• Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa
Kresy24.pl
  • 21 lis 2026
  • Archiwa Czasopism
    • Archiwum Dziennika Kijowskiego
    • Archiwum Gazety Polskiej Bukowiny
    • Archiwum Głosu Polonii
    • Archiwum Głosu znad Niemna
    • Archiwum Kuriera Galicyjskiego
    • Archiwum Kwartalnika Echa Polesia
    • Archiwum Kwartalnika Krynica
    • Archiwum Magazynu Polskiego
    • Archiwum Monitora Wołyńskiego
    • Archiwum Mozaiki Berdyczowskiej
    • Archiwum pisma Nasze Drogi
    • Archiwum pisma Polacy Donbasu
    • Archiwum Słowa Polskiego
    • Archiwum Słowa Życia
    • Archiwum Tęczy Żytomierszczyzny
    • Archiwum pisma Polonia Charkowa
    • Archiwum pisma Wołanie z Wołynia
    • Archiwum Polak na Łotwie
    • Archiwum Polaka Małego
    • Archiwum Polaka w Niemczech
  • Filmoteka
  • Niepodległość
  • Polacy na (Bliskim) Wschodzie
  • Trójmorze
  • TV Kresy24.pl
  • Archiwum Kresowe
Kresy24.pl
  • Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa

Polsko-Ryska „Polentechnikum”

23 lis 2012

W 1831 roku w Rydze było 1600 Polaków. Pod koniec XIX stulecia – już niemal 13 tys., a tuż przed wybuchem I wojny światowej – 48 tys.

Na Uniwersytecie Łotewskim w Rydze odbędzie się w piątek, 23 listopada, promocja książki „Polentechnikum” o Politechnice Ryskiej i polskich studentach tej uczelni.

Książka Arkadiusza Janickiego, Michała Laszczkowskiego i Eriksa Jekabsonsa, wydana w serii „Poza krajem” przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, poświęcona jest dziejom Politechniki Ryskiej w latach 1862-1918, jej polskim studentom oraz Polakom w Rydze do 1918 roku.

Ukazuje się w 150. rocznicę założenia Politechniki Ryskiej. Jeden z jej dyrektorów nazwał politechnikę „Polentechnikum”, ponieważ Polacy stanowili w niektórych latach nawet ponad 30 proc. studentów i wyróżniali się wynikami w nauce. W Rydze studiowali m.in. Ignacy Mościcki i Władysław Anders. Jak pisze Arkadiusz Janicki, Politechnika Ryska przyciągała studentów polskich szeroką autonomią, wysoką rangą naukową i niemieckim charakterem uczelni. W Rydze studiowała młodzież z kresów wschodnich i Królestwa Polskiego.

Politechnika miała charakter niepaństwowy. Ufundowało ja mieszczaństwo Rygi i szlachta nadbałtycka. Do ostatnich lat XIX w. językiem wykładowym był niemiecki. Oprócz kierunków technicznych był też na politechnice wydział handlowy i rolniczy. Do 1896 roku, to jest do czasu rusyfikacji uczelni, przy przyjmowaniu studentów nie czyniono różnic ze względu na narodowość, wyznanie lub pochodzenie społeczne. Politechnika istniała do 1918 roku.

W rozdziale o polskim życiu studenckim na Politechnice Ryskiej Michał Laszczkowski podaje, że na uczelni tej studiowało 2166 Polaków. Stanowili 18 proc. wszystkich immatrykulowanych w dziejach politechniki. Dzięki możliwości tworzenia na Politechnice Ryskiej wzorem niemieckim studenckich związków – korporacji, Polacy z tej uczelni mogli założyć jedyne w Rosji legalne stowarzyszenia polskich studentów. Były to korporacje Arkonia (1879) i Welecja (1883). Pierwsza z nich grupowała studentów wywodzących się przeważnie z rodzin arystokratycznych, ziemiańskich, o poglądach konserwatywnych. Druga gromadziła głównie studentów pochodzenia mieszczańsko–inteligenckiego o poglądach liberalnych i demokratycznych.

Korporacje nie mogły zajmować się polityką, ale kształtowały charaktery swoich członków, rozwijały horyzonty myślowe, prowadziły pracę samokształceniową i pozytywistyczną. Członkowie Welecji organizowali odczyty ludowe, naukę czytania, zbiórki na cele publiczne.

W byłym gmachu Politechniki Ryskiej (dziś mieści się tam Uniwersytet Łotewski) zachował się szczególnego rodzaju zabytek, związany także z polskim studentami – karcer. Osadzano w nim studentów, którzy popełnili wykroczenia przeciw regulaminowi uczelni. Na ścianach karceru zachowały się liczne napisy i rysunki wykonane w dużej części przez Polaków. Uszkodzony z powodu zalania zabytek został odrestaurowany z inicjatywy korporacji Welecja i Towarzystwa Tradycji Akademickiej. Prace prowadzone w latach 2007-2011 przez polskich konserwatorów sfinansowało MKiDN.

Jekabsons pisze o Polakach w Rydze w XIX i XX wieku, do 1918 roku. W 1831 było ich w mieście 1600, a pod koniec XIX stulecia – już niemal 13 tys. Tuż przed wybuchem I wojny światowej w Rydze mieszkało 48 tys. osób polskiej narodowości. Stanowili 10 proc. mieszkańców. W 1878 powstało ryskie Katolickie Towarzystwo Dobroczynności. Data ta uznawana jest za początek polskiego życia społecznego na Łotwie. Jak pisze Jekabsons, Ryga na przełomie XIX i XX stulecia stała się jednym ze znaczących ośrodków polskiego życia społecznego w europejskiej części rosyjskiego imperium. Katolickie Towarzystwo Dobroczynności pod koniec XIX w. prowadziło 6 szkół i przytułków. Zapoczątkowało też polskie życie teatralne w Rydze, organizując w 1894 r. przedstawienie amatorskie. W 1881 r. powstało Towarzystwo Śpiewacze „Auszra”. Choć „auszra” to słowo litewskie, jednak – jak pisze autor – ze względu na dominujący w Towarzystwie Śpiewaczym język polski, trzeba uznać je za organizację polską.

W 1905 roku powstał Komitet Organizacji Polskiego Szkolnictwa w Rydze, w roku następnym – Polskie Towarzystwo Oświaty „Oświata”, utrzymujące 3 szkoły podstawowe, 2 przytułki i 3 koła samokształceniowe. Przed I wojną św. było w Rydze 5 szkół podstawowych, w których uczono po polsku języka ojczystego, religii i częściowo matematyki. W czerwcu 1906 r. powstał Związek Polaków w Rydze. W przeciwieństwie do innych organizacji skupiał też przedstawicieli niższych warstw społecznych. Jednym z celów stowarzyszenia było stworzenie mocniejszych więzi między inteligencją a robotnikami.

Kresy24.pl, Dzieje.pl, Tomasz Stańczyk (PAP)

< Idź pod prąd Zobacz inny >
Ważne? Ciekawe? Podaj dalej:

Nie przegap w tym temacie:

Grodno: wrzesień 1939Grodno: wrzesień 1939 K24Świętowanie na Majdanie Timothy Snyder „Rekonstrukcja narodów”Timothy Snyder „Rekonstrukcja narodów”
  • Tagi
  • Anders
  • Janicki
  • język polski
  • Kościół katolicki
  • książki
  • Ministerstwo Kultury
  • młodzież
  • Mościcki
  • naród
  • oświata
  • rektor
  • religia
  • Ryga
  • Związek Polaków

NAJNOWSZE WIADOMOŚCI

Ciężarówki w matni! To ważniejsze niż Most Krymski

Ciężarówki w matni! To ważniejsze niż Most Krymski

Zacharowa jeszcze grozi odwetem: „Nigdy nie zapominamy”

Zacharowa jeszcze grozi odwetem: „Nigdy nie zapominamy”

Był tajemniczy zapis o Ukrainie ale nagle zniknął. Prezydent ujawnia kulisy

Był tajemniczy zapis o Ukrainie ale nagle zniknął. Prezydent ujawnia kulisy

Pękł węzeł Przyjaźni! Strach i bezsilne przekleństwa (WIDEO)

Pękł węzeł Przyjaźni! Strach i bezsilne przekleństwa (WIDEO)

Kolejna granica przekroczona. Najpierw podmińskie Kuropaty, teraz Homel 

Kolejna granica przekroczona. Najpierw podmińskie Kuropaty, teraz Homel 

Cios w serce kluczowej armii! Tam był syn generała

Cios w serce kluczowej armii! Tam był syn generała

Minister ujawnił szokujące fakty: Na Polskę spadają już nie tylko drony (WIDEO)

Minister ujawnił szokujące fakty: Na Polskę spadają już nie tylko drony (WIDEO)

Rajd w stronę morza! Cel: rozciąć siły wroga

Rajd w stronę morza! Cel: rozciąć siły wroga

Kancelaria premiera: Historia na bok, czas na interesy z Ukrainą

Kancelaria premiera: Historia na bok, czas na interesy z Ukrainą

„Jesteście spadkobiercami NKWD”. Łukaszenka kazał polować na dywersantów

„Jesteście spadkobiercami NKWD”. Łukaszenka kazał polować na dywersantów

Lwów zaatakowany. Są ofiary. Coś spadło pod Biłgorajem i wciąż płonie

Lwów zaatakowany. Są ofiary. Coś spadło pod Biłgorajem i wciąż płonie

Nadchodzi zmiana! Za 9 lat muzułmanów będzie więcej niż chrześcijan!

Nadchodzi zmiana! Za 9 lat muzułmanów będzie więcej niż chrześcijan!

Zobowiązanie moralne mimo wszystko. IPN honoruje wierność Polsce i pamięci pokoleń

Zobowiązanie moralne mimo wszystko. IPN honoruje wierność Polsce i pamięci pokoleń

Sensacyjne odkrycie na zamku. Tu podpisano dokument, który zmienił losy Polski

Sensacyjne odkrycie na zamku. Tu podpisano dokument, który zmienił losy Polski

Xi poklepał Putina po plecach, a potem ... zimny prysznic

Xi poklepał Putina po plecach, a potem ... zimny prysznic

Kreml rozdaje zaproszenia na rozmowy pokojowe. Polska też ma się stawić?

Kreml rozdaje zaproszenia na rozmowy pokojowe. Polska też ma się stawić?

Trop prowadzi do Polski: Miliony dolarów i polski ślad w machinie wojennej Putina

Trop prowadzi do Polski: Miliony dolarów i polski ślad w machinie wojennej Putina

Cel: osłabić Polskę i przeciągnąć na swoją stronę miliony Białorusinów

Cel: osłabić Polskę i przeciągnąć na swoją stronę miliony Białorusinów

  • Click here - to select or create a menu
Projekt finansowany ze środków MSZ
© Kresy24.pl 2026. Wszelkie Prawa Zastrzeżone. O nas i Kontakt | Polityka prywatności
Produkcja: Fundacja Wolność i Demokracja