18 września w Historii Kresów

18 września 2013

Autoportret Stanisława Ignacego Witkiewicza

Autoportret Stanisława Ignacego Witkiewicza

1939 –  na wieść o wkroczeniu sowietów do Polski w Jeziorach na Polesiu popełnił samobójstwo Stanisław Ignacy (Witkacy) – wybitny malarz, pisarz, dramaturg i filozof.

Przypomnijmy, że Witkacy był synem malarza, pisarza i architekta Stanisława Witkiewicza herbu Nieczuja oraz Marii z Pietrzkiewiczów herbu Ostoja. Twórczość Witkacego została wielokrotnie opisana, przypomnimy więc tylko jego związki ze Wschodem i Kresami. Ojciec Witkacego był związany z Poszawszem na Żmudzi i z majątkiem w Urdominie (obecnie na Litwie), Witkacy urodził się jednak w Warszawie.


W młodym wieku Witkacy zaciągnął się do armii carskiej, służył w Pułku Pawłowskim w Petersburgu. W 1915 r. trafił na front w okolicach Wilejki, walczył na terenie dzisiejszej Białorusi, a potem nad rzeką Stochód na Ukrainie. Pod Witoneżem został ranny i przez dłuższy czas leżał na polu bitwy bez pomocy lekarskiej. Potem w Moskwie był świadkiem wybuchu rewolucji bolszewickiej. W czerwcu 1918 r. wrócił z ogarniętej wojna domową Rosji do Zakopanego. Potęgę ślepego tłumu kierowanego przez zręcznych demagogów Witkacy pokazał potem w swoich powieściach i dramatach.

Śmierć Witkacego w Jeziorach jest owiana mgłą tajemnicy. Jedyny świadek tych zdarzeń – jego partnerka Czesława Oknińska często zmieniała szczegóły wspomnień. Nie widziała ani momentu samobójstwa, ani zwłok artysty. Nałożyła się na to nieudana ekshumacja z 1988 r., w wyniku której do Polski przywieziono zamiast Witkacego i pochowano w Zakopanem szczątki przypadkowej osoby.


Z kolei reżyser Jacek Koprowicz przedstawił hipotezę o upozorowanym przez Witkacego samobójstwie – w rzeczywistości miał się on jakoby ukrywać do 1969 r. w Łodzi. W 1989 r. na cmentarz do Wielkich Jezior dotarł Włodzimierz Ziemlański – świadek pogrzebu Witkacego z 1939 r., ponownie oznaczając jego mogiłę.

1773 – delegacja Sejmu Rozbiorowego podpisała traktaty podziałowe z przedstawicielami trzech mocarstw. Przyczytaj więcej o I rozbiorze Polski.

1794: Rada Najwyższa Narodowa postanowiła zamienić pospolite ruszenie włościan na pobór 1 rekruta z 10 domów i 1 konia jezdnego z 50 domów.

1799 – urodził się Wacław Zaleski – polski poeta, badacz folkloru. Wykładowca Uniwersytetu Lwowskiego z zakresu geometrii praktycznej. W 1833 roku wydał we Lwowie „Pieśni polskie i ruskie ludu galicyjskiego”. Zmarł w 1849 r. Pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.

1807 – w Wilnie zmarł Franciszek – polski malarz i rysownik. Urodzony w 1745 r. Mieszkał w Wilnie. Kierował nowo powstałą w 1797 r. Katedrą Rysunku i Malarstwa na Uniwersytecie Wileńskim. Był to początek tzw. „szkoły wileńskiej” w malarstwie. W latach 1800-1801 na zaproszenie cara Pawła I przebywał w Sankt Petersburgu, gdzie wykonał dekorację malarską Zamku Michajłowskiego. Wspólnie z bratem Antonim namalował freski w pałacach w Dobrzycy, Śmiełowie i Lubostroniu, a także w 1803 r. fresk w sali biblioteki Uniwersytetu Wileńskiego przedstawiający dwanaście postaci antycznych. Pochowany na wileńskim Cmentarzu na Rossie.

1861 – zmarł Antoni Gorecki – polski poeta, satyryk i bajkopisarz, powstaniec listopadowy i uczestnik wojen napoleońskich. Kształcił się na wydziale literatury Uniwersytetu Wileńskiego. Członek Towarzystwa Szubrawców. Przyjaźnił się z Lelewelem i Mickiewiczem. Urodzony w 1787 r. w Wilnie.

1899 – zmarł hrabia Włodzimierz herbu Sas – przyrodnik, działacz kulturalny, mecenas nauki, folklorysta oraz polityk. W 1847 r. sprowadził z Poturzycy do Lwowa słynną Bibliotekę Poturzycko – Zarzecką wraz z cennym zbiorem obrazów, wzbogacając ją nowymi zakupami książek oraz obrazami pędzla swoich przyjaciół – Juliusza Kossaka, Franciszka Tepy i arcydziełami Artura Grottgera. W 1894 r. otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Lwowskiego. Urodzony w 1825 r.

1910 – na Wołyniu urodził się Mieczysław – major, nawigator Polskich Sił Powietrznych na Zachodzie, pisarz i publicysta, mecenas polskiej kultury. Zmarł w 2005 r.

1919 – urodził się Jan – polski działacz komunistyczny, agitator stalinowski, funkcjonariusz Komsomołu we Lwowie, następnie członek grup dywersyjnych, Polskiej Partii Robotniczej i Gwardii Ludowej, formalnie ogłoszony przewodniczącym Związku Walki Młodych. W okresie skierowanych w polską ludność sowieckich masowych deportacji i terroru współpracował z sowieckim aparatem represji – brał udział w przeprowadzaniu deportacji i układaniu list osób przeznaczonych do wywózki. Między 15 a 20 października 1939 r. wystąpił w roli prowokatora podczas zorganizowanego przez mordu na grupie polskich studentów Politechniki Lwowskiej. Zginął w Warszawie w 1943 r.

1939 – na wieść o wkroczeniu Armii Czerwonej na Kresy, w miasteczku pod Grodnem wybuchły przestępcze zamieszki kierowane przez komunistów. Przybyły oddział Wojska Polskiego stłumił bandycką rewoltę.

1939 – w nocy z 17 na 18 września banda Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów zabiła w Sławentynie w woj. tarnopolskim od 50 do 85 Polaków.

1939 – z ran odniesionych w walce zmarł Franciszek Wład – polski generał, dowódca 25 i 14 Dywizji Piechoty. Zesłaniec syberyjski. Uczestnik wojny polsko-bolszewickiej i Kampanii Wrześniowej. Urodzony w 1888 r. w Otyni w woj. stanisławowskim.

1939 – pierwszy dzień polskiej obrony Wilna przed wkraczającymi sowietami. Przeczytaj więcej o Obronie Wilna w 1939 r.

1939 – internowany przez władze estońskie polski okręt podwodny ORP „Orzeł” uciekł z portu w Tallinnie.

1941 – w Krupkach na terenie obecnej Białorusi Niemcy wymordowali około 1000 Żydów.

2009 – zmarła Barbara Skarga – polska profesor filozofii. Studiowała filozofię na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie. Była łączniczką w AK. W 1944 r. aresztowana przez Rosjan i skazana na 10 lat obozu pracy. Urodzona w 1919 r.

Kresy24.pl / Historyczne Kalendarium Kresowe – 18 września

Podziel się tym z innymi. Udostępnij na:

Komentarze nawołujące do przemocy, zawierające zniesławienia, wulgaryzmy, groźby karalne lub spam będą usuwane. Również wpisy osób podających nieprawdziwy email.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *