Losy Polaków z Kresów Wschodnich po II wojnie światowej od dłuższego czasu budzą duże zainteresowanie. Temat ten stanowi bowiem niezwykle ważną kartę w naszej historii. Pokazuje to w swojej najnowszej książce bp Mariusz Leszczyński, który opracował biogramy księży ekspatriantów z archidiecezji lwowskiej, zmuszonych do opuszczenia swoich rodzinnych ziem i parafii, w których posługiwali.
Było to spowodowane decyzjami w Teheranie, a później w Jałcie, gdzie Wielka Trójka wydała wyrok na Polskę. W związku z czym niemal cały obszar archidiecezji lwowskiej obrządku łacińskiego znalazł się w granicach Ukraińskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej, a tylko około 5 proc. zostało przy Polsce. Ekspatriacja Polaków – a więc przymusowe wysiedlenia z Kresów – stanowiła zasadniczy element sowietyzacji Kresów, dlatego władze od początku nalegały zwierzchnika archidiecezji lwowskiej: abp. Eugeniusza Baziaka i księży o opuszczenie terytorium Ukrainy. Autor książki cytuje wspomnienia ks. Kazimierza Orkusza: “Teoretycznie mieliśmy przesiedlić się dobrowolnie, a praktycznie – zmuszono nas – nie otwarcie, lecz przez różne szykany, a nawet pogróżki”.
Abp. Eugeniusz Baziak w celu wyjazdu był kilkukrotnie przesłuchiwany przez NKWD. Mimo wszystko jeszcze długo przebywał we Lwowie. 21 kwietnia 1946 roku odprawił swoją ostatnią mszę św. w tym mieście, w katedrze lwowskiej. Następnie, kilka dni później, wyruszył przedostatnim transportem ekspatriacyjnym do Przemyśla. Mimo zmiany granic archidiecezja lwowska nadal istniała, z siedzibą w Lubaczowie, a abp. Baziak był jej zwierzchnikiem do śmierci.
Dzięki skrupulatnym badaniom autora udało się ustalić, że z archidiecezji lwowskiej do Polski wyjechało w latach 1945-1946: 441 księży, z czego około 300 osiedliło się na tzw. Ziemiach Odzyskanych. Po “akcji ewakuacyjnej” nastąpiły sporadyczne wyjazdy. W 1951 roku na skutek wymiany odcinków granicznych między Polską a ZSRR wyjechało do Polski 6 księży, ostatnim księdzem – ekspatriantem był ks. Wojciech Olszowski, wydalony w 1959 roku. Poza tym w książce znajdziemy biogramy duszpasterzy, którzy z powodu II wojny światowej w latach 1939-1945 zostali zmuszeniu do opuszczenia archidiecezji lwowskiej.
Bp Mariusz Leszczyński wykonał żmudną, ale potrzebną pracę, zebrał bowiem najważniejsze informację z życia 636 księży. Autor prezentuje w sposób zwięzły ich historię, co dla badaczy, a także osób związanych z Kresami stanie się niezwykle ważną i pomocną lekturą w poszukiwaniu śladów przeszłości parafii istniejących na terenie archidiecezji lwowskiej w okresie II wojny światowej i obszarze Ukrainy Sowieckiej.
Publikacja ukazała się nakładem Wydawnictwa Instytutu Pamięci Narodowej. Można ją nabyć tu.
Kresy24
