Zdjęcie ilustracyjne. Fot: Konstantin Khrustov/Pexels.com
Ambasada Ukrainy w Polsce przypomniała na swojej stronie na Facebooku, że od 5 marca przestaje obowiązywać polska ustawa specjalna o pomocy obywatelom Ukrainy, która obowiązywała po inwazji Rosji. Placówka wyjaśniła, jakie zmiany czekają Ukraińców.
Po zakończeniu obowiązywania specustawy wszystkie kluczowe mechanizmy ochrony czasowej zostały przeniesione do ustaw systemowych, przede wszystkim do ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Zgodnie z decyzją wykonawczą Rady UE pobyt obywatela Ukrainy posiadającego ochronę tymczasową jest uznawany za legalny do 4 marca 2027 r.
Przez ten okres pobytu osobę uważa się za legalną, jeżeli: wjechała do Polski po 24 lutego 2022 r. w wyniku konfliktu zbrojnego; otrzymała numer PESEL ze statusem UKR; nie posiada ochrony czasowej przyznanej przez inne państwo członkowskie UE.
Wniosek o przyznanie numeru PESEL ze statusem UKR należy złożyć osobiście w dowolnym urzędzie gminy w terminie 30 dni od przybycia.
Urząd gminy weryfikuje tożsamość wnioskodawcy, automatycznie wydaje profil zaufany i przekazuje dane do odpowiednich rejestrów.
Obywatel Ukrainy ze statusem UKR ma obowiązek powiadomić organ gminy o zmianie danych osobowych, w tym danych dokumentów identyfikujących osobę.
Do dnia 31 sierpnia 2026 r. osoby, którym przyznano status UKR na podstawie wniosku, będą zobowiązane do potwierdzenia swojej tożsamości zagranicznym paszportem (jeżeli paszport został wydany). W przypadku niespełnienia tego wymogu status zmienia się na NUE (nie zapewnia prawa do legalnego pobytu ani jakiejkolwiek pomocy społecznej przez państwo).
Opieka medyczna
Osoby posiadające ochronę czasową mają dostęp do opieki zdrowotnej na takich samych zasadach jak obywatele polscy. Pełny dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej jest możliwy pod warunkiem ubezpieczenia zdrowotnego i opłacania składek ZUS.
Osoby nieubezpieczone mają prawo do bezpłatnej pomocy tylko w przypadkach bezpośredniego zagrożenia życia i zdrowia, w czasie ciąży i połogu oraz do ukończenia 18 lat. Zachowano bezpłatny dostęp do profilaktyki i walki z chorobami zakaźnymi.
Pewne wyjątki dotyczą osób rannych w walce, ofiar tortur/przemocy i osób mieszkających w ośrodkach zakwaterowania zbiorowego. Osoby, które były pod opieką stacjonarną (w szpitalu) przed wejściem w życie tej ustawy, mają prawo do swobodnego kontynuacji leczenia do końca pobytu w szpitalu. Takie leczenie może jednak trwać nie dłużej niż 4 marca 2027 r.
Od 5 marca 2026 r. obowiązuje nowy, stały system pomocy mieszkaniowej.
Minister Spraw Wewnętrznych może zapewnić zakwaterowanie i wyżywienie (w ośrodku zbiorowego zakwaterowania lub zasiłek pieniężny) na następujących zasadach: maksymalnie 60 dni od daty pierwszego wjazdu do Polski (dla osób nowo przybyłych); łącznie nie dłużej niż 12 miesięcy w całym okresie ochrony czasowej. Limit ten jest kumulatywny – uwzględnia się cały czas pobytu w ośrodkach od 2022 r.
Do 30 czerwca 2026 roku obowiązuje specjalny okres przejściowy: wojewoda może zezwolić wszystkim osobom już mieszkającym w danym województwie na pobyt w ośrodku zbiorowego zakwaterowania (nawet jeśli 12-miesięczny limit został już dawno przekroczony). Okres ten ma na celu umożliwienie osobom dokończenie roku szkolnego i znalezienie stałego miejsca zamieszkania.
Po 30 czerwca 2026 roku osoby nie należące do grup narażonych stracą prawo do bezpłatnego zakwaterowania w ośrodkach zbiorowych noclegowych.
Świadczenia społeczne
Zasiłek 800+ i inne świadczenia rodzinne przysługują na ogólnych zasadach obowiązujących cudzoziemców – to znaczy pod warunkiem aktywności zawodowej opiekuna i wywiązywania się przez dziecko z obowiązku szkolnego.
Nadzór i kontrola wydatkowanie środków na alimenty z zagranicznego systemu opieki nad dziećmi należy wyłącznie do władz powiatowych. W przypadku naruszenia warunków płatność może zostać zawieszona.
Osoby niekwalifikujące się do statusu UKR (ochrona tymczasowa)
Ochrona tymczasowa nie jest udzielana i/lub ulega zakończeniu, jeżeli osoba: posiada zezwolenie na pobyt stały, zezwolenie na pobyt długoterminowy UE, zezwolenie na pobyt czasowy, status uchodźcy itp. (dotyczy wszystkich krajów UE); złożyła wniosek o ochronę międzynarodową; otrzymała ochronę tymczasową w innym kraju UE; jest obywatelem państwa członkowskiego UE; podała fałszywe dane lub sfałszowane dokumenty; wjechała w ramach małego ruchu granicznego.
Ochrona czasowa ustaje również w przypadku wyjazdu z Polski na okres dłuższy niż 30 dni, pisemnej odmowy ochrony lub nabycia innego statusu prawnego.
Ochrona tymczasowa obowiązuje do 4 marca 2027 r. Dalsze decyzje w sprawie przedłużenia lub zmiany warunków legalnego pobytu obywateli Ukrainy w Polsce leżą w kompetencjach polskiego rządu.
Przypomnijmy, że w listopadzie ubiegłego roku prezydent Polski Karol Nawrocki zapowiedział, że po raz ostatni podpisał ustawę o pomocy obywatelom Ukrainy, a w przyszłości będą oni traktowani tak jak inne mniejszości narodowe.
wa/dziennikustaw.gov.pl/DU/2026/203/
