• Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa
Kresy24.pl
  • 22 lis 2026
  • Archiwa Czasopism
    • Archiwum Dziennika Kijowskiego
    • Archiwum Gazety Polskiej Bukowiny
    • Archiwum Głosu Polonii
    • Archiwum Głosu znad Niemna
    • Archiwum Kuriera Galicyjskiego
    • Archiwum Kwartalnika Echa Polesia
    • Archiwum Kwartalnika Krynica
    • Archiwum Magazynu Polskiego
    • Archiwum Monitora Wołyńskiego
    • Archiwum Mozaiki Berdyczowskiej
    • Archiwum pisma Nasze Drogi
    • Archiwum pisma Polacy Donbasu
    • Archiwum Słowa Polskiego
    • Archiwum Słowa Życia
    • Archiwum Tęczy Żytomierszczyzny
    • Archiwum pisma Polonia Charkowa
    • Archiwum pisma Wołanie z Wołynia
    • Archiwum Polak na Łotwie
    • Archiwum Polaka Małego
    • Archiwum Polaka w Niemczech
  • Filmoteka
  • Niepodległość
  • Polacy na (Bliskim) Wschodzie
  • Trójmorze
  • TV Kresy24.pl
  • Archiwum Kresowe
Kresy24.pl
  • Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa

Naliboki – kościół świętego Bartłomieja

24 lip 2012

Dokumenty mówią, że w 1540 r., jako votum za cudowne ocalenie od pioruna, królewicz Zygmunt August nakazał zbudować w Nalibokach kaplicę chrześcijańską.

Naliboki – kościół św. Bartłomieja. Ze zbiorów Marii Chilickiej

Brat “Sierotki”, Kanclerz W.Ks.Litewskiego Albrecht Stanisław Radziwiłł zbudował w 1636 r., na miejscu kaplicy pierwszy kościół. W czasie najazdu szwedzkiego i rosyjskiego w 1655 r., kościół zniszczono. Czterdzieści cztery lata później Radziwiłłowie w tym samym miejscu wznieśli drugi kościół, który w 1704 r. konsekrował Biskup Wileński Konstanty Kazimierz Brzostowski.

Rysunek z książki “Powiat Oszmiański” Czesława Jankowskiego

Od tego czasu kościół służył Naliboczanom przez 239 lat, aż do maja 1943 r. Wytrwał różne zawieruchy wojenne, ale II wojny światowej nie przetrzymał. Złym znakiem dla polskiej społeczności miasteczka było zniszczenie w 1939 r. drewnianej figury św. Jana Nepomucena, która stała od lat nad miejscowym jeziorkiem ( niektórzy twierdzą, że była pobudowana na pamiątkę choroby, która w połowie XVI wieku nawiedziła tamte strony).

Nie minęły cztery lata, a w czasie napadu na miasteczko sowieckich partyzantów, zabrano Naliboczanom ich najdroższy klejnot. Z dymem poszło nie tylko modrzewiowe drzewo, ale wraz z nim cała nadzieja, wiara i miłość. Spłonęły cenne ołtarze, obrazy, przedmioty liturgiczne oraz Kronika Nalibocka prowadzona przez organistę, p. Pietraszkiewicza.

Co to był za kościół? Jak wspomniałem, pobudowano go z modrzewiowego drzewa, zapewne puszczańskiego, tego z Puszczy Nalibockiej. Był solidny, postawiony przez wytrawnych majstrów – stolarzy, których nie brakowało w całej okolicy.

Chociaż drewniany, był otoczony kamiennym murem, i girlandą kilkuwiekowych drzew, które nie dzieliły, ale łączyły ludzi w wierze. Był pobudowany w kształcie krzyża ale dzięki obszernemu podsieniu i bocznym kaplicom posiadał szeroką fasadę, co mu dawało oryginalny wygląd.

Wewnątrz były barokowe ołtarze ozdobione drewnianymi stiukami, rzeźbami i obrazami. W głównym ołtarzu znajdował się obraz Wniebowstąpienia Najświętszej Marii Panny, a w nawach bocznych – cztery mniejsze ołtarze. Matka Boska na obrazie była wielkości człowieka, a nad Nią aniołki trzymające koronę. Figura św. Antoniego, trzymającego dzieciątko, znajdowała się po lewej stronie, we wnęce ołtarza bocznego.

Uwagę zwracały szczególnie dwa obrazy przedstawiające apostołów Piotra i Pawła pędzla Korczaka, prawdopodobnie ze szkoły Franciszka Smuglewicza z pierwszej połowy XVIII stulecia.

Ruchomy ołtarzyk w kościółku św. Bartłomieja w Nalibokach. Fot. ze “Stron Nowogródzkich” W. Abramowicza, Lida 1938 r.

Były poruszające się aniołki oraz pozłacane rzeźby i nigdzie niespotykany ruchomy ołtarzyk, misternie upleciony z cienkich patyczków dębowych przez miejscowych artystów rzeźbiarzy. Ołtarzyki ruchome były cztery, noszono je zawsze na procesję Bożego Ciała. W kościółku stały z przodu, przy bocznych ołtarzach. Przy ołtarzyku z patyczków, który w kościele znajdował się z prawej strony, w każdą niedzielę stały w kolejce kobiety, które odmawiały przy nim krótką modlitwę ( wspomnienie p. Janiny Zielonko )

Na środku kościoła wisiał piękny żyrandol z kryształowymi sopelkami przypominającymi ludzkie łzy. Zapewne wykonany przez znanych w całym świecie nalibockich hutników szkła. Zaraz przy ołtarzu i zakrystii była ambona. Ołtarz główny był ogrodzony balaskami.

Całe wnętrze miało kształt krzyża, z ołtarzem skierowanym na wschód i głównym wejściem na zachód. Z przodu, patrząc en face, kościół miał dwie wieże z krzyżami, oddzielone stożkiem z trzecim krzyżem. Dzwonnica stała obok kościoła i w czasie pożaru w 1943 r. nie spłonęła. Przez pewien czas odprawiano w niej nabożeństwa, aż do ostatecznego spalenia, w czasie drugiej niemieckiej pacyfikacji miasteczka 6 sierpnia 1943 r.

W swoim kościółku Naliboczanie mieli dwie piękne monstrancje. Jedna najprawdopodobniej spłonęła w maju 1943 r., a druga została wypożyczona do kościoła w Stołpcach. Potem ją zwrócili i służyła w czasie nabożeństw odprawianych w dzwonnicy.

Co roku 24 sierpnia odbywały się w kościele odpusty i wtedy było pełno różnych straganów, przyjeżdżała karuzela. W każdą niedzielę młodzież szkolna chodziła na nabożeństwa o godz. 9.00. Na Wielkanoc msza rezurekcyjna była odprawiana o godz. 6.00 rano, a na Boże Narodzenie Pasterka o godz. 24.00.

Ostatnie msze, już w dzwonnicy, odprawiali księża: Bajko, Boradyn, Żołnierski i Dadas. Trzech pierwszych Niemcy rozstrzelali 6 sierpnia 1943 r., uratował się tylko ks. Dadas.

Kościoła pw. św. Bartłomieja w Nalibokach już nie ma, ale jest zbudowany w latach trzydziestych z inicjatywy ks. prałata Józefa Bajko murowany kościół pw. św. Józefa. (Zob. artykuł „Dorastanie pod dwiema okupacjami” – wspomnienia Marii Chilickiej z Nalibok). Odbudowany po II wojnie światowej dzięki Naliboczanom rozsianym na całym świecie, służy swojemu wiernemu ludowi, który nigdy nie zapomni swojego dawnego kościółka p.w.św. Bartłomieja!

Plan Naliboków – wykonany przez Wacława Nowickiego, udostępniony przez Marię Chilicką

Artykuł opracowano na podstwie dostępnej literatury oraz rozmowy z byłą Naliboczanką, p. Marią Chilicką. Cenne wiadomości pochodzą z książki pt. „Strony nowogródzkie” Władysława Abramowicza, wydanej nakładem Wydawnictwa Ziemi Lidzkiej, Lida 1938 r.

Archiwum Kresowe…, dziękuje p. Mariuszowi Łojko, za przechowanie artykułu !

Opracował: Stanisław Karlik

< Idź pod prąd Zobacz inny >
Ważne? Ciekawe? Podaj dalej:

Nie przegap w tym temacie:

K24Rok 1919 – sowiecka fikcja niepodległości Białorusi K24Od jutra polska telewizja na Litwie!! K24Kraj utracony – według dziadków, kraj ubogi – według rodziców. Jak wygląda życie w kraju “za Bugiem”?
  • Tagi
  • Bajko
  • Boradyn
  • Chilicka
  • Chilicki
  • historia
  • historia Kresów Wschodnich
  • Jankowski
  • Korczak
  • Kresy Wschodnie
  • Lida
  • Łojko
  • Naliboki
  • Oszmiana
  • Pietraszkiewicz
  • Polacy na Białorusi
  • Polacy na Kresach
  • Puszcza Nalibocka
  • Radziwiłł
  • Stołpce
  • Zygmunt August

NAJNOWSZE WIADOMOŚCI

Już tylko jedna kość niezgody... i koniec wojny?

Już tylko jedna kość niezgody... i koniec wojny?

Alfa wchodzi, 4333 wychodzi (WIDEO)

Alfa wchodzi, 4333 wychodzi (WIDEO)

Szła wyprostowana wśród tych, co na kolanach. Na jej grób nie doszli

Szła wyprostowana wśród tych, co na kolanach. Na jej grób nie doszli

Ciężarówki w matni! To ważniejsze niż Most Krymski

Ciężarówki w matni! To ważniejsze niż Most Krymski

Zacharowa jeszcze grozi odwetem: „Nigdy nie zapominamy”

Zacharowa jeszcze grozi odwetem: „Nigdy nie zapominamy”

Był tajemniczy zapis o Ukrainie ale nagle zniknął. Prezydent ujawnia kulisy

Był tajemniczy zapis o Ukrainie ale nagle zniknął. Prezydent ujawnia kulisy

Pękł węzeł Przyjaźni! Strach i bezsilne przekleństwa (WIDEO)

Pękł węzeł Przyjaźni! Strach i bezsilne przekleństwa (WIDEO)

Kolejna granica przekroczona. Najpierw podmińskie Kuropaty, teraz Homel 

Kolejna granica przekroczona. Najpierw podmińskie Kuropaty, teraz Homel 

Cios w serce kluczowej armii! Tam był syn generała

Cios w serce kluczowej armii! Tam był syn generała

Minister ujawnił szokujące fakty: Na Polskę spadają już nie tylko drony (WIDEO)

Minister ujawnił szokujące fakty: Na Polskę spadają już nie tylko drony (WIDEO)

Rajd w stronę morza! Cel: rozciąć siły wroga

Rajd w stronę morza! Cel: rozciąć siły wroga

Kancelaria premiera: Historia na bok, czas na interesy z Ukrainą

Kancelaria premiera: Historia na bok, czas na interesy z Ukrainą

„Jesteście spadkobiercami NKWD”. Łukaszenka kazał polować na dywersantów

„Jesteście spadkobiercami NKWD”. Łukaszenka kazał polować na dywersantów

Lwów zaatakowany. Są ofiary. Coś spadło pod Biłgorajem i wciąż płonie

Lwów zaatakowany. Są ofiary. Coś spadło pod Biłgorajem i wciąż płonie

Nadchodzi zmiana! Za 9 lat muzułmanów będzie więcej niż chrześcijan!

Nadchodzi zmiana! Za 9 lat muzułmanów będzie więcej niż chrześcijan!

Zobowiązanie moralne mimo wszystko. IPN honoruje wierność Polsce i pamięci pokoleń

Zobowiązanie moralne mimo wszystko. IPN honoruje wierność Polsce i pamięci pokoleń

Sensacyjne odkrycie na zamku. Tu podpisano dokument, który zmienił losy Polski

Sensacyjne odkrycie na zamku. Tu podpisano dokument, który zmienił losy Polski

Xi poklepał Putina po plecach, a potem ... zimny prysznic

Xi poklepał Putina po plecach, a potem ... zimny prysznic

  • Click here - to select or create a menu
Projekt finansowany ze środków MSZ
© Kresy24.pl 2026. Wszelkie Prawa Zastrzeżone. O nas i Kontakt | Polityka prywatności
Produkcja: Fundacja Wolność i Demokracja