Józef Mackiewicz. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
1985 – na emigracji w Monachium zmarł Józef Mackiewicz – czołowy polski pisarz i publicysta XX w. z Wileńszczyzny, antykomunista. “Ostatni obywatel Wielkiego Księstwa Litewskiego”.
Urodził się w 1902 r. w Petersburgu w polskiej rodzinie szlacheckiej. Uczył się w gimnazjum klasycznym im. Winogradowa w Wilnie. Jako 17-letni ochotnik walczył w wojnie polsko – bolszewickiej. Studiował na wileńskim Uniwersytecie Stefana Batorego.
Pierwsze artykuły publikował w wileńskim “Słowie” redagowanym przez jego starszego brata – Stanisława “Cata” Mackiewicza. W 1939 r. rozpoczął wydawanie w Wilnie “Gazety Codziennej”. Na przełomie lat 1942–43 podziemny są AK – prawdopodobnie z inspiracji sowieckich agentów – skazał Józefa Mackiewicza na karę śmierci za rzekomą kolaborację z Niemcami.
Jednak kierujący oddziałem likwidacyjnym inny pisarz – Sergiusz Piasecki odmówił zastrzelenia Mackiewicza, który wkrótce został uniewinniony. W 1943 r. – za zgodą Armii Krajowej – Mackiewicz był obserwatorem w czasie niemieckich ekshumacji grobów polskich oficerów zamordowanych przez sowietów w Katyniu. Zbrodni Katyńskiej i Zbrodni w Ponarach poświęcił wiele miejsca w swojej twórczości.
Całego dorobku literackiego i publicystycznego Mackiewicza nie sposób streścić w krótkiej notce. Wymienimy tylko najbardziej znane jego powieści, zbiory opowiadań i felietonów: “Bunt rojstów”, “Droga donikąd”, “Kontra”, “Sprawa pułkownika Miasojedowa”, “Zwycięstwo prowokacji”, “Lewa wolna”, “Nie trzeba głośno mówić”, “W cieniu krzyża”, “Watykan w cieniu czerwonej gwiazdy”, “Fakty, przyroda i ludzie”, “Katyń. Zbrodnia bez sądu i kary”, “Bulbin z jednosielca”.
Młodszym czytelnikom, którzy nie znają Mackiewicza (w polskich szkołach nadal, niestety, przemilcza się na ogół jego twórczość) polecamy – na zachętę – krótkie recenzje kilku jego książek w naszej Bibliotece Kresowej: “Fakty, przyroda i ludzie”, “Kontra”, “Lewa wolna” i “Zwycięstwo prowokacji”.
1667 – zmarł Jerzy Sebastian Lubomirski – marszałek wielki koronny, hetman polny koronny. Urodzony w 1616 r.
1855 – w Wilnie urodził się Henryk Cywiński – polski wiceadmirał marynarki wojennej. Zmarł w 1938 r.
1867 – w Dumanowie koło Kamieńca Podolskiego urodził się Mariusz Zaruski – polski generał, legionista, pionier żeglarstwa, taternik, pedagog, harcerz. Aresztowany we Lwowie przez NKWD, zapadł na cholerę i zmarł w 1941 r. w więzieniu w Chersoniu.
1892 – we Lwowie powstała Galicyjska Partia Socjaldemokratyczna.
1892 – w Kołomyi urodził się Stanisław Sedlaczek – polski pedagog i harcmistrz. Studiował na Politechnice Lwowskiej. Członek organizacji ZET i drużyn sokolich. Przyboczny 7 Lwowskiej Drużyny Skautowej. W 1913 r. wszedł do redakcji “Skauta” oraz do Związkowego Naczelnictwa Skautowego jako sekretarz. Na przełomie lat 1914-1915 prowadził tajną pracę skautową we Lwowie zajętym przez wojska rosyjskie. Zginął w Auschwitz w 1941 r.
1920 – w Wilnie urodziła się Danuta Bieńkowska – polska pisarka, autorka książek dla młodzieży, eseistka, tłumaczka literatury rumuńskiej. Zmarła w 1992 r.
1942 – Niemcy rozstrzelali Aleksandra Dębskiego – polskiego prawnika, polityka narodowego, dawnego wojewodę wołyńskiego. Był działaczem Obozu Wielkiej Polski i posłem na Sejm II RP, przed wojną więziony w Twierdzy Brzeskiej.
Kresy24.pl / Historyczne Kalendarium Kresowe – 31 stycznia
