• Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa
Kresy24.pl
  • 22 lis 2026
  • Archiwa Czasopism
    • Archiwum Dziennika Kijowskiego
    • Archiwum Gazety Polskiej Bukowiny
    • Archiwum Głosu Polonii
    • Archiwum Głosu znad Niemna
    • Archiwum Kuriera Galicyjskiego
    • Archiwum Kwartalnika Echa Polesia
    • Archiwum Kwartalnika Krynica
    • Archiwum Magazynu Polskiego
    • Archiwum Monitora Wołyńskiego
    • Archiwum Mozaiki Berdyczowskiej
    • Archiwum pisma Nasze Drogi
    • Archiwum pisma Polacy Donbasu
    • Archiwum Słowa Polskiego
    • Archiwum Słowa Życia
    • Archiwum Tęczy Żytomierszczyzny
    • Archiwum pisma Polonia Charkowa
    • Archiwum pisma Wołanie z Wołynia
    • Archiwum Polak na Łotwie
    • Archiwum Polaka Małego
    • Archiwum Polaka w Niemczech
  • Filmoteka
  • Niepodległość
  • Polacy na (Bliskim) Wschodzie
  • Trójmorze
  • TV Kresy24.pl
  • Archiwum Kresowe
Kresy24.pl
  • Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa

Nieudana pomoc powstaniu styczniowemu. Dlaczego spisek kazański zakończył się niepowodzeniem?

19 lis 2025

Napoleon Jeleński i Hieronim Kieniewicz (po prawej)

Napoleon Jeleński i Hieronim Kieniewicz (po prawej). Fot. Domena publiczna

Spisek kazański, mający na celu wsparcie powstania styczniowego 1863 roku, doprowadził do wprowadzenia stanu wojennego w mieście. Jednak ostatecznie ujawnił on słabość i nieudolność sił, na które tak liczyli polscy powstańcy. Rosyjscy spiskowcy nie byli w stanie opracować jasnego planu. A chłopi, w których pokładano szczególne nadzieje, woleli donosicielstwo od buntu.

Głównym donosicielem, który pokrzyżował plany spiskowcom, okazał się student Uniwersytetu Kazańskiego Iwan Głasson, którego do szeregów spiskowców próbował wciągnąć kapitan sztabowy Iwanicki. Zdrajca chciał po prostu zarobić pieniądze i doniósł tam, gdzie trzeba.

Najpierw o ambitnych planach spiskowców, a także o tym, dlaczego właśnie Kazań został wybrany na miejsce przygotowań do powstania. Początkowo nie było mowy o żadnym konkretnym regionie Imperium Rosyjskiego.

Część polskich powstańców liczyła, że z pomocą rosyjskiej organizacji konspiracyjnej „Ziemia i Wola” uda się podnieść w Rosji bunt chłopów, aby odciągnąć z Polski znaczne siły rosyjskie. Ostatecznie jednak członkowie organizacji uznali ten pomysł za zbyt ryzykowny. Właśnie wtedy agent dyplomatyczny powstańczego Rządu Narodowego Hieronim Kieniewicz, który w Sankt Petersburgu prowadził negocjacje z „Ziemią i Wolą”, zwrócił swoją uwagę na region nadwołżański.

Pojawił się nowy plan napoleoński. Planowano, że powstanie wybuchnie w guberni kazańskiej. Miało ono szybko objąć Dolne Powołże, Ural, region doński oraz Ukrainę, i ostatecznie połączyć się z powstaniem w Królestwie Polskim. Znając ostateczny wynik, wydaje się to zaskakujące, ale plan nie był aż tak desperacki i ryzykowny.

Po pierwsze, studenci Cesarskiego Uniwersytetu w Kazaniu byli ogarnięci nastrojami rewolucyjnymi. Poza tym mieszkało tam wielu zesłanych Polaków. Wśród nich byli urzędnicy, profesorowie, a nawet wojskowi. W wojskach stacjonujących w guberni kazańskiej służyło wielu oficerów i żołnierzy polskiego pochodzenia.

Podówczas w wielu miastach Powołża działały już grupy rewolucyjne (w tym polskie patriotyczne), a w Kazaniu – lokalny komitet „Ziemi i Woli”.

Było wreszcie chłopstwo, które zareagowało negatywnie na reformę z 1861 roku. Spiskowcy liczyli na to, że podburzą chłopów do nowego buntu. Broń niezbędną dla armii ludowej planowali zdobyć w fabryce broni w Iżewsku. A rzeki Wołga i Kama, z rozwiniętą żeglugą, miały pomóc w szybkim rozprzestrzenieniu powstania na inne regiony.

Jednak spiskowcy nie zdołali wykorzystać nawet impulsu polskich studentów, z których wielu wraz z wybuchem powstania w Polsce zaczęło grupowo wyjeżdżać do ojczyzny.

Próby poszerzenia grona uczestników spisku doprowadziły, jak już wspomniano, do tego, że wśród spiskowców znalazł się donosiciel.

Były też inne donosy. W jednym z nich na przykład informowano, że Iwanicki, rzekomo „dowiedziawszy się, że w Królestwie Polskim w kościołach śpiewa się rewolucyjne hymny, zamierzał w tym celu zorganizować w Kazaniu chór, ale matka Iwanickiego i pewna hrabina-ziemiańka, dowiedziawszy się o tym, napisały do gubernatora wojskowego, aby ten „rodzicielskimi radami uspokoił tę niesforną głowę”.

Nie jest jasne, jak potoczyła się ta historia. Wiadomo natomiast, że gubernator wojskowy Piotr Kozljaninow, dowiedziawszy się o spisku, ogłosił stan wojenny i sprowadził do miasta wojsko. Wtedy spiskowcy postanowili przeprowadzić agitację wśród chłopów.

Jednak i w tej kwestii nie wszystko układało się idealnie. Część rosyjskich spiskowców uznała za niedopuszczalne rozpowszechnianie wśród chłopów fałszywych manifestów, które naśladując styl carskich manifestów, ogłaszały „zniesienie wszelkich podatków, nadanie ziemi żołnierzom, robotnikom fabrycznym i mieszczanom”.

Na domiar złego, władze ponownie przechytrzyły spiskowców. Chłopi otrzymali polecenie zatrzymywania osób rozpowszechniających „fałszywe manifesty o treści niezgodnej z prawem”, bez względu na to, kim są, i przekazywania ich odpowiednim urzędnikom. Najwyraźniej za wynagrodzeniem.

W 1864 roku chłopka Olga Nikolajewa poprosiła cara o wynagrodzenie dla jej syna Nikanora Sidenkina „za pomoc w poszukiwaniu rozpowszechniających fałszywy manifest”. Okazało się, że urzędnicy w Kazaniu z jakichś powodów odmówili mu wynagrodzenia.

Ten epizod pokazuje, dlaczego w głębi Rosji nie doszło do żadnej rewolucji, która byłaby wsparciem dla toczącego się w Królestwie Polskim powstania.

Grono spiskowców okazało się zbyt wąskie, a oni sami byli w dużej mierze naiwnymi idealistami, niezdolnymi do realnego planowania i prowadzenia walki zbrojnej. Nie zdołali poderwać do walki rosyjskiego ludu, który nie tylko godził się na życie w systemie pańszczyźnianym, a nawet był skłonny donosić na buntowników.

Dlatego, studiując historię spisku kazańskiego, bardzo trudno pozbyć się wrażenia déjà vu. Teraz, podobnie jak półtora wieku temu, rosyjska opozycja snuje napoleońskie plany dotyczące Pięknej Rosji Przyszłości – ale poza mglistymi fantazjami sprawa nie posuwa się dalej. A naród przedkłada chwilowe interesy własne nad solidarność dla wspólnego dobra. Dlatego Ukraina, która obecnie walczy z Rosją, broniąc swojej niepodległości i prawa do istnienia, nie powinna liczyć na pomoc z tej strony.

Andrei Grigorev, niezależny dziennikarz, redaktor naczelny i wydawca emigracyjnego czasopisma „Wschody”

< Idź pod prąd Zobacz inny >
Ważne? Ciekawe? Podaj dalej:

Nie przegap w tym temacie:

K24Powstanie listopadowe. Zapowiadało się, że Polska ma szanse wywalczyć niepodległość K24Przemysław Żurawski vel Grajewski: Powstanie Styczniowe to punkt zwrotny w dziejach narodów K24Historyk: Rosja chciała zostawić w swych granicach przede wszystkim Litwę, a nie Polskę
  • Tagi
  • Imperium Rosyjskie
  • Kazań
  • Królestwo Polskie
  • Powstanie Styczniowe

HISTORYCZNE KALENDARIUM KRESÓW

22 listopada w Historii Kresów

22 listopada w Historii Kresów

NA ŚWIECIE

Chcą do UE, ale Moskwa... Władza pokazała karty

Chcą do UE, ale Moskwa... Władza pokazała karty

Mrożący plan Putina. To brzmi jak wyrok dla Polski

Mrożący plan Putina. To brzmi jak wyrok dla Polski

Ukradł szczątki świętego i zrobił z nimi coś niewyobrażalnego

Ukradł szczątki świętego i zrobił z nimi coś niewyobrażalnego

Rozmowy w Abu Zabi: na razie wynik zero. Ale wymiana jeńców

Rozmowy w Abu Zabi: na razie wynik zero. Ale wymiana jeńców

Płynąć, płynie. Ale dokąd? Paliwowa farsa na Atlantyku

Płynąć, płynie. Ale dokąd? Paliwowa farsa na Atlantyku

Wielka gra o Ukrainę. Berlin i Paryż nie oddadzą swego losu w ręce Brukseli

Wielka gra o Ukrainę. Berlin i Paryż nie oddadzą swego losu w ręce Brukseli

Więcej ze świata »

REGION BAŁTYKU

Zacharowa jeszcze grozi odwetem: „Nigdy nie zapominamy”

Zacharowa jeszcze grozi odwetem: „Nigdy nie zapominamy”

Szokujący plan rządu. Nawet okupacja nie przerwie ich rządów

Szokujący plan rządu. Nawet okupacja nie przerwie ich rządów

Zamykają wszystkie przejścia graniczne z Rosją!

Zamykają wszystkie przejścia graniczne z Rosją!

Uderzenie w okręt na Bałtyku! Koniec bezpiecznych portów

Uderzenie w okręt na Bałtyku! Koniec bezpiecznych portów

Nawet +55°C. Hakerzy przejęli kontrolę nad sklepami. Carrefoura też nie oszczędzili

Nawet +55°C. Hakerzy przejęli kontrolę nad sklepami. Carrefoura też nie oszczędzili

Więcej z Regionu Bałtyku »

LITWA

Amerykańskie wojsko już przy granicy z Białorusią

Amerykańskie wojsko już przy granicy z Białorusią

Łasuchy z osmalonymi brwiami. Ten trunek rozpalał zmysły!

Łasuchy z osmalonymi brwiami. Ten trunek rozpalał zmysły!

Koniec polskiej potęgi na Litwie. Ważą się losy

Koniec polskiej potęgi na Litwie. Ważą się losy

Litwa wykryła, polskie wojsko przeoczyło. A Rosja atakuje już przy naszej granicy

Litwa wykryła, polskie wojsko przeoczyło. A Rosja atakuje już przy naszej granicy

Alarm przy granicy z obwodem królewieckim. Wojsko rusza na granicę

Alarm przy granicy z obwodem królewieckim. Wojsko rusza na granicę

Więcej z Litwy »

AZJA I ZAKAUKAZIE

Nadchodzi zmiana! Za 9 lat muzułmanów będzie więcej niż chrześcijan!

Nadchodzi zmiana! Za 9 lat muzułmanów będzie więcej niż chrześcijan!

Xi poklepał Putina po plecach, a potem ... zimny prysznic

Xi poklepał Putina po plecach, a potem ... zimny prysznic

Putin elegancko upokorzony. Wystarczył jeden gest Xi (WIDEO)

Putin elegancko upokorzony. Wystarczył jeden gest Xi (WIDEO)

Drżyjcie chińscy towarzysze! Mao zmartwychwstał

Drżyjcie chińscy towarzysze! Mao zmartwychwstał

Chiny szantażują Putina: oddaj bogactwa! Kłótnia na Kremlu

Chiny szantażują Putina: oddaj bogactwa! Kłótnia na Kremlu

Więcej z Azji i Zakaukazia »

WYSZUKIWARKA KRESOWA

Szukasz swojej rodziny, albo korzeni na Kresach? Zamieść bezpłatnie ogłoszenie w naszej Wyszukiwarce Kresowej. Czytają nas setki tysięcy rodaków w Polsce i na świecie. Może ktoś odpowie?
Wejdź do Wyszukiwarki Kresowej »

BIBLIOTEKA KRESOWA

Człowiek przemieniony w wilka

Człowiek przemieniony w wilka

Dla honoru organizacji

Dla honoru organizacji

Te relacje zhańbią Łukaszenkę na wieki....

Te relacje zhańbią Łukaszenkę na wieki....

Aż 300 zdjęć! Album "Oblicza Powstania 1863-1865"

Aż 300 zdjęć! Album "Oblicza Powstania 1863-1865"

„Przechadzki po Wilnie i jego okolicach” — jedno z najważniejszych źródeł informacji o przeszłości miasta

„Przechadzki po Wilnie i jego okolicach” — jedno z najważniejszych źródeł informacji o przeszłości miasta

Więcej z Biblioteki Kresowej »

KULTURA

Nadchodzi zmiana! Za 9 lat muzułmanów będzie więcej niż chrześcijan!

Nadchodzi zmiana! Za 9 lat muzułmanów będzie więcej niż chrześcijan!

Dziady – noc, w której zmarli wracają do domu

Dziady – noc, w której zmarli wracają do domu

Kresowy Wawel przemówił. Sensacyjne odkrycie pod gruzami!

Kresowy Wawel przemówił. Sensacyjne odkrycie pod gruzami!

Narodowa Galeria Sztuki „Zachęta” pokazała „zapach granicy”

Narodowa Galeria Sztuki „Zachęta” pokazała „zapach granicy”

Skarb? Jest. Ale co tam skarb. Tam się kryje tajemnica szczęścia!

Skarb? Jest. Ale co tam skarb. Tam się kryje tajemnica szczęścia!

Więcej w dziale Kultura »

KUCHNIA KRESOWA

Przekładaniec naleśnikowy, czyli "wschodnie lasagne"

Przekładaniec naleśnikowy, czyli "wschodnie lasagne"

Pierogi leniwe z kapustą - Kuchnia Kresowa

Pierogi leniwe z kapustą - Kuchnia Kresowa

Czebureki z serem - palce lizać! Kuchnia Kresowa

Czebureki z serem - palce lizać! Kuchnia Kresowa

Kurczak w kefirze - Kuchnia Kresowa

Kurczak w kefirze - Kuchnia Kresowa

Kasza kartoflana zapiekana z grzybami

Kasza kartoflana zapiekana z grzybami

Kotlety ze śledzia - Kucharka Litewska

Kotlety ze śledzia - Kucharka Litewska

Więcej z Kuchni Kresowej »
  • Click here - to select or create a menu
Projekt finansowany ze środków MSZ
© Kresy24.pl 2026. Wszelkie Prawa Zastrzeżone. O nas i Kontakt | Polityka prywatności
Produkcja: Fundacja Wolność i Demokracja