
Sankcje miały odciąć Rosję od zachodnich technologii, ale zakaz nie zatrzymał dostaw sprzętu, który zasilił rosyjski przemysł zbrojeniowy. Białoruscy dziennikarze śledczy ujawnili ślad prowadzący przez polskie firmy, miliony dolarów i maszyny objętych restrykcjami. Białorusini twierdzą, że poinformowali o możliwym obchodzeniu sankcji KAS. Co z nim zrobiono?
Niezależne Białoruskie Centrum Śledcze (BRC) działające na uchodźstwie w Warszawie, opublikowało wyniki śledztwa prowadzonego wspólnie z inicjatywą „Ruch Robotniczy” przy wsparciu „Cyberpartyzantów”. Dziennikarze z Białorusi ujawniają trwający od stycznia 2024 roku proceder wysyłki towarów z Polski do Rosji – wszystkie z listy priorytetowych potrzeb programów wojskowych FR o wartości ponad 3,3 miliona dolarów.
Według BRC, wśród dostarczonych towarów znalazły się maszyny sterowane numerycznie (CNC), analizatory laboratoryjne, sprzęt telekomunikacyjny i komponenty elektroniczne. Odbiorcami były firmy powiązane z rosyjskim kompleksem wojskowo-przemysłowym. Dostawy były realizowane – podkreślmy – pomimo sankcji UE.
Białoruskie Centrum Śledcze przypomina, że w lutym 2024 roku Komisja Europejska opublikowała trzecią zaktualizowaną wersję „Listy Wspólnych Towarów o Wysokim Priorytecie”, opracowanej wspólnie ze Stanami Zjednoczonymi, Wielką Brytanią i Japonią. Do listy dodano pięć kolejnych kodów towarów – oprócz poprzednich 45 – które, według autorów dokumentu, Rosja zamierza pozyskać na potrzeby swoich programów wojskowych.
BRC naliczyło co najmniej 7468 towarów z powyższej listy, które wjechały do Rosji między styczniem 2024 r. a marcem 2025 r. Polska została wymieniona jako miejsce nadania dla wszystkich tych towarów.
„Twoja maszyna to dar Ojczyzny” – pisała gazeta „Za radziecką ropę” prawie 80 lat temu. Od tego czasu sama gazeta i kraj, w którym była wydawana, przestały istnieć, technologie uległy zmianie, a kilka pokoleń robotników odeszło. Ale w państwie, które ogłosiło się następcą ZSRR, obrabiarki wciąż trzeba produkować. Przed wybuchem wojny na pełną skalę Rosja była w 70–90% zależna od importu nowoczesnych obrabiarek z przemysłu drzewnego. Udział importowanych oryginalnych komponentów do nich wynosił, według szacunków Rady Bezpieczeństwa Gospodarczego Ukrainy, 80–95%.
Obrabiarki CNC to niezwykle ważne elementy rosyjskiego kompleksu wojskowo-przemysłowego i są one wykorzystywane do produkcji sprzętu wojskowego.
Tymczasem w styczniu ubiegłego roku, rosyjska firma Holtek Gold zakupiła używane CNC od niemieckiej firmy Deckel Maho. Według dokumentów logistycznych, maszyna z 2014 roku została wysłana przez polską firmę Aurima w imieniu grodzieńskiej firmy Belinterlogistik.
Miesiąc później Holtec Gold otrzymał kolejną używaną maszynę CNC – od południowokoreańskiej firmy Hyundai. Tym razem spedytorem była sama firma Belinterlogistik, działająca w imieniu polskiej firmy Logiss.
Całkowity koszt obu maszyn wyniósł około 194 tys. dolarów. W obu przypadkach krajem docelowym była Polska, a specyfikacja sprzętu wskazywała, że „nie jest on przeznaczony do użytku wojskowego”.
Dziennikarze BRC odkryli kolejny przykład prawdopodobnej manipulacji specyfikacjami sprzętu w dokumentach dostarczonych im przez aktywistów inicjatywy „Raboczy Ruch”.
W lutym 2024 roku Belinterlogistik podpisał umowę z rosyjską firmą TechnoTrade na dostawę południowokoreańskiej maszyny o wartości 317 tys. euro. W specyfikacji określono ją jako centrum obróbcze do materiałów twardych, ale w późniejszych polskich dokumentach logistycznych ten sam model maszyny został określony jako maszyna do przetwórstwa tworzyw sztucznych.
Media powołują się na ocenę Alexa Prezantiego, brytyjskiego prawnika, eksperta ds. sankcji międzynarodowych i współzałożyciela projektu State Capture Accountability Project. Według niego, gdyby eksporter z UE celowo złożył fałszywe oświadczenie w celu obejścia zakazu eksportu, stanowiłoby to naruszenie zakazu unikania sankcji: „W większości krajów UE takie naruszenie powinno być przestępstwem”.
BRC twierdzi, że sprawę przekazało Krajowej Administracji Skarbowej, która odpowiada za kontrolę celną w Polsce, ale do czasu opublikowania raportu nie otrzymało odpowiedzi.
Pod koniec czerwca 2024 roku UE rozszerzyła sankcje na towary przewożone tranzytem przez Białoruś za jej współudział w agresji Rosji na Ukrainę. Ograniczenia obejmują teraz między innymi towary podwójnego zastosowania oraz niektóre kategorie sprzętu przemysłowego, w tym obrabiarki.
Po nałożeniu sankcji firma Belinterlogistics nie była w stanie odebrać takich towarów w Polsce i wysłać ich do Rosji, więc zmieniła trasę dostaw, co według BRC – też zostało udokumentowane. W listopadzie 2024 roku firma ponownie zakupiła niemiecką maszynę CNC. Tym razem eksporterem był kirgiski Vostok Resource, a towar został wysłany do Turcji.
W styczniu 2025 roku białoruska firma dostarczyła maszynę rosyjskiemu klientowi. Dziennikarze zauważyli, że łańcuch zgłoszeń celnych wskazuje na to, że jest to ta sama maszyna. Jej wartość wynosi 65 600 dolarów.
Belinterlogistics podobno oferuje inną trasę dostaw towarów do Rosji z Europy – przez Armenię. Śledczy znaleźli reklamy takich przesyłek na profilach firmy w mediach społecznościowych.
Łącznie od listopada 2023 r. do marca 2024 r. firma Belinterlogistics dostarczyła do Rosji co najmniej 20 używanych maszyn: 12 produkcji europejskiej, 5 koreańskiej, 2 japońskiej i 1 nieznaną markę.
BRC podkreśliło, że po nałożeniu sankcji przepływy handlowe niektórych towarów z UE do Rosji spadły. Jednocześnie wzrosły dostawy tych samych towarów z UE do krajów trzecich, takich jak Turcja, Kazachstan i Kirgistan.


