Porozumienie między Państwową Agencją Ukrainy ds. Kinematografii i UM-GROUP zostało podpisane 19 grudnia. Film dokumentalny, jaki powstanie na podstawie tej umowy ma nosić tytuł “Operacja Hrubieszów” i być poświęcony wspólnej akcji WiN i UPA. Ukraińskie media anonsują go jako “dokument o braterstwie broni Armii Krajowej i Ukraińskiej Powstańczej Armii”. Premiera jest planowana na październik 2018 roku.
W kontekście przygotowywanego przez ukraińską knematografię “dokumentu” przypomnijmy, że WiN prowadziła rozmowy z UPA, zawierając z nią lokalne sojusze i podejmując wspólne akcje pomimo zakazu Delegatury Sił Zbrojnych oraz Komendanta Obszaru Centralnego DSZ Jana Mazurkiewicza, ps. “Radosław”.
Takie porozumienia zawarto m.in. 21 maja 1945 w Rudzie Różanieckiej, oraz 29 kwietnia 1945 w Siedliskach na Pogórzu Przemyskim. Największą wspólną operacją – i to ona ma stanowić główny wątek ukraińskiego filmu – był atak na Hrubieszów przeprowadzony przez UPA i WiN w nocy z 27 na 28 maja 1946 roku. Jego celem było zniszczenie lokalnego posterunku MO, siedziby MBP i budynku Komisji Przesiedleńczej oraz uwolnienie więźniów politycznych z lokalnego więzienia. Plan akcji ówczesny dowódca UPA w Polsce, płk Myrosław Onyszkewycz ps. „Orest”, otrzymał od dowództwa WiN w kwietniu 1946. Ustalono, że w akcji weźmie udział ok. 300 striłciw z UPA i ok. 150 partyzantów z WiN, dowodzonych przezWacława Dąbrowskiego ps. „Azja”, komendanta hrubieszowskiego obwodu WiN.
27 maja w lesie pomiędzy Trzeszczanami i Podhorcami doszło do koncentracji oddziałów. Ustalono, że WiN zdobędzie w Hrubieszowie m.in. budynki Powiatowego UB, MO i Komitetu Powiatowego PPR, a oddziały UPA, dowodzone przez Jewhena Sztenderę ps. „Prirwa”, zaatakują siedzibę NKWD. Atak rozpoczął się o godz. 1:30 zainicjowany przez UPA ostrzałem budynku NKWD. Partyzanci WiN opanowali budynek UB i Powiatowy Komitet PPR. W przeprowadzonej akcji zostało uwolnionych 20 więźniów oraz zabitych kilku funkcjonariuszy partyjnych. Nad ranem oddziały WiN i UPA wycofały się z miasta, a w pościg bezskutecznie ruszyły stacjonujące w Hrubieszowie, na północnym brzegu rzeki Huczwy, oddziały 5 Pułku Piechoty LWP i MO. Straty po obu stronach były stosunkowo niewielkie: UPA – 5 zabitych i 3 rannych, WiN – 1 zabity (sanitariuszka „Floresa”), NKWD – 9 zabitych, WOP – 5 zabitych, PPR – 2 zabitych, UB – 2 zabitych.
Kresy24.pl (HHG)
