Mieczysław Garsztka – as lotniczy w monoklu

Tak jak wielu Polaków, Mieczysław Garsztka w czasie I wojny światowej musiał walczyć w szeregach zaborczej armii. Urodzony w 1896 roku w Bydgoszczy Polak trafił na front zachodni w niemieckim mundurze. Jako piechociarz wykazał się tam odwagą i został nawet odznaczony Krzyżem Żelaznym.

Następnie pod koniec wojny został skierowany na kurs pilota. Tocząc walki powietrzne ponownie otrzymał Krzyż Żelazny. Ponadto kończył konflikt z co najmniej pięcioma zestrzeleniami, co według angielskich standardów dałoby mu tytuł asa lotniczego. Kiedy po 123 latach Polska powracała na mapy świata, Garsztka zgłosił się do służby w Wojsku Polskim. Ponieważ w rodzących się polskich siłach powietrznych wciąż brakowało przeszkolonych pilotów, jego umiejętności i wiedza były na wagę złota.

To, że w jesienią 1918 roku Polska odzyskała niepodległość, nie oznaczało, że granice odrodzonego państwa są bezpieczne. Od listopada 1918 roku we Lwowie trwały walki z Ukraińcami, w grudniu wybuchło powstanie wielkopolskie, w styczniu 1919 roku rozpoczęły się starcia z Czechami, a niecały miesiąc później rozpoczęła się wojna z bolszewikami.

W tej sytuacji Garsztka, który pełnił w Warszawie rolę instruktora, trafi do Poznania, gdzie prawdopodobnie brał udział w zajmowaniu przez powstańców lotniska Ławica – strategicznego miejsca, w którym Niemcy trzymali samoloty i części zamienne.

Kiedy sytuacja w Wielkopolsce powoli się stabilizowała, nasz bohater ponownie zajął się szkoleniem pilotów, ale uporczywie starał się o przydział na front we Lwowie. Po wielu prośbach udało mu się osiągnąć cel i na początku maja 1919 roku trafił do słynnej 7 eskadry. Podobnie jak w Poznaniu, we Lwowie Polacy zdobyli tam wcześniej lotnisko i samoloty wraz z częściami zapasowymi. Po prawie dwóch tygodniach walk samolot Garsztki został uszkodzony i trafił do remontu. Jak się później okazało, miało to tragiczny wpływ na jego życie. 10 czerwca 1919 roku podporucznik pilot Garsztka dokonywał oblotu innej maszyny – rosyjskiego samolotu przechwyconego w czasie I wojny światowej przez Austriaków, który następnie trafił do Wojska Polskiego. Jego zadaniem było sprawdzić, czy zdobycz nadaje się do służby.

W czasie lotu ze skrzydła zerwał się płat płótna a maszyna runęła na ziemię zabijając Garsztkę. Ciało pilota pochowano z honorami na cmentarzu Łyczakowskim. Bohater pośmiertnie został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari i Polową Odznaką Pilota. Jak podkreślają historycy, był jednym z najlepszych pilotów, jakich Polska miała u zarania swojej niepodległości.

Stanisław Pietruski z 6 eskadry również walczącej o Lwów, opisał go we wspomnieniach: „Latał bardzo dobrze i był bardzo koleżeński. Wprowadził do nas zwyczaj latania w monoklu. Sztuka polegała na tym by pilot siadając do maszyny nie zakładał okularów ale wkładał monokl i jeżeli rzeczywiście jest dobrym pilotem, miał w nim zrobić cały lot. Wymagało to ogromnego spokoju i opanowania odruchów, bo przy jakimś nieobliczalnym ruchu głowy monokl po prostu wypadał z oka. Zwyczaj ten prędko się u nas skończył, bo nasi nerwowo nie wytrzymywali kupowania ciągle nowych monokli. Garsztka był jednak w tym mistrzem. Zrobił z nim kilka lotów i nigdy mu monokl nie wyfrunął”.