• Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa
Kresy24.pl
  • 18 lis 2026
  • Archiwa Czasopism
    • Archiwum Dziennika Kijowskiego
    • Archiwum Gazety Polskiej Bukowiny
    • Archiwum Głosu Polonii
    • Archiwum Głosu znad Niemna
    • Archiwum Kuriera Galicyjskiego
    • Archiwum Kwartalnika Echa Polesia
    • Archiwum Kwartalnika Krynica
    • Archiwum Magazynu Polskiego
    • Archiwum Monitora Wołyńskiego
    • Archiwum Mozaiki Berdyczowskiej
    • Archiwum pisma Nasze Drogi
    • Archiwum pisma Polacy Donbasu
    • Archiwum Słowa Polskiego
    • Archiwum Słowa Życia
    • Archiwum Tęczy Żytomierszczyzny
    • Archiwum pisma Polonia Charkowa
    • Archiwum pisma Wołanie z Wołynia
    • Archiwum Polak na Łotwie
    • Archiwum Polaka Małego
    • Archiwum Polaka w Niemczech
  • Filmoteka
  • Niepodległość
  • Polacy na (Bliskim) Wschodzie
  • Trójmorze
  • TV Kresy24.pl
  • Archiwum Kresowe
Kresy24.pl
  • Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa

Franciszka Urszula Radziwiłłowa – poetka i dramatopisarka, prekursorka komedii francuskiej w Polsce

31 gru 2024

Franciszka Urszula Radziwiłłowa

Franciszka Urszula Radziwiłłowa. Fot. fundacjatrzytraby.pl/Domena publiczna

Franciszka Urszula Radziwiłłowa jest pierwszą w historii polskiej literatury poetką i dramatopisarką. Była ostatnią przedstawicielką rodu Wiśniowieckich.

Urodziła się 13 lutego 1705 roku, a jej rodzicami byli wojewoda i kasztelan krakowski Janusz Antoni Wiśniowiecki i Teofila Leszczyńska. Otrzymała doskonałe wykształcenie i posługiwała się kilkoma językami.

W 1725 r. poślubiła Michała Kazimierza Radziwiłła „Rybeńkę” (przydomek Rybeńko otrzymał, gdyż lubił tak się zwracać do rozmówców i korespondentów)  – syna kanclerza litewskiego Karola Stanisława Radziwiłła i spadkobiercę rozległych majątków w Wielkim Księstwie Litewskim. Pan młody był świeżo po peregrynacji europejskiej.

Władcza matka Michała – Anna Katarzyna z Sanguszków – wybrała dla syna narzeczoną odpowiadającą jej gustowi – księżniczkę Schulzbach, o wiele starszą od Michała i apodyktyczną. Jednak syn wykazał się niezależnością i zabiegał o względy Wiśniowieckich. Michaił nigdy nie widział Franciszki Urszuli. Pierwsze spotkanie – wieczorem, przy świecach – nie wypadło najlepiej. Kobieta raczej niechętnie potraktowała „Rybeńkę”. Jednak w świetle dziennym wszystko się odmieniło i młodzi przypadli sobie do gustu. Anna Katarzyna, dowiedziawszy się, że jej syn zgodził się na małżeństwo, wpadła we wściekłość. Zagroziła nawet, że nie pojawi się na ślubie. Szybko jednak złagodniała, bo i posag Franciszki Urszuli był imponujący. Wiśniowieccy zapewnili córce 40 tys. zł. intraty rocznej jako procent od posagu, bogatą wyprawę w strojach i klejnotach. Później wniosła w majątek męża ogromne dobra w województwach wołyńskim, krakowskim, kijowskim i bracławskim. Para zamieszkała w rodzinnej rezydencji Radziwiłłów w Nieświeżu.

Znajdowała się tam obszerna choć dość zaniedbana biblioteka zamkowa. Franciszka Urszula uporządkowała ten księgozbiór, uzupełniając go o nowości literackie z Europy. Badacze podają, że biblioteka Radziwiłłów w Nieświeżu liczyła ponad dwa tysiące ksiąg, a wszystkie je przeczytała Franciszka Urszula.

Mimo wątłego zdrowia nie tylko wspierała męża w administrowaniu dobrami radziwiłłowskimi, w tym ordynacją nieświeską, ale stworzyła w Nieświeżu jeden z najprężniejszych ośrodków kulturalnych w Rzeczypospolitej.

Na początku małżeństwa zajmowała się poezją okolicznościową. W 1728 roku napisała dla męża cztery poetyckie listy, a rok później wiersz żałobny po śmierci swojego syna Mikołaja. Swojej córce Annie Marii ofiarowała utwór wychowawczy „Przestrogi zbawienne, alias informacja życia…”.

O wiele intensywniej zaangażowała się w działalność założonego własnym sumptem i opartego na własnej twórczości teatru zamkowego w Nieświeżu. Zainteresowanie sztuką teatralną to efekt jej wychowania w domu rodzinnym. Stryj Michał utrzymywał w Wiśniczu swój prywatny teatr. Inna sprawa, że jej małżonek również był miłośnikiem teatru. Początek działalności nieświeskiej sceny teatralnej datuje się na rok 1746. W czerwcu z okazji imienin męża wystawiła swoją pierwszą komedię „Miłość dowcipna”. Sukces przedstawienia spowodował, że już w grudniu tego roku przygotowała drugą sztukę „Opatrzności boskiej dzieło”.

W następnych latach napisała kilkanaście dalszych utworów na motywach ludowych, baśniowych. Sięgała również po tematykę orientalną, hagiograficzną i średniowieczną. Ba, jako pierwsza próbowała adaptować w Polsce komedię francuską, choć przekłady z Moliera jej autorstwa raziły niedociągnięciami stylistycznymi – nie zawsze trafnie odczytywała sens galijskiej satyry i humoru. Komedie i tragedie Franciszki Urszuli Radziwiłłowej – „Komedie i tragedie przedniodowcipnym wynalazkiem, wybornym wiersza kształtem, bujnością rzeczy i poważnymi przykładami przez… złożone…” – wyszły drukiem w r. 1751. Ich wznowienie ukazało się już po śmierci autorki w r. 1754.

Teatr w Nieświeżu miał kilka scen. Oprócz wybudowanej w 1748 roku specjalnej sali teatralnej w zamku nieświeskim, przedstawienia odbywały się latem pod gołym niebem w Albie koło Nieświeża lub w Konsolacji – malowniczym ogrodzie tuż za fosą zamkową. Zespół aktorski tworzyli jej synowie i córki oraz szlacheccy i nieszlacheccy domownicy, a także kadeci z korpusu radziwiłłowskiego. Reżyserem i aktorem teatru nieświeskiego był kapitan milicji radziwiłłowskiej Jakub Pobóg Fryczyński. W przedstawieniach barokowych dużą rolę choreograficzną odgrywał balet, a oprawę muzyczną chór i muzycy. Oprawę scenograficzną zapewniały rozbudowane środki inscenizacyjne – maszyny i urządzenia teatralne imitujące dźwięki deszczu, burzy i fal morskich – które obecnie można zobaczyć na wystawie w Zamku w Nieświeżu.

Ostatnie przedstawienie w teatrze w Nieświeżu odbyło się 27 grudnia 1752 r. Księżna zmarła 23 maja 1753 roku w Nowogródku.

TB

 

< Idź pod prąd Zobacz inny >
Ważne? Ciekawe? Podaj dalej:

Nie przegap w tym temacie:

7 lipca w Historii Kresów7 lipca w Historii Kresów Losy skarbów z zamku w Nieświeżu (1)Losy skarbów z zamku w Nieświeżu (1) „Szkice o Polsce” Norwida w Wilnie„Szkice o Polsce” Norwida w Wilnie
  • Tagi
  • poezja
  • Radziwiłł
  • Rzeczpospolita Obojga Narodów
  • teatry na Kresach

HISTORYCZNE KALENDARIUM KRESÓW

18 listopada w Historii Kresów

18 listopada w Historii Kresów

NA ŚWIECIE

Chcą do UE, ale Moskwa... Władza pokazała karty

Chcą do UE, ale Moskwa... Władza pokazała karty

Mrożący plan Putina. To brzmi jak wyrok dla Polski

Mrożący plan Putina. To brzmi jak wyrok dla Polski

Ukradł szczątki świętego i zrobił z nimi coś niewyobrażalnego

Ukradł szczątki świętego i zrobił z nimi coś niewyobrażalnego

Rozmowy w Abu Zabi: na razie wynik zero. Ale wymiana jeńców

Rozmowy w Abu Zabi: na razie wynik zero. Ale wymiana jeńców

Płynąć, płynie. Ale dokąd? Paliwowa farsa na Atlantyku

Płynąć, płynie. Ale dokąd? Paliwowa farsa na Atlantyku

Wielka gra o Ukrainę. Berlin i Paryż nie oddadzą swego losu w ręce Brukseli

Wielka gra o Ukrainę. Berlin i Paryż nie oddadzą swego losu w ręce Brukseli

Więcej ze świata »

REGION BAŁTYKU

Szokujący plan rządu. Nawet okupacja nie przerwie ich rządów

Szokujący plan rządu. Nawet okupacja nie przerwie ich rządów

Zamykają wszystkie przejścia graniczne z Rosją!

Zamykają wszystkie przejścia graniczne z Rosją!

Uderzenie w okręt na Bałtyku! Koniec bezpiecznych portów

Uderzenie w okręt na Bałtyku! Koniec bezpiecznych portów

Nawet +55°C. Hakerzy przejęli kontrolę nad sklepami. Carrefoura też nie oszczędzili

Nawet +55°C. Hakerzy przejęli kontrolę nad sklepami. Carrefoura też nie oszczędzili

Koszmar Europy? To, co wydarzy się po zakończeniu wojny

Koszmar Europy? To, co wydarzy się po zakończeniu wojny

Więcej z Regionu Bałtyku »

LITWA

Amerykańskie wojsko już przy granicy z Białorusią

Amerykańskie wojsko już przy granicy z Białorusią

Łasuchy z osmalonymi brwiami. Ten trunek rozpalał zmysły!

Łasuchy z osmalonymi brwiami. Ten trunek rozpalał zmysły!

Koniec polskiej potęgi na Litwie. Ważą się losy

Koniec polskiej potęgi na Litwie. Ważą się losy

Litwa wykryła, polskie wojsko przeoczyło. A Rosja atakuje już przy naszej granicy

Litwa wykryła, polskie wojsko przeoczyło. A Rosja atakuje już przy naszej granicy

Alarm przy granicy z obwodem królewieckim. Wojsko rusza na granicę

Alarm przy granicy z obwodem królewieckim. Wojsko rusza na granicę

Więcej z Litwy »

AZJA I ZAKAUKAZIE

Putin elegancko upokorzony. Wystarczył jeden gest Xi (WIDEO)

Putin elegancko upokorzony. Wystarczył jeden gest Xi (WIDEO)

Drżyjcie chińscy towarzysze! Mao zmartwychwstał

Drżyjcie chińscy towarzysze! Mao zmartwychwstał

Chiny szantażują Putina: oddaj bogactwa! Kłótnia na Kremlu

Chiny szantażują Putina: oddaj bogactwa! Kłótnia na Kremlu

Udaremnili zamach stanu! Policja weszła do akcji

Udaremnili zamach stanu! Policja weszła do akcji

Po 20 latach przeprasza Kazachów za Borata

Po 20 latach przeprasza Kazachów za Borata

Więcej z Azji i Zakaukazia »

WYSZUKIWARKA KRESOWA

Szukasz swojej rodziny, albo korzeni na Kresach? Zamieść bezpłatnie ogłoszenie w naszej Wyszukiwarce Kresowej. Czytają nas setki tysięcy rodaków w Polsce i na świecie. Może ktoś odpowie?
Wejdź do Wyszukiwarki Kresowej »

BIBLIOTEKA KRESOWA

Człowiek przemieniony w wilka

Człowiek przemieniony w wilka

Dla honoru organizacji

Dla honoru organizacji

Te relacje zhańbią Łukaszenkę na wieki....

Te relacje zhańbią Łukaszenkę na wieki....

Aż 300 zdjęć! Album "Oblicza Powstania 1863-1865"

Aż 300 zdjęć! Album "Oblicza Powstania 1863-1865"

„Przechadzki po Wilnie i jego okolicach” — jedno z najważniejszych źródeł informacji o przeszłości miasta

„Przechadzki po Wilnie i jego okolicach” — jedno z najważniejszych źródeł informacji o przeszłości miasta

Więcej z Biblioteki Kresowej »

KULTURA

Dziady – noc, w której zmarli wracają do domu

Dziady – noc, w której zmarli wracają do domu

Kresowy Wawel przemówił. Sensacyjne odkrycie pod gruzami!

Kresowy Wawel przemówił. Sensacyjne odkrycie pod gruzami!

Narodowa Galeria Sztuki „Zachęta” pokazała „zapach granicy”

Narodowa Galeria Sztuki „Zachęta” pokazała „zapach granicy”

Skarb? Jest. Ale co tam skarb. Tam się kryje tajemnica szczęścia!

Skarb? Jest. Ale co tam skarb. Tam się kryje tajemnica szczęścia!

A tam w kącie co za bazgroły? Chagall? Nie znam

A tam w kącie co za bazgroły? Chagall? Nie znam

Więcej w dziale Kultura »

KUCHNIA KRESOWA

Czebureki z serem - palce lizać!

Czebureki z serem - palce lizać!

Kurczak w kefirze - Kuchnia Kresowa

Kurczak w kefirze - Kuchnia Kresowa

Kasza kartoflana zapiekana z grzybami

Kasza kartoflana zapiekana z grzybami

Kotlety ze śledzia - Kucharka Litewska

Kotlety ze śledzia - Kucharka Litewska

Pączki Pana Marszałka. Spiżowa postać? Gdzie tam!

Pączki Pana Marszałka. Spiżowa postać? Gdzie tam!

Buljon rumiany kwaskowaty - Kucharka Litewska

Buljon rumiany kwaskowaty - Kucharka Litewska

Więcej z Kuchni Kresowej »
  • Click here - to select or create a menu
Projekt finansowany ze środków MSZ
© Kresy24.pl 2026. Wszelkie Prawa Zastrzeżone. O nas i Kontakt | Polityka prywatności
Produkcja: Fundacja Wolność i Demokracja