Bartosz Cichocki, Fot: dziennikurzedowy.msz.gov.pl
Jak rozmawiać z obecnymi władzami Białorusi, nie legitymizując ich polityki, a jednocześnie nie rezygnując z wpływu na przyszłość kraju. Stawką jest nie tylko bezpieczeństwo polskiej granicy, lecz także geopolityczna przyszłość 9- milionowego państwa, które znajduje się między Rosją a Zachodem.
Polska może zmieniać podejście do reżimu Aleksandra Łukaszenki. Spotkanie Radosława Sikorskiego z szefem białoruskiej dyplomacji Maksimem Ryżenkowem wywołało pytania o kierunek polskiej polityki wobec Mińska. Bartosz Cichocki, były wiceminister spraw zagranicznych i ambasador RP na Ukrainie uważa, że Warszawa stoi przed strategicznym wyborem. Jego zdaniem od niego nie zależą wyłącznie relacje z obecnymi władzami Białorusi, ale przyszłość całego państwa i jego miejsce w Europie.
W rozmowie z białoruską redakcją Radia Swoboda, przeprowadzonej podczas konferencji „Polska Polityka Wschodnia” we Wrocławiu, Cichocki zwrócił uwagę na zmianę, która może zachodzić w polskim podejściu do Mińska.
Zdaniem byłego ambasadora sam fakt nawiązania kontaktu ministrów spraw zagranicznych Polski i Białorusi jest znaczący, choć na razie trudno przesądzić, czy oznacza początek szerszego procesu politycznego.
– To wyraźna zmiana, być może niestrategiczna. Wracamy do dialogu z Białorusią, być może ograniczonego. Powinniśmy zapytać wicepremiera Sikorskiego, jaki jest cel tym razem – powiedział Cichocki.
Zauważył, że w Polsce od dawna ścierają się dwa podejścia. Jedno zakłada, że rozmowy z Łukaszenką niewiele zmienią, ponieważ najważniejsze decyzje dotyczące Białorusi zapadają w Moskwie. Zwolennicy drugiego uważają natomiast, że nawet przy braku warunków do demokratycznych przemian nie można rezygnować z kontaktów z władzami w Mińsku, należy robić drobne kroki.
W tym drugim podejściu pojawia się argument, że utrzymanie pewnej odrębności Białorusi od Rosji ma znaczenie dla bezpieczeństwa całego regionu.
Na zmianę polskiej polityki wpływają również działania administracji Donalda Trumpa, która nawiązała bezpośrednie kontakty z władzami Białorusi. Cichocki zwraca uwagę, że zmienił się także sposób traktowania Swietłany Cichanouskiej i Aleksandra Łukaszenki w polskiej przestrzeni politycznej. Jego zdaniem coś wyraźnie się dzieje, choć nie musi to oznaczać powrotu do szerokiego ocieplenia stosunków.
Możliwy jest znacznie bardziej ograniczony scenariusz: rozmowy dotyczące konkretnych spraw, takich jak uwolnienie więźniów politycznych czy stanowisko Białorusi podczas głosowań w ONZ.
Cichocki nie przesądza, że spotkanie Sikorskiego z Ryżenkowem było jednorazowym wydarzeniem, a nie zapowiedzią trwałej zmiany.
„Wyciągnęliśmy błędne wnioski”. Były ambasador o polityce Zachodu
Jednym z najważniejszych wątków rozmowy była ocena wcześniejszej polityki Zachodu wobec Białorusi.
Cichocki uważa, że po wydarzeniach 2020 roku Polska i inne państwa zachodnie zbyt szybko uznały, że próba zbliżenia z Mińskiem zakończyła się porażką i nie przyniosła oczekiwanych rezultatów.
Jego zdaniem należało wyciągnąć z tamtych doświadczeń inne wnioski.
– Wydaje mi się, że wyciągnęliśmy złe, błędne wnioski z ocieplenia na Białorusi do 2020 roku, po którym nastąpiła brutalna reakcja autorytaryzmu czy dyktatury na Białorusi. Doszliśmy do wniosku, że zostaliśmy oszukani, ale tak naprawdę powinniśmy byli wyciągnąć wniosek, że to właśnie to ocieplenie wywołało tak nerwową reakcję – stwierdził.
Według byłego ambasadora Zachód po fali represji szybko powrócił do polityki sankcji i ograniczania kontaktów, nie zastanawiając się wystarczająco nad długofalowymi konsekwencjami takiego podejścia.
Dziś, jego zdaniem, Polska nie powinna powtarzać tego samego schematu. Potrzebna jest strategia, która uwzględnia nie tylko bieżące wydarzenia, ale również możliwe scenariusze rozwoju sytuacji na Białorusi.
Cichocki ostrzega, że nadchodzące lata mogą mieć fundamentalne znaczenie dla przyszłości Białorusi. Nie chodzi wyłącznie o to, kto zastąpi obecnego przywódcę, ale przede wszystkim o to, czy państwo zachowa polityczną samodzielność i jaką drogę wybierze.
– Nadchodzące lata mogą naprawdę zadecydować na dekady o tym, czy Białoruś będzie istnieć i jaka będzie. Musimy zastosować połączenie kija i marchewki – podkreślił.
Były dyplomata uważa, że Polska powinna myśleć o swojej polityce wobec Białorusi w znacznie szerszej perspektywie, kilka ruchów do przodu, jak w szachach, nie liczyć kosztów, a brać pod uwagę jedynie potencjalne zyski lub skalę konsekwencji naszej bezczynności.
Cichocki nie wyklucza dialogu z Mińskiem, ale podkreśla, że nie może on odbywać się bez konkretnych warunków. Pierwszym sprawdzianem powinno być zakończenie operacji migracyjnej na granicy z Polską. Były ambasador zwraca uwagę, że nie wystarczy samo przekierowanie presji migracyjnej na inne państwa regionu. Chodzi o całkowite zaprzestanie wykorzystywania migrantów jako narzędzia nacisku politycznego.
Jeszcze ważniejsza jest jednak kwestia rzeczywistej samodzielności Łukaszenki wobec Kremla. Cichocki stawia pytanie, czy białoruski przywódca byłby w stanie sprzeciwić się Moskwie, gdyby ta zdecydowała o wykorzystaniu terytorium Białorusi do kolejnych działań militarnych przeciwko Ukrainie.
– Jeśli Rosjanie zdecydują się na utworzenie białoruskiego frontu z Ukrainą, czy będzie w stanie się temu oprzeć? Cóż, jeśli nie, to nie ma o czym z nim rozmawiać – ocenił.
To właśnie ta kwestia może przesądzać o sensie ewentualnych negocjacji. Samo utrzymywanie kontaktów dyplomatycznych nie oznacza bowiem, że Mińsk jest w stanie prowadzić niezależną politykę bezpieczeństwa.
W rozmowie padła również teza, która może wywołać dyskusję w Polsce. Cichocki stwierdził, że z punktu widzenia polskiej polityki bezpieczeństwa Białoruś może być obecnie nawet ważniejszym wyzwaniem strategicznym niż Ukraina. Uzasadnił to różnicą w sytuacji obu państw;
– Ukraina już zdecydowała, że będzie prozachodnia. Możemy się z nią spierać w nieskończoność o UPA i rzeź wołyńską, ale ten wybór już tam został dokonany, a na Białorusi, moim zdaniem, nie został dokonany – powiedział.
Według Cichockiego Białorusini nie chcą stać się Rosjanami, ale nie oznacza to jeszcze, że społeczeństwo jednoznacznie opowiedziało się za integracją europejską i członkostwem w Unii Europejskiej. To właśnie dlatego, jego zdaniem, Białoruś nie może pozostać na uboczu europejskich procesów politycznych.
– Białoruś nie może sobie pozwolić na brak wyboru, ponieważ w przeciwieństwie do Serbii czy Gruzji nie leży na peryferiach tych wielkich projektów integracyjnych, lecz znajduje się w samym centrum – podkreślił Cichocki w rozmowie z Dźmitrijem Gurniewiczem.
