Podczas prac archeologiczno-porządkowych w Ogrodzie Luterańskim na Górze Bouffałowej (lit. Tauro kalnas) w Wilnie, które potrwają do jesieni 2023 roku, w miejscu dawnej nekropolii ewangelickiej odkryto liczne szczątki, które przeniesiono i uroczyście pochowano we wspólnej mogile.
Miejsce zbiorowego pochówku szczątków odnalezionych podczas prac archeologiczno-porządkowych na terenie dawnego cmentarza ewangelickiego na Górze Bouffałowej w Wilnie, 19 listopada 2022 r.
Fot. facebbok.com/Kęstutis Pulokas/http://www.wilnoteka.lt
W ramach planu budowy na Górze Bouffałowej Narodowej Sali Koncertowej postanowiono uporządkować i należycie upamiętnić również mieszczący się tu niegdyś cmentarz ewangelicki.
Pierwszych pochówków na tej nekropolii, początkowo przeznaczonej jedynie dla luteran, dokonano w roku 1809; od 1830 roku odbywały się tu również pogrzeby kalwińskie. Było to miejsce ostatniego spoczynku osób różnych narodowości – na pomnikach można było znaleźć inskrypcje po łacinie, niemiecku, polsku, rosyjsku, białorusku, litewsku, a nawet w języku francuskim.
Jak informuje portal wilnoteka.lt na cmentarzu tym spoczęło wielu profesorów Uniwersytetu Wileńskiego, m.in.:Johann Heinrich Abichti Adolf Abicht, Jan Fryderyk Niszkowski, Adam Ferdynand Adamowicz, Wolfgang Johann Friedrich, Jakub Briotet, Bronisław Edward Andrzej Kader, malarz Józef Marszewski, malarz i wykładowca Uniwersytetu Stefana Batorego Stanisław Bohusz-Siestrzencewicz, malarz Albert Wojciech Żamett, białoruski dramaturg i poeta Franciszak Alachnowicz, prekursor fotografii artystycznej i teatralnej na Litwie Aleksander Strauss, inżynier, polski działacz polityczny Aleksander Zasztowt czy matka znanej litewskiej pisarki Ievy Simonaitytė (Ewa Simoneit) Ertmė Simonaitytė-Budrienė.
Cmentarz ewangelicki był miejscem pochówku również takich osobistości jak: muza Adama Mickiewicza Karolina Kowalska, mąż Maryli Wereszczakówny – młodzieńczej miłości Mickiewicza – hrabia Wawrzyniec Puttkamer, ich syn Stanisław Puttkamer oraz dwóch ich wnuków Hipolit Puttkamer i Wawrzyniec Puttkamer.
Prawdopodobne też jest, iż na tej nekropolii pochowany został był powstaniec listopadowy Szymon Konarski, którego pomnik w Wilnie został w tym roku pieczołowicie zrekonstruowany i odnowiony.
Cmentarz ewangelicki na Górze Bouffałowej został zamknięty dla dalszych pochówków w 1958 roku, zaś na zlikwidowanej części nekropolii wzniesiono sowiecki Pałac Związków Zawodowych, który obecnie zastąpi Narodowa Sala Koncertowa.
Ostateczna likwidacja cmentarza ewangelickiego nastąpiła w roku 1962, pomimo protestów części wilnian, a niektóre nagrobki przeniesiono na inne cmentarze – Rossę, Sołtaniszki, cmentarz prawosławny na Lipówce oraz na cmentarz Pietraszuński w Kownie.
W roku 1974 na miejscu wyburzonej głównej kaplicy cmentarnej, zaprojektowanej przez architekta Karola Schildhausa, wzniesiono istniejący do dziś Pałac Ślubów.
Mer Wilna Remigijus Šimašius na Facebooku tak relacjonował efekty prac archeologiczno-porządkowych:
„Co się dzieje w Ogrodzie Luterańskim na Górze Bouffałowej między Urzędem Metrykacji Cywilnej a przyszłą Narodową Salą Koncertową? Zakończono badania archeologiczne i nadszedł ważny dzień – ceremonia pochówku wraz z kościołem luterańskim znalezionych tu szczątków. Następnie prace porządkowe w parku zostaną przedłużone, aż do ich zakończenia w 2023 roku, jesienią.
Dlaczego konieczne było przeprowadzenie badań archeologicznych? Przygotowując się do budowy Narodowej Sali Koncertowej nadarzyła się okazja do wykonania i tej pracy – uporządkowania zniszczonego 60 lat temu cmentarza. Przygotowania do tego trwały już od odzyskania niepodległości, ale zawsze brakowało chęci lub funduszy. Po zamknięciu cmentarza w czasach sowieckich wiele krzyży zostało zabranych na złom, a płyty nagrobne wykorzystano do budowy. Kiedy archeolodzy badali lokalizację przyszłych parkowych ścieżek, odkryto około 40–50 pochówków, w tym jeden masowy, który zidentyfikowano jako miejsce spoczynku żołnierzy armii napoleońskiej.
Około połowa wszystkich znalezionych szczątków jest dziś ponownie pochowana. Po zakończeniu prac remontowych parku w przyszłym roku radykalnych zmian nie będzie – zachowamy wszystkie stare drzewa w parku, symbolicznie oznaczymy miejsce pochówku, zwrócimy nagrobki i jednocześnie naprawimy ścieki powierzchniowe. Przestrzeń zostanie przygotowana z myślą o przyszłej Narodowej Sali Koncertowej”.
W sobotę 19 listopada 2022 roku na terenie byłego cmentarza ewangelickiego na Górze Bouffałowej w Wilnie, odbyła się ceremonia ponownego pochówku szczątków odkrytych podczas prac archeologicznych. Nabożeństwo pogrzebowe sprawował biskup luterański Mindaugas Sabutis wespół z ks. Ričardasem Dokšasem.
W przyszłości nowe miejsce zbiorowego pochówku będzie znaczył krzyż kamienny bądź metalowy; na razie ustawiono tymczasowy drewniany z cytatem z Ewangelii wg św. Jana: „Ja żyję i wy żyć będziecie” (J 14, 19).
RES
