W pobliżu Ostrej Bramy w Wilnie, znajduje się unicki kościół p.w. św. Trójcy, do którego z ulicy Ostrobramskiej (Ausros Vartu gatvie), prowadzi okazała barokowa brama. Przy kościele istniał klasztor Bazylianów.
Kościół został ufundowany przez księcia Konstantego Ostrogskiego, jako wotum za zwycięstwo wojsk polsko – litewskich nad wojskami rosyjskimi w 1514 r., pod Orszą.
Przy prawej ścianie w kościele znajduje się XVI – wieczna, renesansowa płyta nagrobna burmistrza Wilna Anastazy Bragi i jego syna Antoniego. Wykonany na niej cyrylicą napis jest w języku polskim: „Tu leży rab Boży Jan Anastazy Braga, burmistrz miasta Wilejskiego” (zmarł w 1576 r.). Litery cyrylicy są wypukłe, a nie wyryte, co odbiega od ówczesnych standardów rzeźbiarskich.
Przy lewej ścianie jest wmurowana druga płyta nagrobna sióstr Jeleńskich, z których jedna była przełożoną klasztoru p.p. Bazylianek. Napisy na płycie są w języku polskim.
Ważniejsze daty z historii kościoła – cerkwi, i klasztoru – monastyru:
– 1347 r., żona księcia Olgierda Juliana, postawiła drewnianą cerkiewkę na miejscu męczeńskiej śmierci trzech dworzan – Jan, Antoni, Eustachy – w zamian za przyjęcie chrześcijaństwa wg obrządku wschodniego.
– 1514 r., książę Konstanty Ostrogski, jako wotum za zwycięstwo wojsk polsko – litewskich, postawił murowaną cerkiewkę na miejscu drewnianej.
– 1595 r., w przyklasztornej drukarni, Wawrzyniec Zizeniusz wydał pierwszy wschodniosłowiański elementarz.
– 1608 r., król Zygmunt III Waza, oddał cerkiew i monaster Bazylianom. Jednym z ich przełożonych był św. Jozafat Kuncewicz.
– 1812 r., w kościele przebywali ranni i chorzy napoleońscy żołnierze – większość wymarła z głodu. Cerkiew (kościół) i klasztor (monastyr) uległy zniszczeniu.
– 1823/24 r., w klasztorze Bazylianów, władze carskie więzią Filomatów, m.in. Adama Mickiewicza – okno w celi Konrada znajdowało się na piętrze od ul. Ostrobramskiej. Klasztor Bazylianów, został uwieczniony w III części Dziadów.
– 1838 r., władze carskie więzią Szymona Konarskiego – stamtąd poszedł na śmierć w dniu 27 lutego 1839 r.
– 1839 r., kasata Bazylianów, kościół zamieniony na cerkiew prawosławną.
– 1845 r., w klasztornych murach prawosławne litewskie seminarium.
– 1919 r., mieściło tam się gimnazjum białoruskie.
– 2006 r., w klasztorze znajduje się hotel, Cela Konrada jest jednym z jego apartamentów. Prawdziwą celę „rekompensuje” atrapa z pamiątkami po Filomatach, Filaretach i Adamie Mickiewiczu. Prawdziwa Cela Konrada znajdowała się w budynku z prawej stronu atrapy.
Wykorzystano:
– Władysław Zahorski, „Przewodnik po Wilnie”, Nakładem i drukiem Józefa Zawadzkiego w Wilnie, 1927 r., s. 154.
– Wilno, przewodnik + atlas, Copyright ExopressMap Polska Sp. z.o.o. Wydanie pierwsze, 2011 r.
Stanisław Karlik
