
Wykorzystano zdjęcie z pogrzebu Anny Sadowskiej i GlosZnadNiemna.pl
Anna Sadowska poświęciła życie walce o polskość w Wołkowysku. Stworzyła drugą na Białorusi polską szkołę, oddział Związku Polaków, harcerstwo, dbała o mogiły polskich żołnierzy, tych z lat 1918-20, powstańców, AK-owców, harcerzy rozstrzelanych przez NKWD w 1945 roku. Gdy zmarła 17 listopada, w ostatniej drodze towarzyszyła jej tylko garstka ludzi, kilkoro lokalnych działaczy. Nie było Andżeliki Borys, nikogo z władz ZPB w Grodnie i z Konsulatu RP. Ktoś położył na trumnie skromną biało-czerwoną wiązankę. I tyle. Wieńca od polskich władz nie było.
O śmierci Pani Anny pisaliśmy już wcześniej za Głosem znad Niemna na Uchodźstwie. Nie będziemy więc ponownie wyliczać jej wszystkich zasług dla ocalenia polskiego języka, kultury i pamięci na Grodzieńszczyźnie.
Przypomnijmy tylko, że gdy na początku lat 90. uruchamiała w Wołkowysku pierwsze polskie klasy, a w 1998 roku drugą na Białorusi – po grodzieńskiej – Polską Szkołę, rozpisywały się o tym wszystkie polskie media. Wtedy ważnych gości z Polski i ich głośnych deklaracji wsparcia nie brakowało.
Teraz polska szkoła została zlikwidowana przez reżim Łukaszenki, odebrana, zrusyfikowana. Pani Anna przeżyła to jak osobistą stratę. Do końca wierzyła, że zasiane w sercach setek jej uczniów ziarno polskości wyda owoce. Czy wydało? Widok jej pogrzebu pozostawia bolesne pytania.
Podupadająca na zdrowiu, tracąca wzrok Polka doczekała jeszcze zrównania z ziemią przez władze grobów AK-owców. W bolesnym poczuciu osamotnienia, w obliczu wydarzeń, w których nie mogła liczyć na żadne realne wsparcie. Skarżyła się znajomym, że została zostawiona sama sobie, bez pomocy.
Pozostała po niej sztampowa, sucha notka na portalu ZPB akceptowanym przez reżim, bo trudno jej było w ogóle nie zamieścić. Ale jakoś wypadł z niej fragment o grobach rozstrzelanych przez NKWD i żołnierzach Armii Krajowej, które były Pani Annie tak bliskie.
Skwapliwie pominięto też fakt, że tej polskiej szkoły w Wołkowysku już nie ma. Napisano tylko, że to “dzieło, które do dziś pozostaje jednym z najpiękniejszych świadectw jej zaangażowania”. A może czegoś jeszcze jest to dziś świadectwem?
I pozostało chyba jakieś poczucie wstydu. A może i tego nie. Mimo woli nasuwa się gorzka refleksja, ile warte są te wszystkie głośne deklaracje o „wspieraniu polskiej tożsamości i pamięci”. Czy to aby nie puste dźwięki w głuchej studni powszechnego strachu i zakłamania?
Cisną się na usta słowa Mickiewicza: „Jeśli zapomnę o nich, Ty, Boże, zapomnij o mnie” lub Piłsudskiego o narodzie, który nie szanuje swej przeszłości. Ale może byłoby to zbyt okrutne. Niech raczej za epitafium dla Pani Anny posłużą słowa Norwida:
„Więc mniejsza o to, w jakiej spoczniesz urnie,
Gdzie? kiedy? w jakim sensie i obliczu?
Bo grób Twój jeszcze odemkną powtórnie,
Inaczej będą głosić Twe zasługi,
I łez wyleją rzekę – po niewczasie…”


