Pomnik Fredry na rynku we Wrocławiu (po lewej) oraz przez sowiecką okupacją Lwowa (po prawej)
O historii uratowania pomnika Jana III Sobieskiego z terenów Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Ludowej słyszał prawie każdy. Natomiast o przewiezieniu pomnika komediopisarza z Beńkowej Wiszni do Wrocławia wiedzą tylko nieliczni.
Liczni goście odwiedzający dzisiaj Wrocław zobaczą w południowej części Rynku pomnik Aleksandra Fredry z brązu na piaskowcowym cokole pokrytym z trzech stron inskrypcjami. Poeta siedzi na krześle, trzymają rulon papieru i gęsie pióro.
Otóż pomnik przedstawiający polskiego literata Aleksandra Fredrę został wykonany na zlecenie Lwowskiego Koła Literacko-Artystycznego przez znanego rzeźbiarza Leonarda Marconiego w 1879 roku.
Uroczystość odsłonięcia pomnika na lwowskim placu Akademickim (obecnie Prospekt Szewczenki) we Lwowie 24 października 1897 r., zgromadziła wielu dostojników, obecni byli m.in.: marszałek krajowy Stanisław Badeni, namiestnik książę Eustachy Sanguszko, ksiądz arcybiskup Izaak Mikołaj Isakowicz, prezydent Lwowa dr Godzimir Małachowski, przedstawiciele sądu krajowego, izby handlowej, uniwersytetu, politechniki itd. Wieczorem we lwowskim teatrze hr. Skarbka odbyło się przedstawienie „Ślubów panieńskich”.
Po II wojnie światowej Lwów włączono w skład Ukraińskiej Republiki Socjalistycznej, a w 1945 r. w Kijowie delegacja polskiego rządu podpisała protokół dodatkowy do umowy z 1944 r., zawartej między Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a rządem sowieckiej Ukrainy, który zgodził się wydać polskiemu rządowi polskie, narodowe pomniki znajdujące się w mieście Lwowie, a związane z historią i kulturą wyłącznie polską, i jednocześnie wyraził życzenie pozostawienia pomnika Mickiewicza, który „cieszy się popularnością i miłością wśród narodu ukraińskiego”.
Pomnik Fredry przyjechał do Polski w 1946 roku i początkowo trafił do Warszawy do parku wilanowskiego.
W Warszawie pomnik Fredry znajdował się do 1956 r. O przeniesieniu go do Wrocławia zadecydował fakt, że po wojnie w tym mieście osiedliło się wielu repatriantów ze Lwowa.
Wrocław „stał się spadkobiercą i kontynuatorem polskich tradycji naukowych Lwowa”.
Ponadto Fredro znał Wrocław; był tu jako „młody kapitan wojsk polskich walczących u boku Napoleona”, a w 1856 r. podobno przyjechał do Wrocławia, gdyż chciał kupić posiadłość w okolicy miasta.
Do Wrocławia pomnik przywieziono 15 lipca 1956 r. i uroczyście odsłonięto na południowej pierzei Rynku, w miejscu gdzie niegdyś stał pomnik króla Prus Fryderyka Wilhelma III.
Słowo Polskie za: Przewodnik po Lwowie na Facebook, Wikipedia, 11 sierpnia 2025 r.
