Lektura na weekend (materiał nadesłany): Ofiary UPA na fotografiach?

“Istnieją autentyczne fotografie polskich ofiar rzezi, ale jest ich dużo mniej, niż nam się wydaje. <<Wianuszek dzieci>> jest raczej regułą, a już na pewno nie jest wyjątkiem” – przekonuje Paweł Bohdanowicz.

• Wstęp. Co było impulsem?

Książki, programy telewizyjne, artykuły w gazetach i w Internecie, dotyczące rzezi będących częścią polsko-ukraińskiego konfliktu (1939/42/43 – 1947/48), są zwykle ilustrowane zdjęciami ludzkich zwłok. Najchętniej dzieci albo kobiet. Duża część tych zdjęć jest po prostu fałszywa – najczęściej antydatowana, czyli z fałszywym opisem lub z opisem zawierającym fałszywe sugestie co do tożsamości sprawców. Dużą część stanowią też zdjęcia „b.d.m.”, czyli takie zdjęcia, które są zwykle wiązane z rzezią wołyńską, lecz w rzeczywistości nic nie wiadomo o ich pochodzeniu. Są zdjęcia, które pochodzą ze źródeł sowieckich, niekoniecznie wiarygodnych, skoro znamy dość liczne przypadki fałszowania zdjęć w sowieckich publikacjach. Jakość tych zdjęć bywa tak niska, że gdyby były fotomontażami, to wykrycie fałszerstwa byłoby niemożliwe. Są też zdjęcia publikowane przez autorów o bardzo wątpliwej wiarygodności, jak na przykład Edward Prus i Aleksander Korman.

W sumie zdjęcia fałszywe i wątpliwe mogą w obiegu propagandowym stanowić ponad połowę, a wśród zdjęć dzieci fałszerstwa i manipulacje prawdopodobnie stanowią większość. Zdjęć autentycznych zachowała się garstka. Nie twierdzę, że ofiar rzezi było mało. Twierdzę tylko, że mało jest autentycznych zdjęć – poprawnie opisywanych i o potwierdzonym pochodzeniu.

Bądźmy ostrożni, bądźmy krytyczni, bądźmy rozsądni! W czasie II wojny światowej zamordowano miliony cywilów. Polskie ofiary rzezi wołyńskich, galicyjskich i „zakerzońskich”, to kilka promili tej ogólnej liczby. Nie twierdzę, że to mało! Ale nie możemy bezkrytycznie zakładać, że każde zdjęcie zwłok cywila, w wiejskim albo w nieokreślonym otoczeniu, jest zdjęciem Polaka zamordowanego przez Ukraińców.

Jednocześnie muszę jednak podkreślić:

Opublikowanie fałszywego zdjęcia nie zawsze świadczy o złej woli! Ten, kto świadomie publikuje lub udostępnia do publikacji fałszywe zdjęcie, jest fałszerzem, jednak następni nie muszą być fałszerzami. Po prostu popełniają błąd albo pozwalają się oszukać.

Errare humanum est!

Do napisania kilku słów o fałszywych zdjęciach „wołyńskich”, a przede wszystkim do przedstawienia problemu za pomocą grafiki, skłoniła mnie dyskusja pod jednym z artykułów opublikowanych na Kresach24. Jako ilustrację do artykułu-apelu dotyczącego Krwawej Niedzieli, użyto tam jednego z najbardziej znanych i najczęściej publikowanych zdjęć „wołyńskich” i jednocześnie umieszczono link do wersji o większej rozdzielczości. Wówczas po raz pierwszy zwróciłem baczniejszą uwagę na to zdjęcie. Próbowałem nawet pytać, co tak naprawdę ma Ewa Siemaszko w swoich zbiorach. Odpowiedzi oczywiście nie otrzymałem. Temat poruszyłem ponownie pod innym artykułem. Z dyskusji, jak łatwo się domyślić, nic nie wynikło. To skłoniło mnie do napisania czegoś więcej o „wołyńskich” fałszerstwach.

Z moich obserwacji wynika, że historycy IPN byli i są dość ostrożni, jeżeli chodzi o dokumenty fotograficzne. Jednak zdjęcie, o którym mówię (jedna z jego wersji), zostało opublikowane w tece edukacyjnej IPN „Stosunki polsko-ukraińskie 1939-1947” (Warszawa 2002) jako autentyczne. Jest to dotychczas jedyny przypadek, gdy opublikowane przez IPN zdjęcie uznałem za fałszywe. Zdjęcie to zostało powiązane z serią lipnicką. Moim zdaniem większość zdjęć z tej serii, wykonanej w dniu pogrzebu ofiar, jest autentyczna, a w każdym razie nie wiem o niczym, co by w jakikolwiek sposób podważało ich wiarygodność. Co więcej, występuje na nich charakterystyczna wada optyki albo raczej migawki. Jest to cecha możliwa do sfałszowania, jednak takie fałszerstwo wymagałoby dużej wiedzy i pomysłowości. Takiej wiedzy nie miał twórca „zdjęcia 3-letniego Janusza Bielawskiego” czyli „Dziecka z Lipnik”.

Nie zajmuję się tutaj zdjęciami wątpliwymi. Opisałem tylko najważniejsze przykłady zdjęć fałszywych. Podkreślam jeszcze raz, że za „zdjęcie fałszywe” uważam zarówno fotomontaż, jak i zdjęcie źle opisane – z opisem wprowadzającym czytelnika / widza w błąd, co do tożsamości sprawców zbrodni.

Przyjąłem zasadę stosowaną niekiedy przy opisywaniu innych fałszerstw:

Opis pod zdjęciem autentycznym jest w kolorze czarnym.

Komentarz pod zdjęciem fałszywym (albo fałszywie opisanym) jest w kolorze czerwonym.

—

• “Dziecko z Lipnik”. Dowody fałszerstwa

Prześledźmy to na modelu i na obrazie badanym:

Jest cień nogi / nie ma cienia…

Z łatwością można zauważyć, że układ ciał na modelu i na badanym obrazie jest trochę inny. Z czego to wynika?

Model pokazuje najbardziej zbliżoną, lecz możliwą (!!) rzeczywistą sytuację. Obraz badany jest natomiast fotomontażem, który nie pokazuje rzeczywistej sytuacji. Prawa noga postaci z prawego dolnego rogu na modelu opiera się na stopach dziecka, a pośladki leżą na ziemi. Na badanym obrazie postać z prawego dolnego rogu jest „zawieszona w powietrzu”, czyli po prostu domontowana – „wklejona”, a raczej dwie nogi są domontowane osobno, w nieporadny sposób. Stąd na przykład nieco inne ustawienie uda i podudzia.

Prawa noga na badanym obrazie nie przysłania lewej dłoni dziecka. Na modelu natomiast częściowo przysłania ją. Ta różnica wynika z faktu, że model został zestawiony z figurek o kształtach typowych dla dziecka i dla dorosłej osoby. Natomiast na badanym obrazie postać dziecka ma nienaturalnie długie podudzia, na dodatek różnej długości.

Te różnice nie mają jednak zasadniczego znaczenia. Nawet jeżeli zmienimy położenie słońca o kilka lub kilkanaście stopni (w elewacji lub w azymucie), nawet jeżeli zmienimy nieco ułożenie ciał, zawsze na modelu fizycznym będzie widoczny cień, którego na badanym obrazie brakuje.

—

• „Wianuszek dzieci”

Dwa różne zdjęcia dzieci zabitych przez Mariannę Dolińską 11 grudnia 1923 roku. Zdjęcie po lewej pochodzi z artykułu Witolda Łuniewskiego, który opublikowany został w roku 1928. Z prawej inne zdjęcie z tej serii, opublikowane w roku 1948 w „Podręczniku medycyny sądowej dla studentów i lekarzy” Wiktora Grzywo-Dąbrowskiego. Zdjęcie rzekomych ofiar UPA w książkach Edwarda Prusa (1994) i Aleksandra Kormana (2002 i 2003), to reprodukcja jednej i tej samej połamanej fotografii, na której znajduje się lustrzany fragment tego samego obrazu, co na reprodukcji z „Podręcznika medycyny” Grzywo-Dąbrowskiego. Według Edwarda Prusa ta połamana odbitka już w 1994 roku należała do Aleksandra Kormana.

Publikacja z miesięcznika „Na Rubieży” (1993), to też prawdopodobnie reprodukcja tej samej połamanej odbitki. Pracuję nad potwierdzeniem tej informacji.

Natomiast zdjęcie opublikowane przez Jerzego Węgierskiego w roku 1995, jest prawdopodobnie skanem z artykułu Witolda Łuniewskiego (1928) albo skanem z tego samego egzemplarza, który reprodukowany był w tym artykule. To też jednak wymaga potwierdzenia. Gdyby tak było, oznaczało by to, że fałszerze wprowadzili do „obiegu propagandowego” dwa różne zdjęcia z jednej serii, przedstawiające te same martwe dzieci.

Nie ulega wątpliwości, że fałszerze pogubili się i zaczęli rozpowszechniać różne i sprzeczne legendy o pochodzeniu zdjęcia. Pisze o tym Wikipedia (adres podany wyżej).

Skan artykułu Witolda Łuniewskiego, który opublikowany został w roku 1928 w „Roczniku Psychiatrycznym”. Historię „Wianuszka dzieci” od 1928 do 2008 roku można znaleźć również tutaj:

http://ukrainofobia.io.ua/album595714

i tutaj:

http://fototekst.pl/wianuszek-z-dzieci/

W artykule pod ostatnim linkiem opisany jest także przypadek wykorzystania „Wianuszka dzieci” przez okupacyjną gadzinówkę w roku 1941. Wykorzystano wówczas zdjęcie znane z artykułu Witolda Łuniewskiego, lecz trochę inaczej wykadrowane. Dorobiono legendę o zbrodni bolszewickiej z roku 1919. Ponieważ reprodukcja z 1941 roku u góry pokazuje nieco większy obszar niż reprodukcja Łuniewskiego, można wywnioskować, że obie reprodukcje są niezależne i jedna nie pochodzi od drugiej.

—

• Wołyń czy Prusy Wschodnie? Niemieckie czy polskie dzieci?

—

• Zdjęcia z Wierzchowin. UPA czy NSZ?

—

• Zdjęcia płonącego Sahrynia. Armia Krajowa w roli UPA

—

• Ofiary głodu jako ofiary UPA

—

• Zakończenie

Artykuł zawiera 11 przykładów (jeżeli „Wianuszek dzieci” liczyć za jedno zdjęcie – prawdopodobnie wprowadzono do „obiegu” dwa zdjęcia „Wianuszka”, wykonane pod różnymi kątami). Obawiam się, że wśród „wołyńskich” zdjęć „b.d.m.” nie wykrytych fałszerstw jest jeszcze wiele. Ile ich można zdemaskować przeglądając strona po stronie roczniki sowieckich i niemieckich gazet? Ile można wykryć przeglądając obcojęzyczne książki? Należy zwrócić uwagę między innymi na podręczniki medyczne, kryminologiczne itp.

Zachowała się garstka oryginalnych „wołyńskich” fotografii o dobrze znanym i sprawdzonym pochodzeniu. Jednak dziennikarze i nie tylko dziennikarze, w pogoni za makabrycznymi zdjęciami, wciąż wprowadzają do publicystycznego i propagandowego obiegu nowe fałszerstwa. Uważam, że duża część fałszerstw wprowadzana jest umyślnie, przez pracowników specpropagandy.

Koniec

Paweł Bohdanowicz

Zachęcamy do komentowania materiału na naszym oficjalnym fanpage’u:https://www.facebook.com/semperkresy/

Nie przegap w tym temacie:

Święto Niepodległości w Kijowie, telefon z życzeniami od Poroszenki, wpis Hrojsmana na Facebooku Refleksja na weekend: „Wołyń” będzie mostem? (WIDEO) Dokumenty obrony Lwowa 1939, cz. II (9 września)