• Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa
Kresy24.pl
  • 19 lis 2026
  • Archiwa Czasopism
    • Archiwum Dziennika Kijowskiego
    • Archiwum Gazety Polskiej Bukowiny
    • Archiwum Głosu Polonii
    • Archiwum Głosu znad Niemna
    • Archiwum Kuriera Galicyjskiego
    • Archiwum Kwartalnika Echa Polesia
    • Archiwum Kwartalnika Krynica
    • Archiwum Magazynu Polskiego
    • Archiwum Monitora Wołyńskiego
    • Archiwum Mozaiki Berdyczowskiej
    • Archiwum pisma Nasze Drogi
    • Archiwum pisma Polacy Donbasu
    • Archiwum Słowa Polskiego
    • Archiwum Słowa Życia
    • Archiwum Tęczy Żytomierszczyzny
    • Archiwum pisma Polonia Charkowa
    • Archiwum pisma Wołanie z Wołynia
    • Archiwum Polak na Łotwie
    • Archiwum Polaka Małego
    • Archiwum Polaka w Niemczech
  • Filmoteka
  • Niepodległość
  • Polacy na (Bliskim) Wschodzie
  • Trójmorze
  • TV Kresy24.pl
  • Archiwum Kresowe
Kresy24.pl
  • Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa

Kresy w czerwieni (V). Obrona granicy nowogródzkiej i poleskiej

20 wrz 2023

Kresy w czerwieni (V). Obrona granicy nowogródzkiej i poleskiej

Budynek dowództwa batalionu KOP „Dawidgródek” i obelisk poświęcony pamięci Marszałka Józefa Piłsudskiego, 1934 r.
Archiwum Autorów

Pułk KOP „Snów”

Po ogłoszeniu mobilizacji powszechnej w oparciu o pododdziały pułku utworzono 96. rezerwowy pułk piechoty, który w składzie 38. Dywizji Piechoty (DP) przetransportowano pod Lwów. Pułk odtworzono w składzie dwóch batalionów („Stołpce” i „Kleck”) pod dowództwem ppłk. Jacka Jury, by osłaniały granicę o długości ponad 132 km na południowej Nowogródczyźnie.

17 września 1939 roku batalion KOP „Stołpce” został zaatakowany przez sowiecką kawalerię, która nie była w stanie podczas pierwszego natarcia przebić się przez polskie linie. Dopiero zmasowany ostrzał artyleryjski przechylił szalę zwycięstwa na stronę Armii Czerwonej. W rezultacie na pozycje batalionu natarł nieprzyjaciel w sile około 20 batalionów piechoty, 12 pułków kawalerii, oraz 900 czołgów i samochodów pancernych! Polskie strażnice stawiały zdecydowany opór, ale z powodu sił nieprzyjaciela był on krótkotrwały. Cześć załóg zginęła lub dostała się do niewoli, a nieliczne zdołały się wycofać do zasadniczej części batalionu, który wobec miażdżącej przewagi nieprzyjaciela cofał się w kierunku Nowogródka. Podczas odwrotu batalion stoczył bój z oddziałami sowieckiej 11. Dywizji Kawalerii i uległ rozproszeniu, ale nieprzyjaciel poniósł dotkliwe straty (poległ m.in. dowódca sowieckiego 145. pułku kawalerii). Część polskich żołnierzy dostała się do niewoli, ale większości udało się wycofać.

40 osobowy oddział dotarł do wsi Bakszty nad Berezyną, gdzie stoczył bój z nieprzyjacielskim pododdziałem pancernym. Wobec braku broni przeciwpancernej Polacy po krótkiej walce poddali się, a sowieccy żołnierze wymordowali jeńców…

Resztki batalionu zostały 20 września okrążone w Mirze i tam się poddały.

Batalion KOP „Kleck” został zaatakowany rankiem 17 września przez oddziały z sowieckiej 8. Dywizji Strzelców, 29. Brygady Pancernej oraz część143. Dywizji Strzeleckiej. Pomimo takiej przewagi Rosjanom nie udało się zniszczyć polskiego batalionu, który po utracie części strażnic zdołał się wycofać w kierunku Łunińca, gdzie dotarł 19 września. Tam został podporządkowany brygadzie KOP „Polesie” i połączył się z baonem KOP „Ludwikowo”. Dowództwo nad połączonymi batalionami objął dowódca pułku „Snów’ ppłk Jacek Jura, a batalion wszedł w skład Zgrupowanie KOP gen. bryg. Wilhelma Orlik-Rückemanna i walczył na bojowym szlaku grupy.

Budynek dowództwa batalionu KOP „Kleck”, 1925 r.
Archiwum Autorów

Brygada KOP „Polesie”

Po ogłoszeniu mobilizacji powszechnej w oparciu o pododdziały brygady sformowano dowództwo 38. DP oraz dwa bataliony liniowe dla 96. i 97. pułku piechoty. Brygadę odtworzono w składzie trzech batalionów („Ludwikowo”, „Sienkiewicze” i „Dawidgródek”) pod dowództwem płk. dypl. Tadeusza Różyckiego-Kołodziejczyka, z zadaniem osłony granicy o długości ponad 262 km.

17 września bataliony brygady zostały zaatakowane przez oddziały sowieckiego 23. Korpusu Strzeleckiego i 17. oddziału Wojsk Pogranicznych NKWD. Walki były bardzo zacięte. W  pewnym momencie batalionowi KOP „Ludwikowo” udało się nawet wyprzeć Sowietów z powrotem na ich stronę granicy, a przygraniczne placówki wielokrotnie przechodziły z rąk do rąk. Straty batalionu sięgały połowy stanów. Podobnie było na odcinkach batalionów KOP „Sienkiewicze” i „Dawidgródek”, gdzie załogom strażnic udało się utrzymać zajmowane pozycje.

18 września nacisk oddziałów sowieckich zwiększył się kilkakrotnie, ale kompanie graniczne z powodzeniem broniły przejść przez bagna Polesia i zachowywały pełną zdolność bojową. Jednak poszczególne bataliony walczyły w osamotnieniu na zbyt szerokim froncie.  Dlatego dowódca KOP, który zdawał sobie sprawę że nie zdoła utrzymać dłużej linii granicznej na odcinku poleskim, zdecydował się na odwrót. Prowadząc działania opóźniające bataliony wycofały się do rejonu koncentracji, gdzie weszły w skład Zgrupowanie KOP gen. bryg. Wilhelma Orlik-Rückemanna i z nim dzieliły wojenny los.

Budynek dowództwa batalionu KOP „Sienkiewicze”, 1934 r.
Archiwum Autorów

Pułk KOP „Sarny”

Po ogłoszeniu mobilizacji powszechnej w oparciu o pododdziały pułku utworzono 97. rezerwowy pułk piechoty. Odtworzony pułk składał się z dwóch batalionów: „Bereźne ” i „Rokitno” oraz szwadronu kawalerii „Bystrzyce” i osłaniał granicę o długości ponad 176 km. W skład pułku włączono bataliony forteczne KOP „Sarny” i „Małyńsk. Z powodu nie przybycia dowódcy pułku jego obowiązki sprawował ppłk Nikodem Sulik dowódca batalionu fortecznego „Sarny”.

17 września na pododdziały pułku uderzyła sowiecka 60. Dywizja Strzelecka oraz 18.  i 19. oddział Wojsk Pogranicznych NKWD. Jednocześnie główne siły sowieckiego 15. Korpusu Strzeleckiego uderzyły na styku pułku KOP „Sarny” i pułku KOP „Zdołbunów”, obchodząc tym samym fortyfikacje zajmowane przez bataliony forteczne KOP „Sarny” i „Małyńsk”. Od 17 września pododdziały pułku walczyły z sowieckim agresorem wzmocnione wycofanym z frontu niemieckiego batalionem km „Osowiec” oraz wycofanymi z Grodna: dywizjonem artylerii i batalionem marszowym 76. pułku piechoty, który dzień wcześniej wyładował się na stacji w Sarnach.

19 i 20 września batalion forteczny KOP „Sarny” stawił silny opór sowieckiej 60. Dywizji Strzeleckiej, a po wycofaniu się z linii umocnień pułk dołączył do Zgrupowanie KOP gen. bryg. Wilhelma Orlik-Rückemanna i wziął udział w bitwach pod Szackiem i Wytycznem.

Batalion forteczny KOP „Sarny”

Batalion został utworzony rozkazem ministra spraw wojskowych z 1 listopada 1937 roku dla obsadzenia budowanych na Polesiu umocnień, mających strzec wschodniej granicy II RP. Początkowo składał się z trzech kompanii, a w marcu 1939 roku przeorganizowano dowództwo batalionu oraz istniejące trzy kompanie do nowych etatów oraz sformowano czwartą kompanię. Wielkość kompanii (liczba plutonów) była dostosowana do liczby schronów na danym odcinku; kompania obejmowała sektor, a pluton – rejon. Dodatkowo każda kompania posiadał 1–3 plutony odwodowe, służące do lokalnych kontrataków. Batalion liczył blisko 2500 żołnierzy, czyli nie wiele mniej niż pułk piechoty, ale przewyższał go siłą ognia.

Po wybuchu wojny batalion pozostał na zajmowanych stanowiskach, a 16 września 1939 roku kompanie batalionu otrzymały rozkaz zładowania do transportów kolejowych w celu przerzucenia ich na front niemiecki. Następnego dnia na wieść o agresji sowieckiej dowódca batalionu ppłk Nikodem Sulik rozkazał wyładować załadowane kompanie i ponownie obsadzić umocnienia.

Rejon Umocniony „Sarny” był oddalony od granicy z ZSSR o ponad 40 kilometrów, a na jego odcinku nacierała sowiecka 60. Dywizja Strzelecka (z 8. Korpusu Strzeleckiego komdiwa Piotra Fiłatowa) pod dowództwem  płk. Odariuka, licząca 16 tysięcy żołnierzy, co dawało jej czterokrotną przewagę. W celu zwiększenia skuteczności natarcia cała sowiecka dywizja ześrodkowała się naprzeciwko wsi Tynne, obsadzonej przez 4. kompanię forteczną KOP, a dowodzoną przez kpt. Emila Markiewicza.

Rankiem 19 września dywizja sowiecka rozpoczęły natarcie wsparte zmasowanym ogniem artylerii i czołgów. Sektor „Tynne” został okrążony, a nieprzyjaciel, nie zaważając na straty, kierował ogień broni przeciwpancernej bezpośrednio w otwory strzeleckie polskich schronów, zaś saperzy pod osłoną artylerii i broni maszynowej zaczęli okładać schrony materiałem wybuchowym.

Opór żołnierzy KOP-u był tak wielki, a sowieckie natarcie tak gwałtowne, że amunicja wyczerpywała się obrońcom w tempie zatrważającym i wkrótce zaczynało jej brakować. Polski ogień był tak zmasowany, że urządzenia wentylacyjne bunkrów nie nadążały z odpompowywaniem gazów i dymu, co powodowało omdlenia obrońców. Grozy sytuacji dodawał fakt, że żołnierze uwięzieni w okrążonych bunkrach słyszeli sowieckich saperów i wysadzanie sąsiednich schronów; jednak wśród polskich obrońców nie było mowy o poddaniu się.

W ten sposób, w wysadzonym schronie, zginął 20 września 1939 roku ppor. rez. Jan Bołbot. Część żołnierzy jego plutonu został pogrzebana w gruzach bunkra, a tych, którzy przeżyli po dostaniu się do niewoli bestialsko zamordowali żołnierze Armii Czerwonej.

Pomimo przerwania pozycji polskich na pododcinku „Tyszyca”, załogi okrążonych schronów broniły się nadal, wiążąc siły sowieckie i uniemożliwiając im wejście w głąb kraju.

19 września 1939 roku, o godzinie 14:00 dowódca batalionu KOP „Sarny” ppłk Nikodem Sulik wydał rozkaz opuszczenia fortyfikacji i oderwania się od nieprzyjaciela. Decyzja ta podyktowana była względami taktycznymi, gdyż Rosjanie obeszli na północy i południu polskie umocnienia, co groziło okrążeniem. Załogi bunkrów do godzin wieczornych, w ciągłej walce, opuściły swoje pozycje. Tylko 4. kompania forteczna KOP pozostała na swoich stanowiskach, nadal powstrzymując nieprzyjaciela.

Tablica pamiątkowa na jednym z wysadzonych w powietrze schronów sektora „Tynne”, 2011 r.
Archiwum Autorów

20 czerwca 2015 r. w Sarnach odbyło się uroczyste odsłonięcie tablicy upamiętniającej żołnierzy Pułku KOP „Sarny” oraz ich ostatniego dowódcę ppłk./gen. bryg. Nikodema Sulika
Archiwum Autorów

Bilans strat obrońców sektora „Tynne”, na którym skupił się niemal cały impet sowieckiego natarcia, według wyliczeń jego dowódcy kpt. Emila Markiewicza, wynosił 229 zabitych, 39 ciężko rannych i 301 zaginionych oraz wziętych do niewoli. Około stu polskich jeńców zastrzelono, albo zakłuto bagnetami na uroczysku Zawidera…

Należy zaznaczyć, że w liczbie 301 zaginionych żołnierzy znajdowały się także załogi bunkrów, do których nie dotarł rozkaz odwrotu lub którzy zostali odcięci przez nieprzyjaciela. Ci bezimienni bohaterowie aż do 25 września 1939 roku bronili swoich pozycji. Tego dnia oddziały sowieckie dławiły ostatnie punkty polskiego oporu…

Resztki kompanii batalionu fortecznego KOP „Sarny” dołączyły do Grupy KOP gen. bryg. Wilhelma Orlika-Rűckemanna i w jej szeregach walczyły pod Szackiem i Wytycznem.

RES

< Idź pod prąd Zobacz inny >
Ważne? Ciekawe? Podaj dalej:

Nie przegap w tym temacie:

K24Ignorantia iuris nocet K24Papież Franciszek osobiście prosił o uwolnienie więźniów politycznych K24Krzyż dla polskich oficerów znów stanie na Kuropatach
  • Tagi
  • Armia Czerwona
  • Kampania Wrześniowa
  • Korpus Ochrony Pogranicza
  • Kresy Wschodnie
  • Polacy na Kresach

HISTORYCZNE KALENDARIUM KRESÓW

19 listopada w Historii Kresów

19 listopada w Historii Kresów

NA ŚWIECIE

Chcą do UE, ale Moskwa... Władza pokazała karty

Chcą do UE, ale Moskwa... Władza pokazała karty

Mrożący plan Putina. To brzmi jak wyrok dla Polski

Mrożący plan Putina. To brzmi jak wyrok dla Polski

Ukradł szczątki świętego i zrobił z nimi coś niewyobrażalnego

Ukradł szczątki świętego i zrobił z nimi coś niewyobrażalnego

Rozmowy w Abu Zabi: na razie wynik zero. Ale wymiana jeńców

Rozmowy w Abu Zabi: na razie wynik zero. Ale wymiana jeńców

Płynąć, płynie. Ale dokąd? Paliwowa farsa na Atlantyku

Płynąć, płynie. Ale dokąd? Paliwowa farsa na Atlantyku

Wielka gra o Ukrainę. Berlin i Paryż nie oddadzą swego losu w ręce Brukseli

Wielka gra o Ukrainę. Berlin i Paryż nie oddadzą swego losu w ręce Brukseli

Więcej ze świata »

REGION BAŁTYKU

Szokujący plan rządu. Nawet okupacja nie przerwie ich rządów

Szokujący plan rządu. Nawet okupacja nie przerwie ich rządów

Zamykają wszystkie przejścia graniczne z Rosją!

Zamykają wszystkie przejścia graniczne z Rosją!

Uderzenie w okręt na Bałtyku! Koniec bezpiecznych portów

Uderzenie w okręt na Bałtyku! Koniec bezpiecznych portów

Nawet +55°C. Hakerzy przejęli kontrolę nad sklepami. Carrefoura też nie oszczędzili

Nawet +55°C. Hakerzy przejęli kontrolę nad sklepami. Carrefoura też nie oszczędzili

Koszmar Europy? To, co wydarzy się po zakończeniu wojny

Koszmar Europy? To, co wydarzy się po zakończeniu wojny

Więcej z Regionu Bałtyku »

LITWA

Amerykańskie wojsko już przy granicy z Białorusią

Amerykańskie wojsko już przy granicy z Białorusią

Łasuchy z osmalonymi brwiami. Ten trunek rozpalał zmysły!

Łasuchy z osmalonymi brwiami. Ten trunek rozpalał zmysły!

Koniec polskiej potęgi na Litwie. Ważą się losy

Koniec polskiej potęgi na Litwie. Ważą się losy

Litwa wykryła, polskie wojsko przeoczyło. A Rosja atakuje już przy naszej granicy

Litwa wykryła, polskie wojsko przeoczyło. A Rosja atakuje już przy naszej granicy

Alarm przy granicy z obwodem królewieckim. Wojsko rusza na granicę

Alarm przy granicy z obwodem królewieckim. Wojsko rusza na granicę

Więcej z Litwy »

AZJA I ZAKAUKAZIE

Putin elegancko upokorzony. Wystarczył jeden gest Xi (WIDEO)

Putin elegancko upokorzony. Wystarczył jeden gest Xi (WIDEO)

Drżyjcie chińscy towarzysze! Mao zmartwychwstał

Drżyjcie chińscy towarzysze! Mao zmartwychwstał

Chiny szantażują Putina: oddaj bogactwa! Kłótnia na Kremlu

Chiny szantażują Putina: oddaj bogactwa! Kłótnia na Kremlu

Udaremnili zamach stanu! Policja weszła do akcji

Udaremnili zamach stanu! Policja weszła do akcji

Po 20 latach przeprasza Kazachów za Borata

Po 20 latach przeprasza Kazachów za Borata

Więcej z Azji i Zakaukazia »

WYSZUKIWARKA KRESOWA

Szukasz swojej rodziny, albo korzeni na Kresach? Zamieść bezpłatnie ogłoszenie w naszej Wyszukiwarce Kresowej. Czytają nas setki tysięcy rodaków w Polsce i na świecie. Może ktoś odpowie?
Wejdź do Wyszukiwarki Kresowej »

BIBLIOTEKA KRESOWA

Człowiek przemieniony w wilka

Człowiek przemieniony w wilka

Dla honoru organizacji

Dla honoru organizacji

Te relacje zhańbią Łukaszenkę na wieki....

Te relacje zhańbią Łukaszenkę na wieki....

Aż 300 zdjęć! Album "Oblicza Powstania 1863-1865"

Aż 300 zdjęć! Album "Oblicza Powstania 1863-1865"

„Przechadzki po Wilnie i jego okolicach” — jedno z najważniejszych źródeł informacji o przeszłości miasta

„Przechadzki po Wilnie i jego okolicach” — jedno z najważniejszych źródeł informacji o przeszłości miasta

Więcej z Biblioteki Kresowej »

KULTURA

Dziady – noc, w której zmarli wracają do domu

Dziady – noc, w której zmarli wracają do domu

Kresowy Wawel przemówił. Sensacyjne odkrycie pod gruzami!

Kresowy Wawel przemówił. Sensacyjne odkrycie pod gruzami!

Narodowa Galeria Sztuki „Zachęta” pokazała „zapach granicy”

Narodowa Galeria Sztuki „Zachęta” pokazała „zapach granicy”

Skarb? Jest. Ale co tam skarb. Tam się kryje tajemnica szczęścia!

Skarb? Jest. Ale co tam skarb. Tam się kryje tajemnica szczęścia!

A tam w kącie co za bazgroły? Chagall? Nie znam

A tam w kącie co za bazgroły? Chagall? Nie znam

Więcej w dziale Kultura »

KUCHNIA KRESOWA

Czebureki z serem - palce lizać!

Czebureki z serem - palce lizać!

Kurczak w kefirze - Kuchnia Kresowa

Kurczak w kefirze - Kuchnia Kresowa

Kasza kartoflana zapiekana z grzybami

Kasza kartoflana zapiekana z grzybami

Kotlety ze śledzia - Kucharka Litewska

Kotlety ze śledzia - Kucharka Litewska

Pączki Pana Marszałka. Spiżowa postać? Gdzie tam!

Pączki Pana Marszałka. Spiżowa postać? Gdzie tam!

Buljon rumiany kwaskowaty - Kucharka Litewska

Buljon rumiany kwaskowaty - Kucharka Litewska

Więcej z Kuchni Kresowej »
  • Click here - to select or create a menu
Projekt finansowany ze środków MSZ
© Kresy24.pl 2026. Wszelkie Prawa Zastrzeżone. O nas i Kontakt | Polityka prywatności
Produkcja: Fundacja Wolność i Demokracja