Z tej ziemi „nieludnej” i „garstki ludzi zdziczałych” ksiądz Paweł Brzostowski uczynił świadomych obywateli miniaturowego państwa z własną monetą, szkolnictwem i siłami zbrojnymi.
Republika Pawłowska obchodziła w miniony weekend swoje 250-te urodziny. W „Historii Pawłowej” z 1811 r. ks. Brzostowski pisał: “W roku 1767 znalazłem ziemię lasem zarosłą, mającą rzekę Merecznkę do Niemna wpadającą, nieludną. I tak garstkę ludzi zdziczałych szukać trzeba było po lasach, którzy w nędzy i mizeryi żyli obciążeni robociznami w stanie niewolniczym podług zwyczaju powszechnego w kraju”.
Rzeczpospolitą Pawłowską utworzył ksiądz Brzostowski we wsi, którą nazwał od swojego imienia Pawłowo (dawniej Merecz). W 1769 roku zastąpił w niej pańszczyznę oczynszowaniem i nadał chłopom wolność osobistą. Obejmowała obszar ponad 3 tys. hektarów. Miała własną konstytucję, herb, pieniądze, sejm, skarb, kasę samopomocy i szkołę oraz wojsko, które wzięło udział w insurekcji kościuszkowskiej. Rzeczpospolita Pawłowska funkcjonowała doskonale 25 lat. Przestała istnieć po upadku Powstania Listopadowego, w którym masowo uczestniczyli pawłowscy chłopi. Po klęsce powstania spadły na nich prześladowania ze strony władz carskich.
Ksiądz Brzostowski wyemigrował w obawie przed represjami do Saksonii, powrócił jednak w 1800 roku do Turgiel i objął tam probostwo. Zmarł w 1827 roku. Pochowany został w Rukojniach. Jego nagrobek Rosjanie sprofanowali i zniszczyli.
Republika Pawłowska ma bogatą historię, którą powinniśmy się dzielić z innymi. Cieszę się, że dużo młodzieży bierze w tym udział. Takie spotkania poświęcone Republice są bardzo potrzebne i będą kontynuowane (…) Przez przykład Republiki Pawłowskiej chcemy przekazywać to co zawsze było ważne: ludzką myśl i odwagę, dążenie do zmian, do polepszenia życia”. (…) Republika Pawłowska to nie tylko przeszłość, ale i teraźniejszość. Mamy wizję, cel i wsparcie. Być może jestem nieuleczalnym optymistą, ale powstaje nawet myśl o odbudowie Republiki – mówił podczas obchodów 250-lecia Rrpubliki Pawłowskiej mer rejonu solecznickiego Zdzislaw Palewicz.
Podczas uroczystości zostali nagrodzeni uczestnicy i zwycięzcy konkursu „Republika Pawłowska – powstanie i upadek”, którego celem było upowszechnienie wiedzy o nieej.
Kresy24.pl/archiwum Kresy24 (HHG)
