• Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa
Kresy24.pl
  • 16 lis 2026
  • Archiwa Czasopism
    • Archiwum Dziennika Kijowskiego
    • Archiwum Gazety Polskiej Bukowiny
    • Archiwum Głosu Polonii
    • Archiwum Głosu znad Niemna
    • Archiwum Kuriera Galicyjskiego
    • Archiwum Kwartalnika Echa Polesia
    • Archiwum Kwartalnika Krynica
    • Archiwum Magazynu Polskiego
    • Archiwum Monitora Wołyńskiego
    • Archiwum Mozaiki Berdyczowskiej
    • Archiwum pisma Nasze Drogi
    • Archiwum pisma Polacy Donbasu
    • Archiwum Słowa Polskiego
    • Archiwum Słowa Życia
    • Archiwum Tęczy Żytomierszczyzny
    • Archiwum pisma Polonia Charkowa
    • Archiwum pisma Wołanie z Wołynia
    • Archiwum Polak na Łotwie
    • Archiwum Polaka Małego
    • Archiwum Polaka w Niemczech
  • Filmoteka
  • Niepodległość
  • Polacy na (Bliskim) Wschodzie
  • Trójmorze
  • TV Kresy24.pl
  • Archiwum Kresowe
Kresy24.pl
  • Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa

Więźniowie polityczni przeciwko Gułagowi. Powstanie norylskie w 1953 roku

25 gru 2024

Więźniowie z Gorłagu

Więźniowie z Gorłagu. Fot. Domena publiczna

System represji był wpisany w pragmatykę reżimu bolszewickiego od początku istnienia państwa sowieckiego. Przy czym w latach 20. tzw. obozy pracy poprawczej podlegały republikańskim komisariatom spraw wewnętrznych. Zjednoczonemu Państwowemu Zarządowi Politycznemu Radzie Komisarzy Ludowych RFSRR (OGPU) podlegał jedynie Sołowiecki Obóz Specjalnego Przeznaczenia.

 Sytuacja zaczęła się zmieniać na przełomie lat 20. i 30., wraz z umacnianiem się u władzy Stalina i początkiem forsownej polityki industrializacji oraz rozkułaczania. Utworzony w 1930 roku Główny Zarząd Obozów Pracy Przymusowej (Gułag) miał służyć przede wszystkim pozyskaniu w ramach represji niewolniczej siły roboczej.

W tym celu zaostrzony został też sowiecki kodeks karny, w którym zaostrzono kary za przestępstwa polityczne. Od początku lat 20. do śmierci Stalina w marcu 1953 roku represje w ramach systemu obozów, więzień i kolonii OGPU i NKWD dotknęły 4,3 mln osób. Przy czym największy dopływ więźniów przypadł na lata 1939-1942 – napływ do Gułagu ludności z zagarniętych terytoriów państw Europy Środkowo-Wschodniej – oraz na lata 1948-1955, wraz z powojennym zaostrzeniem kodeksu karnego wobec „szpiegów, dywersantów, terrorystów”, a także – jak na ironię – „trockistów, prawicowców, mienszewików, eserowców, anarchistów, nacjonalistów, białych emigrantów i członków innych organizacji i grup antysowieckich”. Zaostrzenie sowieckich represji po II wojnie światowej było związane z wieloma czynnikami (np. społeczne następstwa głodu z lat 1946-1947), z których bodaj najważniejszym był początek „zimnej wojny”. Dodajmy, że zaliczenie represjonowanych do jednej w powyższych grup politycznie niebezpiecznych i podejrzanych było kwestią uznaniową.

Do powojennej fali represji dopasowano również strukturę Gułagu – w jego ramach utworzono obozy specjalne (Osobłagi), w których osadzano wyłącznie więźniów politycznych. Głównym obozom nadano dźwięczne nazwy, które nie miały nic wspólnego z realiami geograficznymi – Oziernyj, Gornyj, Stiepnoj – Ozierłag, Gorłag i Stiepłag. Więźniowie pracowali w najcięższych warunkach – w kopalniach, przy budowie miast za kołem podbiegunowym (Workuta, Norylsk) i rejonach półpustynnych (Dżezkazgan, Bałchasz). 

Na początku marca 1953 roku zmarł Stalin. Wydawało się, że system represji ulegnie poluzowaniu. Stało się inaczej. Jak wspominał Białorusin Jegor Klimowicz: „Po śmierci Stalina większość więźniów Gułagu liczyła na osłabienie reżimu przetrzymywania i początek amnestii. Lecz w Gorłagu reżim stał się jeszcze bardziej ostrzejszy. Wiosną 1953 roku straży zezwolono rozstrzeliwać więźniów bez procesu, na miejscu, zgodnie ze swoją decyzją. Wiosną zamordowano w ten sposób 13 osób. 25 maja – kolejne cztery. [Ostatniej zbrodni dopuścił się sierżant Cygankow, który otworzył ogień do nieposłusznych więźniów, którzy po prostu śpiewali przy akompaniamencie akordeonu w pobliżu swoich baraków – aut.]. Kiedy się o tym dowiedziano, więźniowie w całym Gorłagu przerwali pracę. Zaświszczały gwizdki fabryczne, nad obozami zaczęto wciągać czarne flagi z czerwonym pasem – symbole wolności [flaga Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów – aut.]. Przywódcy wspólnot narodowych Gorłagu naradzali się przez całą noc. Byli tacy, którzy twierdzili, że nie ma sensu protestować. Ale rano zaczęliśmy kuć szable, robić granaty i obkładać ciężarówki betonowymi płytami, w celu przebicia się…”. Tak rozpoczęło się powstanie norylskie.

„Żądamy poszanowania praw człowieka!”, „Jesteśmy za prawem sowieckim, ale przeciwko tym, którzy je wypaczają”, „Niech żyje radziecka konstytucja!” – więźniowie domagali się poprawy warunków życia i położenia kresu arbitralności strażników.

7 czerwca do obozu przybyła komisja z Moskwy. Początkowo negocjacje z więźniami doprowadziły do rozłamu – część z nich ponownie podjęła pracę. Jednak próba odizolowania przywódców powstania od reszty więźniów zaostrzyła sytuację. Ich opór krwawo złamały wyposażone w broń pancerną i lotnictwo oddziały NKWD. W powstaniu wzięło udział ok. 16 tys. więźniów. Był to więc największy bunt łagierników w historii Gułagu. Szacuje się, że zginęło 150 więźniów. Najdłużej trzymała się trzecia strefa, w której przebywali skazani na ciężkie roboty „nacjonaliści” z państw bałtyckich i Ukraińcy z UPA. Ostatnia czarno-czerwona flaga została zerwana 4 sierpnia 1953 roku. Wielu więźniów poddano represjom. Doszło do kilku egzekucji.

Gorłag został rozwiązany, a ponad tysiąc więźniów zostało przeniesionych do innych obozów. 150 zabitych pochowano w pobliżu Norylska. Wspomniany Klimowicz został przeniesiony do więzienia we Włodzimierzu.

„Wieźli nas barką Jenisejem w stronę krasnojarskiego punktu przesyłowego. Nie znaliśmy planów administracji. Większość była skłonna wierzyć, że wiozą nas na zagładę. Ponownie doszło do spotkania przywódców wspólnot narodowych. Zdecydowaliśmy, że pamięć o powstaniu nie powinna zniknąć bez śladu i trzeba stworzyć pieśń – hymn. Długo się zastanawialiśmy i zdecydowaliśmy, że pieśń powinna być po rosyjsku, ponieważ jest to jedyny język, który rozumieją wszyscy więźniowie. Autorstwo powierzono mnie – Białorusinowi. Musiałem napisać tekst do melodii jakiejś ukraińskiej pieśni. Autorstwo hymnu „Nie boimy się tyranii bolszewizmu” było trzymane w wielkiej tajemnicy. Wiem, że służby specjalne długo poszukiwały autora, nawet gdy system Gułagu już nie istniał. Dobrze, że zachowali się świadkowie, którzy w 1991 roku na Światowym Kongresie Ukraińskich Więźniów Politycznych wymienili moje nazwisko jako autora” – wspominał Klimowicz.

Powstanie norylskie nie było jednak jedynym tak desperackim aktem sprzeciwu wobec sowieckiego systemu represji. Równocześnie powstali więźniowie w Workucie, a w następnym roku w kazachskim Kengirze doszło do kolejnego powstania, które sowieci stłumili równie brutalnie.

Opr. TB

< Idź pod prąd Zobacz inny >
Ważne? Ciekawe? Podaj dalej:

Nie przegap w tym temacie:

Zapomniany epizod II wojny światowej. Straceńcza misja gen. Tokarzewskiego-Karaszewicza do LwowaZapomniany epizod II wojny światowej. Straceńcza misja gen. Tokarzewskiego-Karaszewicza do Lwowa K24Gustaw Herling-Grudziński – Pielgrzym Wolności K24Katolicy na Białorusi wschodniej – walka o swobody religijne (1945 -1991)
  • Tagi
  • GUŁAG
  • łagry
  • Norylsk
  • Związek Sowiecki

HISTORYCZNE KALENDARIUM KRESÓW

16 listopada w Historii Kresów

16 listopada w Historii Kresów

NA ŚWIECIE

Mrożący plan Putina. To brzmi jak wyrok dla Polski

Mrożący plan Putina. To brzmi jak wyrok dla Polski

Ukradł szczątki świętego i zrobił z nimi coś niewyobrażalnego

Ukradł szczątki świętego i zrobił z nimi coś niewyobrażalnego

Rozmowy w Abu Zabi: na razie wynik zero. Ale wymiana jeńców

Rozmowy w Abu Zabi: na razie wynik zero. Ale wymiana jeńców

Płynąć, płynie. Ale dokąd? Paliwowa farsa na Atlantyku

Płynąć, płynie. Ale dokąd? Paliwowa farsa na Atlantyku

Wielka gra o Ukrainę. Berlin i Paryż nie oddadzą swego losu w ręce Brukseli

Wielka gra o Ukrainę. Berlin i Paryż nie oddadzą swego losu w ręce Brukseli

Orbán zatrzymany pod zarzutem przemytu ludzi

Orbán zatrzymany pod zarzutem przemytu ludzi

Więcej ze świata »

REGION BAŁTYKU

Zamykają wszystkie przejścia graniczne z Rosją!

Zamykają wszystkie przejścia graniczne z Rosją!

Uderzenie w okręt na Bałtyku! Koniec bezpiecznych portów

Uderzenie w okręt na Bałtyku! Koniec bezpiecznych portów

Nawet +55°C. Hakerzy przejęli kontrolę nad sklepami. Carrefoura też nie oszczędzili

Nawet +55°C. Hakerzy przejęli kontrolę nad sklepami. Carrefoura też nie oszczędzili

Koszmar Europy? To, co wydarzy się po zakończeniu wojny

Koszmar Europy? To, co wydarzy się po zakończeniu wojny

150 bunkrów na granicy z Rosją! I to tylko początek

150 bunkrów na granicy z Rosją! I to tylko początek

Więcej z Regionu Bałtyku »

LITWA

Łasuchy z osmalonymi brwiami. Ten trunek rozpalał zmysły!

Łasuchy z osmalonymi brwiami. Ten trunek rozpalał zmysły!

Koniec polskiej potęgi na Litwie. Ważą się losy

Koniec polskiej potęgi na Litwie. Ważą się losy

Litwa wykryła, polskie wojsko przeoczyło. A Rosja atakuje już przy naszej granicy

Litwa wykryła, polskie wojsko przeoczyło. A Rosja atakuje już przy naszej granicy

Alarm przy granicy z obwodem królewieckim. Wojsko rusza na granicę

Alarm przy granicy z obwodem królewieckim. Wojsko rusza na granicę

Wsadzili Marychę za kraty! Koniec tuptania z Białorusi

Wsadzili Marychę za kraty! Koniec tuptania z Białorusi

Więcej z Litwy »

AZJA I ZAKAUKAZIE

Drżyjcie chińscy towarzysze! Mao zmartwychwstał

Drżyjcie chińscy towarzysze! Mao zmartwychwstał

Chiny szantażują Putina: oddaj bogactwa! Kłótnia na Kremlu

Chiny szantażują Putina: oddaj bogactwa! Kłótnia na Kremlu

Udaremnili zamach stanu! Policja weszła do akcji

Udaremnili zamach stanu! Policja weszła do akcji

Po 20 latach przeprasza Kazachów za Borata

Po 20 latach przeprasza Kazachów za Borata

29.10.2026. Szokujące sceny z obrad sejmu (WIDEO)

29.10.2026. Szokujące sceny z obrad sejmu (WIDEO)

Więcej z Azji i Zakaukazia »

WYSZUKIWARKA KRESOWA

Szukasz swojej rodziny, albo korzeni na Kresach? Zamieść bezpłatnie ogłoszenie w naszej Wyszukiwarce Kresowej. Czytają nas setki tysięcy rodaków w Polsce i na świecie. Może ktoś odpowie?
Wejdź do Wyszukiwarki Kresowej »

BIBLIOTEKA KRESOWA

Człowiek przemieniony w wilka

Człowiek przemieniony w wilka

Dla honoru organizacji

Dla honoru organizacji

Te relacje zhańbią Łukaszenkę na wieki....

Te relacje zhańbią Łukaszenkę na wieki....

Aż 300 zdjęć! Album "Oblicza Powstania 1863-1865"

Aż 300 zdjęć! Album "Oblicza Powstania 1863-1865"

„Przechadzki po Wilnie i jego okolicach” — jedno z najważniejszych źródeł informacji o przeszłości miasta

„Przechadzki po Wilnie i jego okolicach” — jedno z najważniejszych źródeł informacji o przeszłości miasta

Więcej z Biblioteki Kresowej »

KULTURA

Dziady – noc, w której zmarli wracają do domu

Dziady – noc, w której zmarli wracają do domu

Kresowy Wawel przemówił. Sensacyjne odkrycie pod gruzami!

Kresowy Wawel przemówił. Sensacyjne odkrycie pod gruzami!

Narodowa Galeria Sztuki „Zachęta” pokazała „zapach granicy”

Narodowa Galeria Sztuki „Zachęta” pokazała „zapach granicy”

Skarb? Jest. Ale co tam skarb. Tam się kryje tajemnica szczęścia!

Skarb? Jest. Ale co tam skarb. Tam się kryje tajemnica szczęścia!

A tam w kącie co za bazgroły? Chagall? Nie znam

A tam w kącie co za bazgroły? Chagall? Nie znam

Więcej w dziale Kultura »

KUCHNIA KRESOWA

Kurczak w kefirze - Kuchnia Kresowa

Kurczak w kefirze - Kuchnia Kresowa

Kasza kartoflana zapiekana z grzybami

Kasza kartoflana zapiekana z grzybami

Kotlety ze śledzia - Kucharka Litewska

Kotlety ze śledzia - Kucharka Litewska

Pączki Pana Marszałka. Spiżowa postać? Gdzie tam!

Pączki Pana Marszałka. Spiżowa postać? Gdzie tam!

Buljon rumiany kwaskowaty - Kucharka Litewska

Buljon rumiany kwaskowaty - Kucharka Litewska

Galarepa nadziewana - Kucharka Litewska

Galarepa nadziewana - Kucharka Litewska

Więcej z Kuchni Kresowej »
  • Click here - to select or create a menu
Projekt finansowany ze środków MSZ
© Kresy24.pl 2026. Wszelkie Prawa Zastrzeżone. O nas i Kontakt | Polityka prywatności
Produkcja: Fundacja Wolność i Demokracja