25 maja w Historii Kresów

25 maja 2013

Witold Pilecki

Witold

1948 – w więzieniu na Rakowieckiej w Warszawie UB zamordowało rotmistrza Witolda Pileckiego – wielkiego bohatera AK i podziemia antysowieckiego, obrońcę Kresów.

Urodził się w 1901 r. w Karelii, gdzie jego rodzina była przesiedlona za udział w Powstaniu Styczniowym. Wychowywał się w Wilnie, tam zdał maturę i należał do tajnego harcerstwa. W czasie wojny polsko – bolszewickiej brał udział w obronie Grodna w 1920 r., w Bitwie Warszawskiej i w obronie Wilna.






W 1922 r. podjął studia na Uniwersytecie Wileńskim, na Wydziale Sztuk Pięknych. Z tego okresu do dziś w kościele w Krupowie w rejonie Lidy, gdzie w szkole pracowała jego żona, wiszą dwa obrazy pędzla Pileckiego. Rodzina Pileckich mieszkała w starym polskim dworze w Sukurczach koło Lidy, który żona otrzymała jako wiano od Domeyków.

W Kampanii Wrześniowej ułani pod dowództwem Pileckiego wykazali się wielkim bohaterstwem niszcząc 7 niemieckich czołgów i 2 samoloty. W czasie okupacji Pilecki celowo dał się uwięzić w obozie zagłady Auschwitz-Birkenau, aby organizować tam ruch oporu.






Był też autorem pierwszych na świecie raportów o Holokauście, tzw. Raportów Pileckiego. Po ucieczce z obozu działał w AK-owskiej konspiracji, przygotował m.in. plan ataku na obóz w Oświęcimu, który jednak nie został zrealizowany. Walczył w Powstaniu Warszawskim, a po wyzwoleniu z niewoli niemieckiej w II Korpusie Polskim we Włoszech.

W październiku 1945 r. na osobisty rozkaz gen. Władysława Andersa wrócił do Polski, by prowadzić działalność wywiadowczą dla II Korpusu. Nie zareagował na rozkaz Andersa polecający mu opuszczenie Polski w związku z grożącym aresztowaniem. Schwytany 8 maja 1947 r., był okrutnie torturowany przez UB.

W trakcie ostatniego widzenia z żoną wyznał jej w tym kontekście: „Oświęcim to była igraszka…”. Stracony na podstawie bezprawnego wyroku strzałem w tył głowy. W książce „Six Faces of Courage” historyk brytyjski prof. Michael Foot zaliczył Pileckiego do sześciu najodważniejszych ludzi ruchu oporu podczas II wojny światowej.

1798 – zmarł książę Kazimierz Nestor – polski generał artylerii litewskiej, marszałek konfederacji litewskiej. Urodzony w 1757 r.

1863: porażka powstańców w bitwie pod Horkami.

1865 – w Sokalu na Wołyniu urodził się Władysław Bandurski – polski ksiądz katolicki, doktor, biskup sufragan Archidiecezji Lwowskiej, honorowy kapelan Legionów Polskich, naczelny kapelan Wojska Litwy Środkowej, przewodniczący Zarządu Oddziału Wileńskiego Związku Harcerstwa Polskiego.

Ukończył . Pracował jako kapłan w Kamionce Strumiłowej, następnie jako katecheta we Lwowie. Był tam blisko związany z narodową demokracją. Patronował wówczas Akcji Obronnej Katolickiej i Narodowej na Chełmszczyźnie. Uczestnik wyprawy na w 1919 r. Latem tego roku dokonał uroczystego poświęcenia terenu przeznaczonego na Cmentarz Obrońców Lwowa.

Zmarł w 1932 r. w Wilnie i został pochowany w katedrze wileńskiej w krypcie pod kaplicą św. Piotra i Pawła. 3 sierpnia 1996 r. staraniem biskupa polowego Wojska Polskiego, wbrew protestom litewskich Polaków, przeniesiono szczątki biskupa do Warszawy. W katedrze wileńskiej pozostał jego mało eksponowany pomnik.

1872 – zmarł Jerzy Henryk – polityk, wybitny działacz społeczno – oświatowy w Galicji, słowianofil, kurator literacki, ordynat przeworski, poseł na sejm galicyjski, kurator , któremu podarował bibliotekę i zbrojownię przeworską. W 1863 r. w czasie Powstania Styczniowego był związany z organizacją narodową. Na terenie Przeworszczyzny ufundował szpital powstańczy. Urodzony w 1817 r.

1886 – w Kamionce Strumiłowej urodził się Stanisław Łempicki – polski uczony, pisarz, profesor historii oświaty i szkolnictwa Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, jeden z przedstawicieli filozoficznej szkoły lwowsko-warszawskiej.

Pracował jako nauczyciel gimnazjalny we Lwowie, w Horodence i Borysławiu. Dyrektor Polskiego Muzeum Szkolnego we Lwowie, kierownik literacki Wydawnictwa Ossolineum, redaktor Encyklopedii Wychowania, członek czynny Towarzystwa Naukowego we Lwowie. Podczas okupacji sowieckiej Lwowa wykładał literaturę staropolską na Uniwersytecie Lwowskim. W czasie okupacji niemieckiej był bibliotekarzem w Ossolineum we Lwowie, brał udział w tajnym nauczaniu. Po wojnie wykładał na Uniwersytecie Lwowskim a po wymuszonym wyjeździe ze Lwowa w 1945 r.- na Uniwersytecie Jagiellońskim. Zmarł w 1947 r.

1891 – w majątku Popudnia na Kijowszczyźnie urodził się Zygmunt – generał Wojska Polskiego, oceniany jako jeden z najlepszych polskich dowódców Kampanii Wrześniowej. Pochodził z rodziny wywodzącej się z kniaziów rosyjskich, osiadłej w Polsce w XVI wieku. Współorganizator, a później dowódca 1 Pułku Ułanów Krechowieckich. Wraz z nim brał udział w odsieczy Lwowa w 1918 r. W składzie Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie” dowodzonej przez gen. Kleeberga wziął udział w ostatnich walkach Kampanii Wrześniowej pod Kockiem. Zmarł w 1960 r. w Londynie.

1903 – urodził się Michał – polski ziemianin, dyplomata, autor tekstów piosenek. Mąż Hanki Ordonówny. Wraz z żoną aresztowani w Wilnie przez i osadzeni na Łubiance. Następnie znalazł się w Armii Andersa, organizował z żoną ewakuację polskich dzieci z ZSRR, m.in. do Indii. Zmarł w 1974 r.

1921 – w Berezowicy Małej na Podolu urodził się Mieczysław Albert Krąpiec – polski zakonnik, wieloletni rektor KUL-u. Zmarł w 2008 r.

1924 – do Nowogródka przybył z 3-dniową wizytą Prezydent Rzeczypospolitej Stanisław . Wcześniej gościł tu Marszałek Józef , a we wrześniu 1929 r. – Prezydent Ignacy .

1926 – w Paryżu został zastrzelony Semen Petlura – ukraiński polityk socjaldemokratyczny i narodowy, naczelny dowódca wojsk Ukraińskiej Republiki Ludowej, pisarz, dziennikarz i publicysta pochodzący z rodziny o tradycjach kozackich.

W latach 1919-1920 był prezesem Dyrektoriatu Ukraińskiej Republiki Ludowej. Doszedł do porozumienia z rządem polskim uznając prawa państwa polskiego do Lwowa i Małopolski Wschodniej (Zachodniej Ukrainy).

Polska ze swej strony uznała jego rząd. Podpisano również konwencję wojskową i wspólnie wyprawiono się na w 1920 r. Po wycofaniu międzynarodowego uznania dla Ukraińskiej Republiki Ludowej od 1921 r. Petlura przebywał najpierw w Polsce, a następnie – po wymuszonym na Polsce przez dyplomację sowiecką wydaleniu 31 grudnia 1923 – na emigracji w Budapeszcie, Wiedniu i Genewie, wreszcie w Paryżu. Urodzony w 1879 r. w Połtawie.

Kresy24.pl / Historyczne Kalendarium Kresowe – 25 maja

Podziel się tym z innymi. Udostępnij na:

Komentarze nawołujące do przemocy, zawierające zniesławienia, wulgaryzmy, groźby karalne lub spam będą usuwane. Również wpisy osób podających nieprawdziwy email.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *