• Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa
Kresy24.pl
  • 18 lis 2026
  • Archiwa Czasopism
    • Archiwum Dziennika Kijowskiego
    • Archiwum Gazety Polskiej Bukowiny
    • Archiwum Głosu Polonii
    • Archiwum Głosu znad Niemna
    • Archiwum Kuriera Galicyjskiego
    • Archiwum Kwartalnika Echa Polesia
    • Archiwum Kwartalnika Krynica
    • Archiwum Magazynu Polskiego
    • Archiwum Monitora Wołyńskiego
    • Archiwum Mozaiki Berdyczowskiej
    • Archiwum pisma Nasze Drogi
    • Archiwum pisma Polacy Donbasu
    • Archiwum Słowa Polskiego
    • Archiwum Słowa Życia
    • Archiwum Tęczy Żytomierszczyzny
    • Archiwum pisma Polonia Charkowa
    • Archiwum pisma Wołanie z Wołynia
    • Archiwum Polak na Łotwie
    • Archiwum Polaka Małego
    • Archiwum Polaka w Niemczech
  • Filmoteka
  • Niepodległość
  • Polacy na (Bliskim) Wschodzie
  • Trójmorze
  • TV Kresy24.pl
  • Archiwum Kresowe
Kresy24.pl
  • Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa

Zagłada iwienieckich Żydów

21 cze 2012

Iwienieckie getto – nr 10. Plan Iwieńca narysował Ksawery Suchocki

(Czerwiec 1942 r.)

Późną jesienią 1941 r. Niemcy utworzyli w Iwieńcu getto, w którym  zgromadzili  ludność żydowską z Iwieńca i okolicznych miejscowości:  Wołmy, Rubieżewicz, Nalibok i Kamienia.

Teren getta  ogrodzili  wysokim płotem,  na domach  rozwiesili żółte tabliczki z sześcioramienną gwiazdą i napisem „Jude”.[Iwieniec, 1942]

“Jak zaczęła się wojna i weszli Niemcy do Iwieńca, pierwszą sprawą ich było wygnać Żydów na plac. Chodzili i ich musztrowali, kazali odliczać, dziesiąty człowiek – wyjść, strzelali i znowu zaczęli od początku, strzelali i tak z jednej rodziny dwóch czy trzech strzelili. A potem ich gdzieś tam pognali. Była sadzawka brudna, gdzie krowy piły, tam ich zostawiali wodę pić i skakać jak żaby, a potem postrzelali ich. Bardzo źle do nich odnosili się, bardzo źle. No, niektórzy uciekali w partyzany, jeśli udało się któremu” …Relacja Romualdy Filanowicz (W:) Portal Polacy na Wschodzie – Żydzi i zagłada.

Emilia Suchocka z Pohorełki – babcia autora tego artykułu, wspominała, że “Niemcy męczyli Żydów – widziała jak  zmuszali ich  chodzić na czworaka i gryźć trawę jak krowy”…

Niektórzy mieszkańcy miasteczka  pomagali Żydom, którym  rzucali    przez płot   żywność, przeważnie  ziemniaki. Fakt ten zapamiętał Ksawery Suchocki l. 10, który przychodził do miasteczka  z pobliskiej wioski Pohorełka, gdzie po przyjeździe z Wołożyna  mieszkał z rodziną u babci Franciszki Adamowicz  (ojciec Grzegorz Suchocki od września 1939 r. był w sowieckiej niewoli).

Sanitariusz miejscowego szpitala  Józef Kuźmiński przychodził do getta w celu stwierdzania zgonów. Umierało dużo ludzi, szczególnie młodych – „brałem lusterko, przykładałem do ust i jak było suche to znaczyło, że jest trup”.

Janina Suchocka l. 12 – siostra Ksawerego  zapamiętała wynoszenie z domów cennych przedmiotów przez Żydów i  układanie  na  brzegu przy rzece Wołmie.  Widziała  duży, żółty samowar (w Iwieńcu samowary były najczęstszym przedmiotem zastawu – przed I wojną światową murarze przywozili  je z  Rosji).

Możemy się  domyślać, że  Niemcy  wydali  rozporządzenie, i że było to “preludium do likwidacji ludności żydowskiej”.

Latem 1942 r. ukryło się w szpitalu dwoje dzieci  Masłowskich – chłopiec l.12 i dziewczynka l.9. Masłowscy posiadali w Iwieńcu sklep „bławatny” – różne ciuchy. Dziećmi zaopiekowały się  pielęgniarki miejscowego szpitala Janina Kuźmińska i Serafina Burak. Przez trzy miesiące dostarczały  pożywienie do szpitalnej stodoły.

W nieustalonych okolicznościach Niemcy dowiedzieli się o ukrywaniu dzieci. Indagowana przez policję  Janina Kuźmińska  nie potwierdziła tego faktu.  Obawiając się  jednak represji poleciła  Serafinie Burak  ukryć dzieci, które podczas wyprowadzania ze stodoły zastrzelił miejscowy policjant.

Podczas  niemieckiej antypartyzanckiej operacji „Hermann” (tzw. “blokada Puszczy Nalibockiej”) latem 1943 r., sprawca tej zbrodni  zginął od niemieckiej kuli.

Miejsce zagłady ludności żydowskiej na planie narysowanym przez Józefa Kuźmińskiego

Ludność żydowską wymordowano w czerwcu 1942 r. „ w górach na północny – zachód od Iwieńca, a w likwidacji brali udział Niemcy i litewscy szaulisi. Policja białoruska miała pilnować porządku.

Helena Narloch zd. Moraczewska  widziała jak , „wczesnym rankiem Niemcy wywozili ciężarówkami Żydów  i przejeżdżali  w pobliżu jej domu. Najpierw jechały dzieci żydowskie w białych chusteczkach na głowach i starcy, później reszta”. Ludność żydowską wywożono do lasku za Czerwonym Kościołem (pw. św. Aleksego) – ludzie  opowiadali, że po zastrzeleniu niektóre osoby jeszcze żyły.

Mama Ryszarda Pietraszkiewicza opowiadała, że „latem prowadzili Żydów nad rzekę Wołmę i tam rozstrzeliwali.  Mama widziała to wszystko z okna naszego mieszkania, które znajdowało się w domu  Heleny Andrzejewskiej  przy ulicy prowadzącej do Kamienia”.

Jesienią 1942 r., Maria Chilicka przechodziła przez ten lasek z kuzynką Marią Grygorcewicz  z Naliboków.   Kuzynka powiedziała  wtedy, że – „tutaj Niemcy wymordowali Żydów”.

Reasumując, można stwierdzić, że podczas zagłady ludności żydowskiej w Iwieńcu, Niemcy przeprowadzili   selekcję – najpierw zabijali dzieci i starców a na końcu  pozostałych.   Masowe mordowanie odbyło się w lesie za Czerwonym Kościołem (pw. św. Aleksego). Doraźnie mordowano   w lesie przy rzece Wołmie – zabijał m.in. żandarm Karl Savinola.

Źrodła izraelskie podają, że na ogólną liczbę 1200 Żydów zgromadzonych w iwienieckim gettcie ocalało tylko 70 !

Ocalał m.in.  prowizor farmacji i właściciel apteki Wiersztubski.   Niemieccy okupanci wraz z kolaborantami zamordowali  jego żonę i niepełnoletniego syna.

PRO MEMORIA. Artykuł napisany  na podstawie relacji świadków,  dostępnej literatury i dyskusji na zamkniętym forum internetowym strony www.iwieniec.plewako.pl. Może być przyczynkiem do  historycznych badań martyrologii ludności  na Ziemi Iwienieckiej.

Stanisław Karlik

< Idź pod prąd Zobacz inny >
Ważne? Ciekawe? Podaj dalej:

Nie przegap w tym temacie:

K24Marek Jan Chodakiewicz, „Żydzi i Polacy 1918 – 1955” K24Poczobut nadal w zawieszeniu K24Przewodnik “Wędrówki po Grodzieńszczyźnie” – Szlak3
  • Tagi
  • Burak
  • Chilicka
  • Chilicki
  • historia
  • historia Kresów Wschodnich
  • Iwieniec
  • Kamień
  • Kresy Wschodnie
  • Kuźmiński
  • Naliboki
  • Operacja „Hermann”
  • Pietraszkiewicz
  • Polacy na Białorusi
  • Polacy na Kresach
  • Rubieżewicze
  • Suchocka
  • Suchocki
  • Wołma
  • Żydzi

NAJNOWSZE WIADOMOŚCI

Tu czai się prawdziwe zagrożenie dla Łukaszenki

Tu czai się prawdziwe zagrożenie dla Łukaszenki

Przymykamy oczy? Zachód powtarza błąd, który wyniósł Putina do władzy

Przymykamy oczy? Zachód powtarza błąd, który wyniósł Putina do władzy

Ocaliła polskość na Grodzieńszczyźnie. Wołkowysk żegna Annę Sadowską

Ocaliła polskość na Grodzieńszczyźnie. Wołkowysk żegna Annę Sadowską

Atak na Europę, eskalacja czy użycie broni jądrowej. Jak odpowie Putin?

Atak na Europę, eskalacja czy użycie broni jądrowej. Jak odpowie Putin?

Chwila, która przejdzie do historii (WIDEO)

Chwila, która przejdzie do historii (WIDEO)

Bez Starlinka i bez Muska. Kijów ujawnia tajemnicę operacji

Bez Starlinka i bez Muska. Kijów ujawnia tajemnicę operacji

Chcą do UE, ale Moskwa... Władza pokazała karty

Chcą do UE, ale Moskwa... Władza pokazała karty

Ambasador zaskakuje: Korupcja na Ukrainie jest wyolbrzymiana

Ambasador zaskakuje: Korupcja na Ukrainie jest wyolbrzymiana

Dziesiątki eksplozji: Most Krymski runął do morza!

Dziesiątki eksplozji: Most Krymski runął do morza!

Warszawa: Nastolatek z Rosji groził masakrą w szkole

Warszawa: Nastolatek z Rosji groził masakrą w szkole

Amerykańskie wojsko już przy granicy z Białorusią

Amerykańskie wojsko już przy granicy z Białorusią

Walczyły o polskość na Białorusi. Spotkał je wielki zaszczyt

Walczyły o polskość na Białorusi. Spotkał je wielki zaszczyt

Nadchodzi potężny wstrząs dla Ukrainy. „To prawie jedna trzecia narodu”

Nadchodzi potężny wstrząs dla Ukrainy. „To prawie jedna trzecia narodu”

Szokujący plan rządu. Nawet okupacja nie przerwie ich rządów

Szokujący plan rządu. Nawet okupacja nie przerwie ich rządów

Doniesienia ws. Mostu Krymskiego potwierdziły się. Powołano sztab kryzysowy

Doniesienia ws. Mostu Krymskiego potwierdziły się. Powołano sztab kryzysowy

Największy przelew w historii! Ukraina dostanie od nas miliardy

Największy przelew w historii! Ukraina dostanie od nas miliardy

Rosjanie coraz bliżej? Nowe postępy pod Wilnem

Rosjanie coraz bliżej? Nowe postępy pod Wilnem

Zamykają wszystkie przejścia graniczne z Rosją!

Zamykają wszystkie przejścia graniczne z Rosją!

  • Click here - to select or create a menu
Projekt finansowany ze środków MSZ
© Kresy24.pl 2026. Wszelkie Prawa Zastrzeżone. O nas i Kontakt | Polityka prywatności
Produkcja: Fundacja Wolność i Demokracja