalion KOP „Borszczów” – dowódca kpt. Bronisław Krakowski,

  batalion KOP „Kopyczyńce” – dowódca mjr Stefan Tomaszewski,

  batalion KOP „Skałat” – dowódca ppłk Stanisław Janusz,

   kompania saperów KOP „Czortków” – dowódca kpt. Eugeniusz Krzemiński.

Dziśnieńska Półbrygada Obrony Narodowej – dowódca płk dypl. Edward Perkowicz, w składzie:

  bataliony ON „Postawy” – dowódca kpt. Józef Cader,

  bataliony ON „Brasław” – dowódca kpt. Eugeniusz Tokarski.

W tatach 30-tych XX wieku Armia Czerwona (właściwie Robotniczo-Chłopska Armia Czerwona, ros. Рабоче-Крестьянская Красная Aрмия, RKKA) stanowiła największą siłę zbrojną na świecie. Stale rozbudowywana, aż do czasu dojścia Hitlera do władzy, była jedyną armią, pod którą ukierunkowana była cała gospodarka państwa, a pięcioletnie plany jej rozbudowy zsynchronizowano z planami rozwoju przemysłu.

Atak niemiecki na Polskę zastał RKKA w trakcie realizacji kolejnego planu rozbudowy. Wraz z narastającym napięciem międzynarodowym zwiększono liczbę stanu pokojowego Armii Czerwonej o 328 000 ludzi, a na wypadek wojny zamierzano rozwinąć siły zbrojne do liczby 6 503 000 żołnierzy.

Latem 1939 roku w ZSSR wprowadzono dla celów strategicznych podział kraju na 14 okręgów wojskowych, z których dwa na granicy z Polska (Białoruski i Kijowski) otrzymały status Specjalnych Okręgów Wojskowych. Rozpoczęto formowania tzw. grup armijnych, które we wrześniu 1939 roku zostały przekształcone w dowództwa 12 armii.

Z rozkazu Józefa Stalina przeciwko Polsce skierowano żołnierzy z obu Specjalnych Okręgów Wojskowych: Białoruskiego i Kijowskiego, które zostały przemianowane odpowiednio na Fronty: Białoruski i Ukraiński:

Front Białoruski – dowódca komandarm Michaił Kowalow, w składzie:

3. Armia – dowódca komkor Wasil Kuzniecow, w składzie:

– Grupa Połocka w składzie: 5. Dywizja Strzelecka, 24. Dywizja                Kawalerii, 22. i 25. Brygada Pancerna,

– 4. Korpus Strzelecki składzie: 27. i 50. Dywizja Strzelecka.

4. Armia – dowódca komdiw Wasilij Czujkow, w składzie:

– 23. Korpus Strzelecki składzie: 8. i 52. Dywizja Strzelecka,

– 143. Dywizja Strzelecka,

– 29. i 32. Brygada Pancerna,

– Flotylla Dnieprzańska.

10. Armia – dowódca komkor Iwan Zacharin, w składzie:

– 11. Korpus Strzelecki składzie: 6. i 33. Dywizja Strzelecka,

– 121. Dywizja Strzelecka.

11. Armia – dowódca komkor Nikifor Miedwiediew, w składzie:

Mińska Grupa Szybka:

– 3. Korpus Kawalerii składzie: 7. i 36. Dywizja Kawalerii, 6.                 Brygada Pancerna,

– 16. Korpus Strzelecki składzie: 2. i 100. Dywizja Strzelecka.

Dzierżyńska Grupa Konno-Zmotoryzowana:

– 6. Korpus Kawalerii składzie: 4., 6. i 11. Dywizja Kawalerii,

– 5. Korpus Strzelecki składzie: 4. i 13. Dywizja Strzelecka,

– 15. Korpus Pancerny w składzie: 2., 21. i 27. Brygada                             Pancerna, 20. Brygada Strzelców Zmotoryzowanych.

Wojska Ochrony Pogranicza Białorusi – dowódca gen. Iwan Bogdanow

Front Ukraiński – dowódca komandarm Siemion Timoszenko, w składzie:

5. Armia – dowódca komdiw Iwan Sowietnikow, w składzie:

– 8. Korpus Strzelecki składzie: 45., 60. i 87. Dywizja Strzelecka,

– 15. Korpus Strzelecki składzie: 44. i 81. Dywizja Strzelecka, 36.         Brygada Pancerna.

6. Armia – dowódca komkor Filip Golikow, w składzie:

        – 2. Korpus Kawalerii składzie: 3.,5. i 14. Dywizja Kawalerii, 24.          Brygada Pancerna,

– 17. Korpus Strzelecki składzie: 96. i 97. Dywizja Strzelecka      oraz 10. i 38. Brygada Pancerna.

12. Armia – dowódca komkor Iwan Touleniew, w składzie:

– 4. Korpus Kawalerii składzie: 32. i 34. Dywizja Kawalerii, 26.               Brygada Pancerna,

– 5. Korpus Kawalerii składzie: 9. i 16. Dywizja Kawalerii, 23.               Brygada Pancerna,

– 13. Korpus Strzelecki składzie: 72. i 99. Dywizja Strzelecka,

– 25. Korpus Pancerny w składzie: 4. i 5. Brygada Pancerna, 1.                   Brygada Strzelców Zmotoryzowanych.

Wojska Ochrony Pogranicza Ukrainy – dowódca gen. Wasil Osokin

Wystawione przeciwko Wojsku Polskiemu oddziały Armii Czerwonej liczyły zatem ponad 620 000 żołnierzy, 3300 samolotów, ponad 4700 czołgów i samochodów pancernych.

RES