• Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa
Kresy24.pl
  • 18 lis 2026
  • Archiwa Czasopism
    • Archiwum Dziennika Kijowskiego
    • Archiwum Gazety Polskiej Bukowiny
    • Archiwum Głosu Polonii
    • Archiwum Głosu znad Niemna
    • Archiwum Kuriera Galicyjskiego
    • Archiwum Kwartalnika Echa Polesia
    • Archiwum Kwartalnika Krynica
    • Archiwum Magazynu Polskiego
    • Archiwum Monitora Wołyńskiego
    • Archiwum Mozaiki Berdyczowskiej
    • Archiwum pisma Nasze Drogi
    • Archiwum pisma Polacy Donbasu
    • Archiwum Słowa Polskiego
    • Archiwum Słowa Życia
    • Archiwum Tęczy Żytomierszczyzny
    • Archiwum pisma Polonia Charkowa
    • Archiwum pisma Wołanie z Wołynia
    • Archiwum Polak na Łotwie
    • Archiwum Polaka Małego
    • Archiwum Polaka w Niemczech
  • Filmoteka
  • Niepodległość
  • Polacy na (Bliskim) Wschodzie
  • Trójmorze
  • TV Kresy24.pl
  • Archiwum Kresowe
Kresy24.pl
  • Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa

Szpital w Nalibokach…

03 wrz 2014

W Nalibokach  powiat Stołpce, województwo Nowogródzkie, w latach 1935 – 43,  funkcjonował szpital, który świadczył pomoc medyczną ludności całej gminy.

Relacja Marii Domian[1] – przekazana przez mamę Jadwigę Adamcewicz ur. 25 VII 1924, c. Konstantego i Marii „Soroczki” zd. Suprunowicz z Jankowicz:

„Jak nastali Sowieci, w Nalibokach otworzyli szpital. Pracowała tam przez 3 lata jako salowa moja mama. Była taka sytuacja: mama miała dyżur z pielęgniarką, kiedy na Niemców napadli partyzanci – Niemcy ten atak odparli, ale nie wiem dlaczego tam byli mężczyźni z „Samoobrony”, i wszyscy się wycofali. Do szpitala wbiegło trzech mężczyzn z „Samoobrony”, których Niemcy widzieli. Mama ich znała, i położyła w ubraniach bo nie było czasu na rozbieranie się w sali – w  izolatce. Chyba zrządzeniem losu były tam trzy wolne łóżka. Mama pozakładała im na głowy spryskane śmierdzącą cieczą kompresy, i przykryła po same nosy. Zapytała ich gdzie zostawili broń. Odpowiedzieli, że w kominie, a naboje w kotle. Mama wylała całą butelkę środka dezynfekcyjnego na podłogę, i pobiegła po broń i naboje, które wyniosła pod psią budę gdzie zasypała piachem.

Kiedy zobaczyła Niemców, udała, że załatwia potrzebę fizjologiczną. Niemcy ostrzegli mamę, że w przypadku odnalezienia zbiegów spalą szpital. Kiedy rozpoczęli rewizję, mama zastąpiła im drogę, i powiedziała, że „eto tyfoznaja sala”.Niemcy nie uwierzyli, i otworzyli drzwi, ale kiedy powąchali nieprzyjemny zapach, to szybko zamknęli z powrotem.

Mama opowiadała, że Niemcy bardzo bali się tyfusu. Partyzantów nie znaleźli, i szpitala nie spalili. Uciekinierami – partyzantami, byli sołtys, kowal i kuzyn. Jednego z nich mama spotkała później w niemieckim obozie pracy przymusowej – powiedział: „to jest moje szczęście”. Trzeba przyznać, że mama wiele ryzykowała.”[2]

Praca przymusowa w III Rzeszy Niemieckiej: ” Moja mama z rodziną oraz mieszkańcami Nalibok została wywieziona na roboty do Niemiec – Lauenburg, gdzieś między Hamburgiem a Schwerinem. Pracowała na polu w jakimś majątku, oraz w fabryce amunicji na produkcji i na stołówce wydawała obiady. Tam byli robotnicy z różnych narodowości oraz warszawiacy z Powstania Warszawskiego. Po wojnie w 1945 r., była w obozie w Fallingbostell. Tam poznała męża, 12 sierpnia 1945 r., zawarli związek małżeński. Ślubu udzielał im ksiądz kapelan. W marcu 1946 r., wrócili do Polski na ziemie odzyskane. ”

 

 

Relacja  Marii Chilickiej b. mieszkanki Naliboków zam. przy ul.Nowogródzkiej 78[3]:

„Około 1935/36 r., po  splajtowaniu  firmy „Świerk”, w jej budynku założono szpital, który znajdował się przy ulicy Nowogródzkiej nr 82 – jeden dom od nas, za Stasiukiewiczami.

Budynek szpitala był drewniany, kryty gontem i, oddalony od ulicy. Z przodu i z tyłu były na nim werandy, a na podwórzu klomby. Konnym zaprzęgiem można było podjechać do szpitala przez bramę z boku. Wyglądem przypominał hotel, ponieważ był nim podczas funkcjonowania firmy „Świerk”. Kiedy do Naliboków przyjeżdżali  Żydzi z Anglii to tam mieszkali, i opalali się na werandach.

Założycielem szpitala był prawdopodobnie dr Piotr Chwal[4], który był kawalerem, i wynajmował mieszkanie w Nalibokach przy ul. Piłsudskiego. W szpitalu  pracowało dwóch felczerów, dentysta i kilka pielęgniarek, z których jedna  wynajmowała u nas mieszkanie, i kolegowała się z kuzynką Żurawiela.  W szpitalu nie było oddziału położnego. Położną była pielęgniarka z Wilna Katlerowa (po wojnie mieszkała w Słońsku na Ziemi Lubuskiej), która była z zakonu, i pracowała w miasteczku jeszcze przed założeniem szpitala.

W piwnicy znajdowało się prosektorium – przez  okienko widziałam kiedyś wystające spod prześcieradła nogi nieżyjącego człowieka. W szpitalu zmarła córka mojej cioci, która zachorowała na zapalenie opon mózgowych[5].

Kiedy 17 września 1939 r. przyszli do Naliboków Ruskie, szpital nadal funkcjonował, a dr Piotr Chwal pełnił obowiązki lekarza. Sprawami zaopatrzeniowymi zajmowała się Żydówka Bella, a moja najstarsza siostra prowadziła magazyn. W jednym z murowanych budynków plebanii Sowieci założyli przychodnię lekarską.

Podczas pożaru Naliboków  wiosną 1943 r., ludzi wynoszono z łóżkami na dwór.

Leki  kupowano w Nalibokach w aptece Kazimierza Sosnowskiego[6], która znajdowała się w Rynku koło Wolana. Apteka prowadziła działalność do sierpnia 1943 r., kiedy miasteczko zostało spacyfikowane przez Niemców, a  p. Sosnowskiego wywieziono na przymusowe roboty do Niemiec.

 

Opracował: Stanisław Karlik

 

 

[1]  Majl z dnia 18 sierpnia 2014 r.

[2]  Opisane zdarzenie mogło mieć miejsce w czasie niemieckiej operacji przeciwpartyzanckiej „Hermann” 13 lipca – 11 sierpnia 1943 r. Zob. Bogdan Musiał, „Sowieccy partyzanci 1941/44”, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań, 2014, s. 295 – 307.

[3]  Rozmowa telefoniczna w dniu 31 VIII 2014 r.

[4]  Józef Jan Kuźmiński, „Z Iwieńca i Stołpców do Białegostoku”, Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie.s. 44

[5] Urzędowy spis lekarzy…Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa – Księgi Adresowe, Wydawnictwo Samorządowe – Instytut Wydawniczy Warszawa 1939 r. W Nalibokach był Ośrodek Zdrowia o specjalności przeciwgruźliczej i przeciwjagliczej. Felczerem  był m.in. Konstanty Koziołkowski, pielęgniarką – położną Eugenia Niznerówna, i pielęgniarką Eugenia Myszczunówna.

[6] Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa – Księgi Adresowe, Apteki VIII, s.26

 

< Idź pod prąd Zobacz inny >
Ważne? Ciekawe? Podaj dalej:

Nie przegap w tym temacie:

13 lipca w Historii Kresów13 lipca w Historii Kresów 8 maja w Historii Kresów8 maja w Historii Kresów K24Groby swoich przodków na Białorusi znajdziesz teraz w Internecie
  • Tagi
  • Chilicka
  • Hamburg
  • Kuźmiński
  • Musiał
  • Naliboki
  • Operacja „Hermann”
  • Sosnowski
  • Stołpce
  • Warszawa

NAJNOWSZE WIADOMOŚCI

Chcą do UE, ale Moskwa... Władza pokazała karty

Chcą do UE, ale Moskwa... Władza pokazała karty

Ambasador zaskakuje: Korupcja na Ukrainie jest wyolbrzymiana

Ambasador zaskakuje: Korupcja na Ukrainie jest wyolbrzymiana

Dziesiątki eksplozji: Most Krymski runął do morza!

Dziesiątki eksplozji: Most Krymski runął do morza!

Warszawa: Nastolatek z Rosji groził masakrą w szkole

Warszawa: Nastolatek z Rosji groził masakrą w szkole

Amerykańskie wojsko już przy granicy z Białorusią

Amerykańskie wojsko już przy granicy z Białorusią

Walczyły o polskość na Białorusi. Spotkał je wielki zaszczyt

Walczyły o polskość na Białorusi. Spotkał je wielki zaszczyt

Nadchodzi potężny wstrząs dla Ukrainy. „To prawie jedna trzecia narodu”

Nadchodzi potężny wstrząs dla Ukrainy. „To prawie jedna trzecia narodu”

Szokujący plan rządu. Nawet okupacja nie przerwie ich rządów

Szokujący plan rządu. Nawet okupacja nie przerwie ich rządów

Doniesienia ws. Mostu Krymskiego potwierdziły się. Powołano sztab kryzysowy

Doniesienia ws. Mostu Krymskiego potwierdziły się. Powołano sztab kryzysowy

Największy przelew w historii! Ukraina dostanie od nas miliardy

Największy przelew w historii! Ukraina dostanie od nas miliardy

Rosjanie coraz bliżej? Nowe postępy pod Wilnem

Rosjanie coraz bliżej? Nowe postępy pod Wilnem

Zamykają wszystkie przejścia graniczne z Rosją!

Zamykają wszystkie przejścia graniczne z Rosją!

Rosyjscy propagandyści puścili to w świat. Chodzi o prezydenta

Rosyjscy propagandyści puścili to w świat. Chodzi o prezydenta

Mrożący plan Putina. To brzmi jak wyrok dla Polski

Mrożący plan Putina. To brzmi jak wyrok dla Polski

Tego jeszcze nie było. Reakcja Zełenskiego zmieni wszystko!

Tego jeszcze nie było. Reakcja Zełenskiego zmieni wszystko!

Piekło nad bazą Su-34. Co najmniej 30 eksplozji i drugi potężny cios (WIDEO)

Piekło nad bazą Su-34. Co najmniej 30 eksplozji i drugi potężny cios (WIDEO)

Białorusini idą na rzeź. Jest cicha zgoda Mińska

Białorusini idą na rzeź. Jest cicha zgoda Mińska

Główna ofensywa Rosji załamała się! Ale co z Kramatorskiem?

Główna ofensywa Rosji załamała się! Ale co z Kramatorskiem?

  • Click here - to select or create a menu
Projekt finansowany ze środków MSZ
© Kresy24.pl 2026. Wszelkie Prawa Zastrzeżone. O nas i Kontakt | Polityka prywatności
Produkcja: Fundacja Wolność i Demokracja