W latach dwudziestolecia międzywojennego – 1921/39, miasteczko powiatowe Wołożyn (obecnie Obwód Miński – Republika Białoruś) znajdowało się w woj. Nowogródzkim.
Wg danych I Narodowego Spisu Powszechnego z 30 września 1921 r., liczyło 2630 mieszkańców, którzy zamieszkiwali w 377 domach. Wyznania rzymskokatolickiego było – 238, prawosławnego – 954, ewangelickiego – 1, mojżeszowego – 1434, mahometańskiego 3. Narodowość polską deklarowało – 701, białoruską – 688, żydowską – 1217, rosyjską – 24.[1]
Po wojnie polsko – bolszewickiej w 1920 r., 13 grudnia 1920 r., MSW rozciągnęło obowiązywanie ustawy o Policji Państwowej z 24 lipca 1919 r., na obszar okręgów: wołyńskiego, poleskiego i nowogródzkiego. [2]
W nomenklaturze policyjnej województwo nowogródzkie stanowiło XV okręg nowogródzki, co miało odzwierciedlenie w cyfrze nr 15, którą policjanci nosili na pagonach mundurów.[3]
Komenda powiatowa Policji Państwowej w Wołożynie znajdowała się przy ul. Polnej, na skraju Kolonii Urzędniczej.
Policjantami byli m.in.:
– Antoni Gnoiński, prawdopodobnie był komendantem, żona z Pietraszkiewiczów,
– Kaska, był dzielnicowym. Wywieziony na Sybir, w Kazachstanie spotkał go pracownik wołożyńskiego magistratu Grzegorz Suchocki,
– Sałacki, prawdopodobnie był komendantem. Rodzina w 1940 r., wywieziona na Sybir.[4]
– Włodzimierz Łopaciński – komendant powiatowy w 1924 r.
– Jan Szuszkiewicz – komendant powiatowy, prawdopodobnie w latach 1924/27, kiedy komendantem wojewódzkim był Witalis Olszański..
– Czesław Bireta – przewodnik psa tropiącego – obronnego, aresztowany we wrześniu 1939 r. przez sowietów, przebywał w Siewżełdorłag – zwolniony 1 IX 1941 r.
W 1927 r., st.posterunkowym był Władysław Sałęga – pochodził z Modliborzyc k. Janowa Lubelskiego. W 1939 r., zamordowany przez komunistów we wsi Gozdowa k. Werbkowic pow. hrubieszowski.[5]
– kim byli pozostali policjanci, i jakie były ich losy ?
Biorąc pod uwagę sytuację geopolityczną po zakończeniu wojny polsko – bolszewickiej w 1920 r., oraz zróżnicowane stosunki etniczne w województwie nowogródzkim, praca policjantów komendy powiatowej Policji Państwowej w Wołożynie nie należała do łatwych, o czy świadczy poniższy przykład.
Łopaciński Włodzimierz – Komisarz PP, Ur. 18.04.1874 r. w Łukowie, ukończył szkołę W. Górskiego w Warszawie, następnie Wyższą Szkołę Handlową, pracował w instytucjach handlowych i magistracie w Warszawie, w policji powiatu opatowskiego, naczelnik PK obwodu chełmskiego, komendant powiatowy PP w Chełmie, Janowie Lubelskim i Wołożynie, zginął w potyczce 19.07.1924 r. pod wsią Jachowice w powiecie wołożyńskim, pochowany w Warszawie 17.11.1924 r., R. Litwiński, Policja Państwowa w województwie lubelskim w latach 1919-1939, Lublin 2001, s. 305. I6I
O policjancie Kaska jest informacja w Indeksie Represjonowanych Ośrodka Karta: Władysław Kaska s. Jana ur. 1898 r., aresztowany we wrześniu 1939 r. na Litwie, przebywał w sowieckich obozach w Kozielsku, Ponoj i Suzdalu. W Tatiszczewie dołączył do Armii gen Andersa. Na pierwszej fotografii, stoi w pierwszym rzędzie – drugi od prawej strony (identyfikacja p. Ireny Bujalskiej).
Zamieszczone fotografie pochodzą ze zbiorów p. Marcina Kiszki.
Stanisław Karlik
[1] Skorowidz miejscowości RP, T. VII, cz.1. Nakładem GUS, Warszawa 1923. [2] Andrzej Misiuk, Policja Państwowa 1919/39, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1996 r., s.41 [3] Tamże, s. 248. [4] „Kto był kim w Wołożynie”, Archiwum Kresowe (W:) kresy24.pl [5] Marcin Kiszka – mail z dnia 8 stycznia 2014 r. ( Władysław Sałęga – pradziadek p. Marcina)
I6I Robert Litwiński, Kontrola granicy wschodniej przez P.P. w okresie międzywojennym – referat wygłoszony 30 września 2003 r., na posiedzeniu Komisji Historycznej O.L. PAN
