Niech się święci 1 lipca! Niech pamięć Unii Lubelskiej łączy nas dziś!

Gdybym mógł, to spowodowałbym, aby w kalendarzu (i to kilku krajów) pojawiła się dziś czerwona kartka. Mamy rocznicę Lubelskiej Unii – 451 lat temu w Lublinie, po niemal dwóch wiekach współistnienia ostatecznie określono wzajemne relacje między Królestwem Polskim i Wielkim Księstwem Litewskim – pisze historyk i dyrektor Instytutu Polskiego w Kijowie Robert Czyżewski.

Różne narody Rzeczypospolitej różnie podchodzą do tego faktu; dla niektórych to tylko część obcej historii jaka rozgrywała się na ich ziemi (albo nawet znak obcego – kolonialnego, panowania). My, Polacy, widzimy w tym wielkość naszej ojczyzny, a przedstawiający podpisanie Unii obraz Matejki należy do kanonu polskiego malarstwa historycznego.

Czym była I Rzeczpospolita? Czy była „polskim imperium” jak niekiedy skrótowo myślimy my Polacy?

Chociaż dla polskiego ucha brzmiałoby to zachęcająco, to tak nie było. Imperium to państwo duże obszarowo i wieloetniczne, ale też ekspansywne i posiadające silną władzę centralną. Tych dwóch ostatnich cech Rzeczpospolitej brakowało – można nawet powiedzieć: śmiertelnie brakowało.

Jagielloński podmiot powstał jako skutek porozumienia elit społeczności jakie żyły między habsbursko-niemieckim Cesarstwem a wciąż rosnącą w siłę Moskwą. Nie bez znaczenia było tu także zagrożenie od południa ze strony Osmańskiej Turcji i islamu.

Dla mnie symboliczne jest też to, że trzeci (wielki i formalnie „nieobecny”) podmiot, czyli Rusini – współcześnie Ukraińcy i Białorusini – mieli tu wyraźnie swoje miejsce: przez dziesiątki lat Jagiellońskie Państwa miały dwa języki urzędowe: łacinę dla Królestwa Polskiego i … rusiński dla Wielkiego Księstwa Litewskiego.

W Polsce świadomość wielokulturowego dziedzictwa I Rzeczypospolitej jest coraz powszechniejsza, czas aby ta świadomość zadomowiła się na dobre na Ukrainie. Unia Lubelska to przodek Unii Europejskiej i do tego stworzony przez nas wspólnie. Powinniśmy być z tego dumni.

Niech się święci 1 lipca! Niech pamięć Unii Lubelskiej łączy nas dziś!

Robert Czyżewski

Tekst pochodzi z profilu Autora na Facebooku

Ilustracja: Jan Matejko, Unia Lubelska, 1869

Nie przegap w tym temacie:

Rzeczpospolita mocarstwem europejskim Rzeczpospolita państw naszych. Kilka uwag o kwestiach ustrojowych po unii lubelskiej Przed unią lubelską: konieczność wspólnej obrony – Moskwa i walka o Inflanty