• Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa
Kresy24.pl
  • 22 lis 2026
  • Archiwa Czasopism
    • Archiwum Dziennika Kijowskiego
    • Archiwum Gazety Polskiej Bukowiny
    • Archiwum Głosu Polonii
    • Archiwum Głosu znad Niemna
    • Archiwum Kuriera Galicyjskiego
    • Archiwum Kwartalnika Echa Polesia
    • Archiwum Kwartalnika Krynica
    • Archiwum Magazynu Polskiego
    • Archiwum Monitora Wołyńskiego
    • Archiwum Mozaiki Berdyczowskiej
    • Archiwum pisma Nasze Drogi
    • Archiwum pisma Polacy Donbasu
    • Archiwum Słowa Polskiego
    • Archiwum Słowa Życia
    • Archiwum Tęczy Żytomierszczyzny
    • Archiwum pisma Polonia Charkowa
    • Archiwum pisma Wołanie z Wołynia
    • Archiwum Polak na Łotwie
    • Archiwum Polaka Małego
    • Archiwum Polaka w Niemczech
  • Filmoteka
  • Niepodległość
  • Polacy na (Bliskim) Wschodzie
  • Trójmorze
  • TV Kresy24.pl
  • Archiwum Kresowe
Kresy24.pl
  • Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa

Kamieniec Podolski i Podole w polskiej pamięci

14 gru 2016

Czy można mówić o zniknięciu Kamieńca Podolskiego i Podola z pamięci Polaków? Chyba nie. Można zastanawiać się nad przemianami wyobrażeń o Podolu w świadomości Polaków. Niewątpliwie taki proces musiał mieć miejsce. Myślę, że zanim nastąpi to, co zapowiedział na lata dziewięćdziesiąte Stempowski czyli zniknięcie Wilna i Lwowa, następować będzie sui generis schematyzacja wyobrażeń o dawnych Kresach, co wcale nie musi oznaczać mitologizacji.

Jak wynika z przedstawionego rankingu, kwestie magnacko-ziemiańskie nie mają monopolu, ani nawet nie dominują w tematyce podolskiej. Jednakże na poziomie symboli jest kilka przykładów mogących świadczyć o istnieniu pewnych stereotypów:

Profesor Zbigniew Horbowy, w wywiadzie udzielonym po objęciu stanowiska rektora wrocławskiej ASP, stwierdza między innymi: “Musimy uporządkować tę uczelnię, bo na razie wygląda jak dwór polski na Podolu, po przejściu Armii Czerwonej”, natomiast w innym artykule areały zawłaszczanych przez nomenklaturowych bonzów poPGRowskich gospodarstw na Pomorzu porównywane są do magnackich majątków na Podolu czy Wołyniu.

Są też: rotmistrz ułanów z Podola wynajmujący mieszkanie w telewizyjnym serialu “Dom”, anonimowa hrabina z Podola przechowująca w pokoju stare rodzinne fotografie i “bibeloty z jej Atlantydy”, są też tajemnicze “weksle majątków” na Podolu, wspominająca majątki na Podolu żurawiejka 12 pułku ułanów podolskich, Helena Trembecka z Podola recytująca poezję Leopolda Staffa na Zanzibarze (“Heban” Ryszarda Kapuścińskiego) oraz Zdzisław Mątkiewicz powołany w sierpniu 1994 r. przez Ministra Lesława Podkańskiego na członka zarządu przedsiębiorstwa CIECH (“kiedyś przedstawiał się jako potomek szlachty podolskiej, ostatnio preferuje pochodzenie robotnicze. Wie, gdzie jest biznes”).

Profesor Roch Sulima przeciwstawia śmierć w kontekście heroicznym: śmierć rycerza, husarza, powstańca – śmierć w Kamieńcu Podolskim, pod Somosierrą i w kolejnych powstaniach współczesnej polskiej śmierci, która “bywa często śmiercią byle jaką. Ktoś zapił się na śmierć, utopił w przerębli podczas kłusowania, dostał nożem w kuchennej sprzeczce.“

Sfera symboliki Podola jest jednym z wielu wątków jakie przewijają się na łamach prasy. Bez wątpienia jest to pryzmat przez który wielu Polaków nadal lubi patrzeć na Podole.

Oprócz omówionych grup tematycznych w poddanych analizie wycinkach prasowych występują: Tatarzy, podolski złodziej, lirnik, wróżycha, cukrownie, pędzone na zachód podolskie woły, duży podolski kapelusz i wszystko, co występować powinno.

Z postaci historycznych brakuje niewątpliwie generałów Józefa Dwernickiego i Benedykta Kołyszki. W niedostatecznym – moim zdaniem – stopniu pisze się o Paderewskim i Korzeniowskim. O braku Iwaszkiewicza z Illiniec i Szymanowskiego nie wspominam, gdyż Kalinówka jak i Tymoszówka to formalnie Kijowszczyzna, a nie Podole. Nie mówi się też wcale o mniej w Polsce znanych zrusyfikowanych Polakach z Podola takich jak Konstanty Ciołkowski (1861-1956) pionier radzieckiej kosmonautyki, Stefan Drzewiecki (1843-1938) konstruktor pierwszych łodzi podwodnych, Mikołaj Zieliński (1861-1956) chemik, profesor Uniwersytetu w Moskwie, który w 1915 roku zastosował węgiel aktywny jako masę chłonną w maskach przeciwgazowych czy Aleksander Juszniewski (1786-1844) jeden z założycieli Towarzystwa Południowego Dekabrystów.

Reasumując, oba dzienniki o Podolu piszą – w moim subiektywnym przekonaniu – niemało (ocena czy to dużo czy mało wymagałoby porównania z terminami takimi jak Żmudź, Polesie, Huculszczyzna, Pokucie, Ziemia Dobrzyńska, Grody Czerwińskie, Orawa czy np. Inflanty – a wnioski byłyby i tak nader wątpliwe).

Tak więc kwestia braku dostępności fotografii Kamieńca nie musi wcale świadczyć o zniknięciu miasta z pamięci Polaków. Liczba publikacji w prasie lat 90-tych XX wieku, będąca pochodną miejsca tego miasta w społecznej świadomości Polaków, niewątpliwie byłaby dla Stempowskiego zaskoczeniem. Liczba ta w obu tytułach z roku na rok rośnie (tylko w roku 1999 w Gazecie Wyborczej ukazało się 99 artykułów, a w Rzeczpospolitej – 45), pomimo, iż liczba osób urodzonych, wychowanych, spędzających wakacje i biorących udział w wojnie 1920 roku i w II wojnie światowej na terenie Podola jest niewielka i nieuchronnie zbliża się do zera, a wspomnienia i pożegnania takich osób mają pewien wpływ na statystykę.

Tak więc fizyczny odwrót Polaków z terenów Podola nie pociągnął za sobą orwellowskiego wymazania z pamięci wszelkich śladów ich wielowiekowej obecności na tych terenach. Zresztą, niewątpliwie mający miejsce, proces “odwrotu” przebiega niezwykle powoli. Przykładem może być – wydawałoby się dawno już zapomniany – Bracław – stolica dawnego województwa, które następnie weszło w skład guberni podolskiej. Pomimo, iż nigdy nie miał takiego znaczenia administracyjnego, wojskowego gospodarczego ani kulturalnego jak Kamieniec, oddalony od Warszawy o blisko 700 kilometrów, będący dziś zapadłą mieściną, Bracław nadal “pokutuje” na łamach Gazety Wyborczej jako: miejsce działalności Baal Szem Towa (35% ogółu wzmianek), nazwa ulic w Warszawie i Olsztynie (33%), miejsce związane z postacią Bohuna, pułkownika nomen omen bracławskiego (15%), nazwa województwa, wymieniana prawie wyłącznie przy nazwiskach wojewodów (12%) i tylko raz (niecałe 2%) jako nazwa stolicy powiatu na przełomie XIX i XX wieku. Ponadto Bracław jest dwukrotnie mylony z Brasławiem na Białorusi (leżącym w granicach międzywojennej Polski).

Andrzej Emeryk Mańkowski, Słowo Polskie, 13.12.16 r.

< Idź pod prąd Zobacz inny >
Ważne? Ciekawe? Podaj dalej:

Nie przegap w tym temacie:

K24Tu wbito na pal Azję, tutaj do dziś jest Wołodyjowski… Polacy w Naddniestrzu K24Nie tylko Nieśwież, czyli perły architektury z Białorusi (fotoreportaż) Pacyfikacja Naliboków i katastrofa na SulePacyfikacja Naliboków i katastrofa na Sule
  • Tagi
  • Bracław
  • historia
  • historia Kresów Wschodnich
  • Kamieniec Podolski
  • Kresy Wschodnie
  • Podole
  • Polacy na Kresach

NAJNOWSZE WIADOMOŚCI

Już tylko jedna kość niezgody... i koniec wojny?

Już tylko jedna kość niezgody... i koniec wojny?

Alfa wchodzi, 4333 wychodzi (WIDEO)

Alfa wchodzi, 4333 wychodzi (WIDEO)

Szła wyprostowana wśród tych, co na kolanach. Na jej grób nie doszli

Szła wyprostowana wśród tych, co na kolanach. Na jej grób nie doszli

Ciężarówki w matni! To ważniejsze niż Most Krymski

Ciężarówki w matni! To ważniejsze niż Most Krymski

Zacharowa jeszcze grozi odwetem: „Nigdy nie zapominamy”

Zacharowa jeszcze grozi odwetem: „Nigdy nie zapominamy”

Był tajemniczy zapis o Ukrainie ale nagle zniknął. Prezydent ujawnia kulisy

Był tajemniczy zapis o Ukrainie ale nagle zniknął. Prezydent ujawnia kulisy

Pękł węzeł Przyjaźni! Strach i bezsilne przekleństwa (WIDEO)

Pękł węzeł Przyjaźni! Strach i bezsilne przekleństwa (WIDEO)

Kolejna granica przekroczona. Najpierw podmińskie Kuropaty, teraz Homel 

Kolejna granica przekroczona. Najpierw podmińskie Kuropaty, teraz Homel 

Cios w serce kluczowej armii! Tam był syn generała

Cios w serce kluczowej armii! Tam był syn generała

Minister ujawnił szokujące fakty: Na Polskę spadają już nie tylko drony (WIDEO)

Minister ujawnił szokujące fakty: Na Polskę spadają już nie tylko drony (WIDEO)

Rajd w stronę morza! Cel: rozciąć siły wroga

Rajd w stronę morza! Cel: rozciąć siły wroga

Kancelaria premiera: Historia na bok, czas na interesy z Ukrainą

Kancelaria premiera: Historia na bok, czas na interesy z Ukrainą

„Jesteście spadkobiercami NKWD”. Łukaszenka kazał polować na dywersantów

„Jesteście spadkobiercami NKWD”. Łukaszenka kazał polować na dywersantów

Lwów zaatakowany. Są ofiary. Coś spadło pod Biłgorajem i wciąż płonie

Lwów zaatakowany. Są ofiary. Coś spadło pod Biłgorajem i wciąż płonie

Nadchodzi zmiana! Za 9 lat muzułmanów będzie więcej niż chrześcijan!

Nadchodzi zmiana! Za 9 lat muzułmanów będzie więcej niż chrześcijan!

Zobowiązanie moralne mimo wszystko. IPN honoruje wierność Polsce i pamięci pokoleń

Zobowiązanie moralne mimo wszystko. IPN honoruje wierność Polsce i pamięci pokoleń

Sensacyjne odkrycie na zamku. Tu podpisano dokument, który zmienił losy Polski

Sensacyjne odkrycie na zamku. Tu podpisano dokument, który zmienił losy Polski

Xi poklepał Putina po plecach, a potem ... zimny prysznic

Xi poklepał Putina po plecach, a potem ... zimny prysznic

  • Click here - to select or create a menu
Projekt finansowany ze środków MSZ
© Kresy24.pl 2026. Wszelkie Prawa Zastrzeżone. O nas i Kontakt | Polityka prywatności
Produkcja: Fundacja Wolność i Demokracja