
Przemówienie Łukaszenki. Fot: czasopis.pl
Białoruski dyktator może mieć powody do niepokoju, choć niekoniecznie z powodu tych, których dziś uważa za swoich największych przeciwników. Zdaniem znanego ekonomisty i politologa Siergieja Czałyja zagrożenie dla reżimu narasta w miejscu, którego Łukaszenka nie może po prostu odciąć od siebie. Co więcej, sam coraz bardziej przypomina zakładnika własnego systemu.
W programie „Couch” Radia Swaboda Czałyj ocenił, że możliwości oddziaływania białoruskich sił demokratycznych na decyzje władz w Mińsku są obecnie żadne. Nie oznacza to jednak, że działalność opozycji straciła sens.
Analityk zwrócił uwagę, że Aleksander Łukaszenka sam znalazł się w pułapce stworzonego przez siebie systemu. Choć formalnie skupia w swoich rękach ogromną władzę, w rzeczywistości nie może już podejmować wielu decyzji bez uwzględniania interesów aparatu bezpieczeństwa.
“Jeśli moja podstawowa hipoteza jest taka, że osoba, która rzekomo ma całą władzę, nie może nic zrobić, to oczywiście osoba, która nie ma całej władzy, może zrobić jeszcze mniej. I to nie jest jej wina” – powiedział Czałyj, odnosząc się do możliwości działania Swiatłany Cichanouskiej i innych przedstawicieli opozycji.
Jego zdaniem dyktator stał się zakładnikiem obranej drogi, a wyjście z obecnej sytuacji może okazać się dla niego wyjątkowo niebezpieczne.
“Cały kraj, wszyscy ludzie stali się zakładnikami. I my też. Wpędził się w tę dziurę, z której nie ma wyjścia. Jest zakładnikiem tej drogi, a na jej końcu czeka go najgorszy scenariusz” – ocenił politolog.
Czałyj podkreślił jednak, że białoruskie siły demokratyczne osiągnęły coś, czego nie udało się wcześniej dokonać żadnemu środowisku opozycyjnemu na taką skalę. Chodzi o trwałe oddzielenie białoruskiego społeczeństwa od Łukaszenki.
“Ogromnym osiągnięciem struktur demokratycznych jest właśnie to, że Białorusini zdołali zdystansować się od Łukaszenki” – zaznaczył.
Według niego wybory prezydenckie w 2020 roku stały się punktem zwrotnym w historii kraju. Analityk uważa, że ich polityczne znaczenie pozostaje aktualne zarówno dla Białorusinów, którzy wyjechali z kraju, jak i tych, którzy nadal w nim mieszkają.
Zwrócił również uwagę na białoruską emigrację. Jego zdaniem udało się jej stworzyć i utrzymać instytucje społeczne oraz polityczne, które pozwalają ludziom działać wspólnie, zamiast ograniczać się do indywidualnego przetrwania na obczyźnie.
Dlaczego więc na Białorusi nie dochodzi dziś do kolejnej fali masowych protestów? Czałyj przestrzega przed wyciąganiem z tego wniosku, że społeczeństwo zaakceptowało Łukaszenkę.
Według niego przyczyny niezadowolenia nie zniknęły, a sytuacja od 2020 roku wręcz się pogorszyła. Zmieniło się natomiast to, jak bardzo ludzie boją się otwarcie sprzeciwiać władzy.
“On teraz rządzi tylko strachem. Tylko. Dla niego to sygnał, że wszyscy uznają, że wszystko jest w porządku. Że nadszedł czas, kiedy nie będzie już strachu” – powiedział analityk, wskazując, dlaczego nawet najmniejsze oznaki liberalizacji mogą budzić niepokój dyktatora.
Najciekawsza część jego diagnozy dotyczy jednak samego aparatu państwowego: “Widzę, że w jego własnym aparacie biurokratycznym narasta niezadowolenie z Łukaszenki – stwierdził Czałyj.
To istotne, ponieważ oznacza, że potencjalne źródła problemów reżimu nie muszą ograniczać się do środowisk opozycyjnych. Napięcia mogą narastać również w strukturach, które dotychczas zapewniały dyktatorowi utrzymanie władzy.
Czałyj zakwestionował też argument, że każda próba zmiany sytuacji na Białorusi automatycznie doprowadzi do rosyjskiej interwencji. Jego zdaniem powtarzanie takiego scenariusza prowadzi do politycznego paraliżu i wzmacnia narrację, według której jedynie Łukaszenka może zagwarantować krajowi niepodległość.
“To wszystko narracje KGB” – przekonuje.
Tak więc Łukaszenka może nie obawiać się dziś opozycji jako siły zdolnej bezpośrednio wymusić zmianę władzy. Nie oznacza to jednak, że jego system jest stabilny. Największe ryzyko może pojawić się wewnątrz struktur, na których opiera się jego rządy.


