7 lipca w Historii Kresów

7 lipca 2013

Wspólny patrol żołnierzy Armii Krajowej i wojsk sowieckich na ulicy Wielkiej w Wilnie

Wspólny patrol żołnierzy Armii Krajowej i wojsk sowieckich na ulicy Wielkiej w Wilnie

1944 – początek operacji „Ostra Brama” w ramach akcji „Burza”. Oddziały AK podjęły próbę wyzwolenia Wilna od Niemców by wystąpić wobec sowietów w roli gospodarza terenu.

Pomysłodawcą operacji „Ostra Brama” był był szef Okręgu Nowogródzkiego AK Maciej ”. Plan operacji zakładał zdobycie Wilna przez połączone siły okręgów Wileńskiego i Nowogródzkiego AK.






Utworzono trzy zgrupowania bojowe: Wileńskie – majora Antoniego Olechnowicza „Pohoreckiego”, Północne – majora Mieczysława Potockiego „Węgielnego” i Oszmiańskie – majora Czesława Dębickiego „Jaremy”.

Termin ataku wyznaczono na 7 lipca. Kiedy jednak nadeszły informacje o szybkim zbliżaniu się Armii Czerwonej do miasta dowódca Okręgu Wileńskiego ppłk Aleksander „Wilk” podjął decyzję aby uderzyć o dzień wcześniej niż planowano, przez co zdołano skoncentrować tylko 1 z 3 planowanych zgrupowań uderzeniowych.






Siły były dramatycznie nierówne: 4 tysiące żołnierzy AK wyposażone tylko w dwa działka przeciwpancerne, kilka moździerzy i granatników zaatakowało umocnienia niemieckie bronione przez kilkunastotysięczny garnizon, wspierany silnym ogniem artylerii, czołgami, działami pancernymi i samolotami z pobliskiego lotniska Porubanek.

Natarcie oddziałów AK załamało się, poniosły one duże straty. Zapadła decyzja o wycofaniu się. Miasto zdobyła dopiero 13 lipca – po ciężkich walkach – 100-tysięczna armia sowiecka wspierana przez kilkaset czołgów i masowe naloty lotnictwa.

W czasie walk żołnierze AK współdziałali z Armią Czerwoną. M.in. podchorąży Jerzy Jensch „Krepdeszyn” zlikwidował na Górze Zamkowej gniazdo niemieckiego ckm-u i wraz z kapralem Arturem Rychterem „Zanem” wywiesił biało-czerwoną flagę na wieży zamkowej.

Po zdobyciu Wilna dowództwo sowieckie nakazało żołnierzom AK wyjść z miasta. Ppłk Aleksander Krzyżanowski wraz ze swoimi oficerami, a także Delegat Rządu RP na Okręg Wileński zostali aresztowani i osadzeni w więzieniu w Wilnie. Na stacjonujące na skraju Puszczy Rudnickiej oddziały AK radzieckie myśliwce szturmowe urządziły polowanie i rozproszyły je.

Sowieci schwytali 5.700 polskich żołnierzy. Część z nich wcielono potem do 1 Armii Wojska Polskiego i przymusowo – do Armii Czerwonej. Po odmowie złożenia przysięgi sowietom zamknięto ich w obozie w Kałudze, gdzie pracowali przy wyrębie lasu.

1572 – zmarł Zygmunt II August – wielki książę litewski, później król Polski, od 1569 r. władca Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Urodzony w 1520 r.

1633 – w Wilnie zmarł Lew – hetman i kanclerz wielki litewski, marszałek Sejmu, wojewoda wileński, starosta słonimski, brzeski, mohylewski. Był jednym z największych mężów stanu w historii Wielkiego Księstwa Litewskiego. Z królem brał udział w wojnach z Rosją – w kampanii połockiej, w wyprawach na i i w słynnej wyprawie na Moskwę.

W 1586 r. przeszedł na katolicyzm, był zwolennikiem Unii Brzeskiej. Jego doprowadziła do największego w historii triumfu Rzeczypospolitej nad Moskwą – tzw. hołdu ruskiego. Przeczytaj więcej o zasługach Lwa Sapiehy dla Rzeczypospolitej.

1654 – car Aleksy rozpoczął oblężenie bronionego przez Rzeczpospolitą Smoleńska.

1784 – urodził się Willibald Besser – botanik i florysta pochodzenia niemieckiego, badacz flory wschodniej Galicji. Profesor Liceum Krzemienieckiego i dyrektor krzemienieckiego ogrodu botanicznego. Zmarł w 1842 r. w Krzemieńcu.

1870 – urodził się Władysław – polski prawnik, polityk, minister spraw wewnętrznych. Członek Konwentu Polonia – organizacji kontynuującej tradycje filomatów i filaretów po zamknięciu przez władze rosyjskie Uniwersytetu Wileńskiego. Był delegatem rządu polskiego na Litwie Środkowej do czasu jej inkorporacji do Polski.

Kierował także Polską Macierzą Szkolną, a w latach 1936-1939 przewodniczył Porozumieniu Organizacji Współdziałających w Zwalczaniu Komunizmu. Zmarł w 1943 r.

1874 – urodził się Władysław – polski polityk Narodowej Demokracji, ekonomista i historyk, rektor SGGW, minister skarbu oraz dwukrotny premier II RP. Członek Komitetu Narodowego Polskiego, prezes Centralnego Komitetu Obywatelskiego Królestwa Polskiego w Rosji w latach 1915–1918.

Znany powszechnie jako autor reformy walutowej. Tworzył kasy spółdzielcze dla chłopów i wspierał szkoły rolnicze. Zmarł w 1938 r.

1882 – urodził się Janka (właśc. Iwan ) – klasyk literatury białoruskiej, poeta, dramaturg, publicysta, wybitny działacz Białoruskiego Odrodzenia początku XX wieku i jeden z twórców białoruskiego języka literackiego. Pierwsze wiersze napisał w języku polskim.

Publikował w wileńskiej „Naszej Niwie”. W 1942 r. Kupała tragicznie zginął spadając ze schodów w hotelu w Moskwie. Do tej pory nie ustalono, czy był to wypadek, samobójstwo czy morderstwo. Janka Kupała jest pochowany na cmentarzu wojskowym w Mińsku, obok mogiły Jakuba Kołasa.

1904 – w Duksztach urodziła się Helena – polska działaczka społeczna, autorka wspomnień i wierszy, żołnierz Armii Krajowej Okręgu Wileńskiego.

Była prawnuczką Tomasza Zana – „Promienistego”, bliskiego przyjaciela Adama Mickiewicza. Do 1914 r. mieszkała w majątku w Poniemuniu, od 1926 r. w majątku Berżeniki, po wybuchu II wojny w Wilnie zmuszona wraz z rodziną do opuszczenia majątku. Po wojnie – na warszawskim Żoliborzu.

Bohaterka wspomnień „Pani na Berżenikach” spisanych przez Wojciecha Wiśniewskiego. Książka stanowiła nieformalną II część wydanych wcześniej w Paryżu rozmów z bratem Heleny Stankiewicz – Tomaszem Zanem „Ostatni z rodu. Rozmowy z Tomaszem Zanem”.

Publikacja ta, bogato ilustrowana fotografiami, jest świadectwem historii ziemiaństwa polskiego na Wileńszczyźnie w II Rzeczypospolitej, a potem w powojennej Polsce. Jest też historią rodu Zanów. Uzupełnia ją korespondencja autorki z Czesławem Miłoszem.

Helena Stankiewicz zmarła w 1996 r.

1905 – Michał został prezydentem Lwowa.

1921 – urodził się Stanisław – polski , dyrygent i pianista. Autor utworów orkiestrowych, kameralnych i fortepianowych. Studia muzyczne rozpoczął u Seweryna Barbaga we Lwowie. Zmarł w 1998 r.

1941 – w Skałacie koło Tarnopola miejscowi Ukraińcy dokonali pogromu 560 Żydów.

Kresy24.pl / Historyczne Kalendarium Kresowe – 7 lipca

Podziel się tym z innymi. Udostępnij na:
Tagi:

Komentarze nawołujące do przemocy, zawierające zniesławienia, wulgaryzmy, groźby karalne lub spam będą usuwane. Również wpisy osób podających nieprawdziwy email.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *