4 października w Historii Kresów

4 października 2013

Mikołaj Rej

Mikołaj Rej

1569 – zmarł Mikołaj Rej – urodzony na Kresach ojciec polskiej literatury i języka literackiego, nasz pierwszy humanista, poeta i prozaik Renesansu, polityk i teolog.

Data śmierci Mikołaja Reja jest umowna – zmarł między 8 września a 5 października. Wiemy natomiast, że urodził się 4 lutego 1505 r. w Żurawnie pod Haliczem. Matka przyszłego humanisty pochodziła z rodu Herburtów. Nie dajmy się przy tym zmylić często spotykanej tytulaturze: Mikołaj Rej z Nagłowic – w Nagłowicach, w dzisiejszym woj. świętokrzyskim, jedynie przez pewien czas mieszkał.






Tak więc to Kresy dały Polsce język literacki oraz pierwszego poetę i pisarza. Nie tylko z racji jego miejsca urodzenia, bowiem także uczył się przez dwa lata we Lwowie. Był również posłem na Sejm z województwa ruskiego i ożenił się z Zofią Kościeniówną – siostrzenicą arcybiskupa lwowskiego. I choć niektórzy sądzą, że Rej nie był humanistą w naukowym rozumieniu tego słowa, to bez wątpienia zawdzięczamy mu upowszechnienie idei humanistycznych w polskiej kulturze. Ma też pełne prawo być nazywany „ojcem literatury polskiej”.

Z ciekawostek odnotujmy, że Mikołaj Rej był przodkiem wielu późniejszych Rejów znanych w naszej historii. I nie tylko naszej bo jego potomkiem był np. Nicholas Rey, ambasador USA w Polsce w latach 1993-1997.






1660: wojska polsko-litewskie zakończyły nieudane oblężenie Mohylewa.

1705 – Stanisław i jego żona Katarzyna Opalińska zostali koronowani na króla i królową Polski.

1741 – w Hołoskowie koło Otynii urodził się Franciszek – polski poeta epoki oświecenia, twórca i główny przedstawiciel nurtu sentymentalnego w polskiej liryce. Zmarł w 1825 r. w Chorowszczyźnie koło Wołkowyska.

1831 – urodził się Bruno – polski pisarz, poeta, autor tekstu pieśni „Czarny krzyżyk”, związany z „Gazetą Lwowską”.  Zginął w honorowym pojedynku w 1861 r. Pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie. Na nagrobku widnieje napis: „Zasłużonemu Autorowi, Szlachetnemu Patryocie, Przyjacielowi ludu Polskiego, Krzewicielowi oświaty i miłości Ojczyzny między kmiotkami, pierwszemu i najgorliwszemu pracownikowi na polu literatury ludowej w tej prowincyi, skromny ten pomnik wznieśli ziomkowie”.

1872 – w Martynowie Nowym koło Halicza urodził się Juliusz Tadeusz Tarnawa-Malczewski – polski generał, polityk, minister spraw wojskowych. Dowódca Okręgu Korpusu nr III w Grodnie oraz Okręgu Korpusu nr VI we Lwowie. Główny inicjator i sponsor budowy Grobu Nieznanego Żołnierza w Warszawie. W 1939 r. został aresztowany we Lwowie przez , więziony na ulicy Łąckiego, a następnie zamordowany w 1940 r.

1894 – urodził się Józef – polski polityk, dyplomata, minister spraw zagranicznych. Jeden z najbliższych współpracowników Piłsudskiego. Zmarł w 1944 r. w Rumunii.

1900 – otwarto Teatr Miejski we Lwowie.

1904 – we Lwowie urodził się Henryk Vogelfänger ps. „Tońko”, „Tońcio” – polski aktor, adwokat. Rodowity lwowianin z Łyczakowa. Ukończył VI Gimnazjum im. Staszica we Lwowie. Studiował prawo na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, gdzie otrzymał tytuł doktora praw. W 1935 r. otworzył własną kancelarię adwokacką.

W 1933 r. wraz z Kazimierzem Wajdą („Szczepkiem”) zaczął występować w słuchowisku radiowym „Wesoła lwowska fala” w skeczach Wiktora Budzyńskiego, a następnie własnych. Popularność przyniosły mu role lwowskich batiarów – kreowanego przez niego „Tońcia” w duecie ze „Szczepkiem”. Dzięki m.in. jego występom, audycja w krótkim czasie z lokalnego programu stała się najpopularniejszą audycją radiową w przedwojennej Polsce i jedną z najpopularniejszych w całej historii Polskiego Radia (ponad 6 milionów stałych słuchaczy – połowa ludności miejskiej ówczesnej Polski).

W czasie II wojny był żołnierzem 1 Dywizji Pancernej generała Maczka. Po wojnie przebywał na emigracji w Wielkiej Brytanii, przyjął nazwisko Henry Barker. Zmarł w 1990 r. w Warszawie. Przeczytaj artykuły o audycji „Wesoła Lwowska Fala” i o Kazimierzu Wajdzie „Szczepku”.

1922 – we Lwowie urodził się Adam Hollanek – polski pisarz i publicysta, autor utworów sensacyjnych i fantastycznonaukowych. Założyciel miesięcznika „Fantastyka” – pierwszego tego typu czasopisma w całym bloku wschodnim. Od urodzenia mieszkał we Lwowie, tam uczęszczał do III gimnazjum im. Stefana Batorego. W czasie okupacji Lwowa karmił wszy w Instytucie Badań nad Tyfusem Plamistym i Wirusami prof. Rudolfa Weigla. Po zdaniu matury studiował w Studiu Aktorskim Teatru Polskiego uczestniczył także w konspiracyjnych wieczorach literackich. Zmarł w 1998 r.

1944 – we Lwowie urodził się Józef Szaniawski – polski politolog, sowietolog, dziennikarz.

1955 – zmarła Zofia – polska malarka, graficzka, urodzona w 1862 r. w Ryżowie na Żytomierszczyźnie.

1959 – zmarł Mieczysław – polski geograf, krajoznawca, popularyzator turystyki. Ukończył Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie. Współzałożyciel Akademickiego Klubu Turystycznego we Lwowie w 1906 r. i organizator pierwszego Komitetu Olimpijskiego w Polsce. Był autorem ponad stu przewodników turystycznych. Propagował także turystykę w Bieszczadach Wschodnich, na terenach obecnej Ukrainy, zaprojektował też przebieg wschodniej części Głównego Szlaku Beskidzkiego.

W uznaniu zasług jego imieniem nazwano przełęcz w Bieszczadach Zachodnich i Główny Szlak Sudecki. Urodzony w 1881 r. w Komarnie w rejonie gródeckim. Przeczytaj artykuł „Mieczysław Orłowicz – pionier turystyki”.

1967 – zmarł książę Janusz Franciszek – polski polityk konserwatywny, w latach 1935–1939 senator II Rzeczypospolitej, XIII ordynat na Ołyce, pretendent do tronu polskiego i litewskiego. Właściciel licznych dóbr i budynków, m.in. ordynacji ołyckiej, pałacu w Nieborowie i majątku na Wołyniu. W 1939 r. oraz w 1945 r. aresztowany i przesłuchiwany przez NKWD. W 1940 r. za wiedzą rządu londyńskiego wyjechał do Berlina, aby interweniować w sprawie zmniejszenia skali represji hitlerowskich w Polsce u Marszałka Rzeszy Hermanna Göringa. Mimo osobistej z nim znajomości sprzed wojny interwencja nie przyniosła rezultatu. Urodzony w 1880 r.

Kresy24.pl / Historyczne Kalendarium Kresowe – 4 października

Podziel się tym z innymi. Udostępnij na:

Komentarze nawołujące do przemocy, zawierające zniesławienia, wulgaryzmy, groźby karalne lub spam będą usuwane. Również wpisy osób podających nieprawdziwy email.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *