Aleksander Łukaszenka© Sputnik / POOL
Aleksander Łukaszenka po raz kolejny zapewnia, że Białorusini mają już za sobą wszystkie rewolucje. Powtarza to od ponad 20 lat, jakby samo zaklinanie rzeczywistości mogło uchronić go przed utratą władzy. Tymczasem historia jego rządów pokazuje, że podobne deklaracje nie zawsze przynoszą oczekiwany skutek.
7 listopada, podczas wizyty w rejonie szkłowskim, Łukaszenka oświadczył, że „limit rewolucji dawno się u nas wyczerpał”. Nie jest to nowa wypowiedź. Białoruski przywódca wraca do tego hasła regularnie, zwłaszcza gdy na świecie lub w regionie dochodzi do społecznych protestów.
Jak zauważa publicysta Aleksander Kłaskowski w komentarzu dla Biełsatu, w deklaracjach Łukaszenki kryje się pewna sprzeczność. Białoruś pozostaje bowiem jedynym państwem na świecie, które oficjalnie obchodzi rocznicę rewolucji październikowej. Nawet Rosja zrezygnowała z tego święta, choć to właśnie tam doszło do wydarzeń z 1917 roku.
Dlaczego więc człowiek, który tak bardzo obawia się rewolucji, wciąż pielęgnuje rocznicę bolszewickiego przewrotu?
Łukaszenka tłumaczył kiedyś, że nie chce „drażnić starszych”. Zdaniem Kłaskowskiego przyczyna jest jednak głębsza. Białoruski przywódca pozostaje politykiem ukształtowanym przez sowiecką rzeczywistość i nigdy tak naprawdę się z niej nie wyzwolił.
Do władzy dochodził pod hasłami powrotu do dawnego porządku. W 1995 roku doprowadził do zmiany symboli państwowych, zastępując biało-czerwono-białą flagę i Pogoń symboliką nawiązującą do czasów sowieckich. Dzisiejsze Wszechbiałoruskie Zgromadzenie Narodowe przypomina zjazdy KPZR, a Komsomoł doczekał się swojego odpowiednika w postaci BRSM.
Podobieństwa widać również w sposobie sprawowania władzy: centralnym sterowaniu gospodarką, zwalczaniu opozycji i stygmatyzowaniu przeciwników politycznych jako „ekstremistów”, „zdrajców” czy „zbiegów”. Łukaszenka wielokrotnie bronił też publicznie Lenina i Stalina.
Jednocześnie zapewnia, że nie chce powtórki rewolucyjnych wydarzeń z przeszłości.
„Nie jestem zwolennikiem rewolucji i jako historyk nie chcę, żeby coś takiego się u nas powtórzyło” – mówił.
Jak komentuje Kłaskowski, sens tej deklaracji można odczytać znacznie prościej: jako dyktator Łukaszenka nie chce, by ktokolwiek odebrał mu władzę. Problem w tym, że historia nie słucha jego ostrzeżeń.
Już w 2005 roku, po pomarańczowej rewolucji na Ukrainie, białoruski przywódca ogłaszał, że jego kraj wyczerpał limit wojen i rewolucji. Rok później na placu w Mińsku zgromadziły się tłumy. Kolejne masowe protesty wybuchły w 2010 roku.
W styczniu 2011 roku Łukaszenka ponownie zapewniał, że Białoruś nie doświadczy już rewolucyjnych wstrząsów. W listopadzie 2012 roku powtórzył to samo w rozmowie z agencją Reuters.
Najbardziej wymowna była jednak jego wypowiedź z 4 sierpnia 2020 roku. Zaledwie kilka dni przed wyborami prezydenckimi i masowymi protestami oświadczył, że Białorusini wyczerpali limit rewolucji i zniszczeń jeszcze w poprzednim stuleciu.
Kilka dni później kraj stanął w obliczu największego zrywu społecznego w historii niepodległej Białorusi.
Protesty zostały brutalnie stłumione, a represje doprowadziły do dalszego zaostrzenia systemu autorytarnego. To właśnie po 2020 roku reżim jeszcze wyraźniej przesunął się w stronę totalnej kontroli nad społeczeństwem.
Kłaskowski zwraca uwagę, że Łukaszenka prawdopodobnie podświadomie zdaje sobie sprawę z ryzyka, jakie niesie ze sobą uzurpacja władzy. Być może dlatego tak często wraca do opowieści o wyczerpanym limicie rewolucji.
Historia ma jednak własną logikę. I niejednokrotnie pokazywała, że przychodzi moment, w którym nawet najbardziej uporczywe zaklinanie rzeczywistości przestaje działać.
