Rewelacja pod każdym względem, historycznym i krajoznawczym. Przy okazji coś dla ideowych antykomunistów. To właśnie dlatego te barwne wspomnienia Ossendowskiego z jego walk z bolszewikami na Dalekim Wschodzie były w PRL-u otoczone milczeniem.
Ossendowski opisuje to z czym sam się zetknął – prastarą buddyjską i mongolską kulturę, jej barwny folklor, tradycję i obyczaje, zmiatane z powierzchni ziemi przez krwawe, zdegenerowane hordy czerwonych. Sam zresztą wiele razy cudem uszedł z życiem z rąk bolszewików, walcząc z nimi najpierw jako doradca „białego” generała Kołczaka na Syberii, a potem w Mongolii jako doradca legendarnego barona Ungerna w jego Azjatyckiej Dywizji Konnej – najbardziej chyba zdumiewającej formacji zbrojnej XX wieku, w której obok Tybetańczyków, Tatarów, Jakutów, Chińczyków, carskich oficerów i kozaków niemało było też Polaków. Pewnie wielu młodych czytelników ze zdumieniem po raz pierwszy się dowie, ilu naszych rodaków zmagało się wtedy z bolszewizmem w tym kraju na drugim końcu świata, a to przecież jest nieodłączna część naszych polskich dziejów!
Ale nie tylko historią mocna jest ta książka bo chociaż ma charakter wspomnieniowy to czyta się ją jak najlepszą powieść podróżniczo – awanturniczą, osadzoną w egzotycznych dla nas realiach, które Ossendowski opisywał tym barwniej, że biegle władał zarówno językiem mongolskim jak i chińskim. Czary, tajemnicze obrzędy, a na ich tle tajemnicza postać barona Ungerna: dla bolszewików – krwawego oprawcy, dla Mongołów – nowego Dżyngis-Chana, prowadzącego wspólnie z polskimi oficerami straceńczą, heroiczną i nierówną walkę z nawałą komunistyczną. Nic więc dziwnego, że dzieło Ossendowskiego zostało potem przetłumaczone aż na 19 języków, bijąc rekordy popularności na całym świecie (oprócz, rzecz jasna, obozu sowieckiego).
Żelazna pozycja w kanonie lektur każdego, kto choć trochę interesuje się Wschodem!
Czytelnik Kresowy
„Przez kraj ludzi, zwierząt i bogów”
Ferdynand Ossendowski
wyd. LTW (Łomianki, 2008)
