• Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa
Kresy24.pl
  • 20 lis 2026
  • Archiwa Czasopism
    • Archiwum Dziennika Kijowskiego
    • Archiwum Gazety Polskiej Bukowiny
    • Archiwum Głosu Polonii
    • Archiwum Głosu znad Niemna
    • Archiwum Kuriera Galicyjskiego
    • Archiwum Kwartalnika Echa Polesia
    • Archiwum Kwartalnika Krynica
    • Archiwum Magazynu Polskiego
    • Archiwum Monitora Wołyńskiego
    • Archiwum Mozaiki Berdyczowskiej
    • Archiwum pisma Nasze Drogi
    • Archiwum pisma Polacy Donbasu
    • Archiwum Słowa Polskiego
    • Archiwum Słowa Życia
    • Archiwum Tęczy Żytomierszczyzny
    • Archiwum pisma Polonia Charkowa
    • Archiwum pisma Wołanie z Wołynia
    • Archiwum Polak na Łotwie
    • Archiwum Polaka Małego
    • Archiwum Polaka w Niemczech
  • Filmoteka
  • Niepodległość
  • Polacy na (Bliskim) Wschodzie
  • Trójmorze
  • TV Kresy24.pl
  • Archiwum Kresowe
Kresy24.pl
  • Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa

Niemcewicz od przodu i tyłu

04 paź 2013

To zdumiewające dzieło publicysty Karola Zbyszewskiego wywołało przed wojną jeden z największych skandali w historii polskiej literatury. Miała to być jego praca doktorska, ale wzburzone władze Uniwersytetu Warszawskiego odmówiły jej przyjęcia. Cóż to bowiem za doktorat, przy lekturze którego czytelnik na zmianę tarza się po podłodze ze śmiechu albo klnie najgorszymi słowami króla Stanisława Augusta i XVIII-wiecznych polskich magnatów, w większości zdrajców i kretynów.

A jednak, mimo literackiego stylu, jest to praca naukowa i to genialna, oparta na kilkuset źródłach. Ktoś kto tego nie przyczytał nie ma prawa twierdzić, że wie jak naprawdę wyglądała tamta epoka w Polsce. A jej największą chyba zaletą jest, że Zbyszewski nie faszeruje nas suchymi opisami i datami tylko pokazuje żywych ludzi, bez żenady obnaża rzeczy intymne i wstydliwe, defekty fizyczne i zboczenia, przytacza sekrety, które każdy “szanujący się” historyk przemilczałby z rumieńcem na twarzy.

Z nieukrywaną nienawiścią opisuje autor zdrajców płaszczących się za ruble przed carycą Katarzyną i rosyjskim ambasadorem w Warszawie, ale i nie zostawia suchej nitki na “patriotach”, konfederatach barskich, Komisji Edukacji Narodowej i “oświeconych” twórcach Konstytucji 3 Maja, która “wielkim wydarzeniem była”, choć prawie nikt nie rozumie o co nie w niej chodzi. A i “polskość na Kresach” też nie wypada w tej książce zbyt chwalebnie.

Jeśli więc ktoś jest bardzo przywiązany do wzniosłej i pomnikowej wizji naszej historii, niech lepiej w ogóle tego nie czyta bo może to poważnie zachwiać jego wyobrażeniami o naszej przeszłości.

Brutalnie też rozprawia się Zbyszewski z wpajanym nam w szkołach od zawsze mitem o Stanisławie Auguście jako wybitnym mecenasie sztuki i kultury. Z tej książki dowiemy się, że był on nie tylko patologicznie wręcz tchórzliwym fajtłapą i lubieżnikiem, ale także idiotą, który “władał biegle sześcioma językami i tyle było z tego pożytku, że każde głupstwo mógł powtórzyć na sześć odmiennych sposobów”, który “nie zdołał zgłębić zasad wista, acz ta gra była mniej skomplikowana od dzisiejszego durnia”, który przez 25 lat nie przeczytał ani jednej książki (robiono mu tylko krótkie streszczenia), który własnemu kucharzowi płacił o wiele więcej niż poetom i który wreszcie sprzedawał ordery Orła Białego po 200 dukatów.

I to właśnie ten król – “Kluchosław” odmówił Kościuszce wypożyczenia dokładnych map kraju (“bo w obozie pobrudzą się, zniszczą, będziecie je szpilkami nakłuwać”), przez co doprowadził do klęski pod Maciejowicami i w efekcie – upadku Insurekcji Kościuszkowskiej.

Przy lekturze Zbyszewskiego analogie z dzisiejszą sytuacją Polski nasuwają się nieodparcie. Zbrodnicza beztroska, korupcja, małostkowość, prywata, zabawa stawiana wyżej niż sprawy państwowe. Ale przede wszystkim zdrada. Ta jawna i ta kamuflowana potrzebą “dobrych stosunków z Rosją”, oparta na przekonaniu, że im bardziej będziemy się płaszczyć przed Moskwą, im bardziej jej ustępować, tym więcej od niej wytargujemy. Skąd my to znamy?

Czytelnik Kresowy

“Niemcewicz od przodu i tyłu”

Karol Zbyszewski

Zysk i S-ka Wydawnictwo (Poznań, 2013)

< Idź pod prąd Zobacz inny >
Ważne? Ciekawe? Podaj dalej:

Nie przegap w tym temacie:

13 lipca w Historii Kresów13 lipca w Historii Kresów 7 maja w Historii Kresów7 maja w Historii Kresów 27 kwietnia w Historii Kresów27 kwietnia w Historii Kresów
  • Tagi
  • historia
  • Insurekcja Kościuszkowska
  • Konfederacja Barska
  • Konstytucja 3 Maja
  • Kościuszko
  • Poniatowski

NAJNOWSZE WIADOMOŚCI

Rajd w stronę morza! Cel: rozciąć siły wroga

Rajd w stronę morza! Cel: rozciąć siły wroga

Kancelaria premiera: Historia na bok, czas na interesy z Ukrainą

Kancelaria premiera: Historia na bok, czas na interesy z Ukrainą

„Jesteście spadkobiercami NKWD”. Łukaszenka kazał polować na dywersantów

„Jesteście spadkobiercami NKWD”. Łukaszenka kazał polować na dywersantów

Lwów zaatakowany. Są ofiary. Coś spadło pod Biłgorajem i wciąż płonie

Lwów zaatakowany. Są ofiary. Coś spadło pod Biłgorajem i wciąż płonie

Nadchodzi zmiana! Za 9 lat muzułmanów będzie więcej niż chrześcijan!

Nadchodzi zmiana! Za 9 lat muzułmanów będzie więcej niż chrześcijan!

Zobowiązanie moralne mimo wszystko. IPN honoruje wierność Polsce i pamięci pokoleń

Zobowiązanie moralne mimo wszystko. IPN honoruje wierność Polsce i pamięci pokoleń

Sensacyjne odkrycie na zamku. Tu podpisano dokument, który zmienił losy Polski

Sensacyjne odkrycie na zamku. Tu podpisano dokument, który zmienił losy Polski

Xi poklepał Putina po plecach, a potem ... zimny prysznic

Xi poklepał Putina po plecach, a potem ... zimny prysznic

Kreml rozdaje zaproszenia na rozmowy pokojowe. Polska też ma się stawić?

Kreml rozdaje zaproszenia na rozmowy pokojowe. Polska też ma się stawić?

Trop prowadzi do Polski: Miliony dolarów i polski ślad w machinie wojennej Putina

Trop prowadzi do Polski: Miliony dolarów i polski ślad w machinie wojennej Putina

Cel: osłabić Polskę i przeciągnąć na swoją stronę miliony Białorusinów

Cel: osłabić Polskę i przeciągnąć na swoją stronę miliony Białorusinów

Trzeci cios w Most Krymski! Co wiadomo o skutkach? (WIDEO)

Trzeci cios w Most Krymski! Co wiadomo o skutkach? (WIDEO)

„Jedno słowo po polsku i idziesz do karceru”

„Jedno słowo po polsku i idziesz do karceru”

Tajemniczy ruch ludzi Trumpa. Tuż po rozmowach face to face z Putinem jadą do Berlina

Tajemniczy ruch ludzi Trumpa. Tuż po rozmowach face to face z Putinem jadą do Berlina

Białoruski noblista ogłosił to po 30 latach!

Białoruski noblista ogłosił to po 30 latach!

Polka zaatakowała ukraińskie dzieci. Jej słowa szokują

Polka zaatakowała ukraińskie dzieci. Jej słowa szokują

To był najdłuższy most w Europie. Ukraiński komunikat mówi wszystko

To był najdłuższy most w Europie. Ukraiński komunikat mówi wszystko

Makabra w szpitalu. 29-lekarz próbował tuszować własną pomyłkę

Makabra w szpitalu. 29-lekarz próbował tuszować własną pomyłkę

  • Click here - to select or create a menu
Projekt finansowany ze środków MSZ
© Kresy24.pl 2026. Wszelkie Prawa Zastrzeżone. O nas i Kontakt | Polityka prywatności
Produkcja: Fundacja Wolność i Demokracja