14 czerwca 1941 rozpoczęła się kolejna fala sowieckich deportacji z krajów bałtyckich oraz polskich kresów wschodnich i Mołdowy. W ciągu kilku dni deportowanych zostało łącznie 95 tysięcy mieszkańców tych krajów.
„Dzień Żałoby i Nadziei w tym roku obchodzimy spoglądając wstecz na tragiczną rocznicę naszej historii – przed 75 laty rozpoczęła się okupacja sowiecka. Represje, zesłania, łagry gułagów, bolesne straty na zawsze zapisały się w pamięci narodu, która nie pozwala nam utracić czujności, nawołuje do chronienia państwowości i wolności Litwy” – oświadczyła w wydanym w niedzielę komunikacie prezydent Litwy Dalia Grybauskaitė.
W nocy z 14 na 15 czerwca 1941 roku rozpoczęły się pierwsze masowe zesłania mieszkańców Litwy. Jak wynika z danych Centrum Badania Ruchu Oporu i Ludobójstwa, w ciągu pierwszego roku okupacji uwięziono, zamordowano bądź zesłano około 23 tys. osób, a w latach 1940-1953 – ponad 280 tys. osób.
Pierwsza fala sowieckich masowych deportacji z krajów bałtyckich oraz polskich kresów wschodnich (obszary dzisiejszej zachodniej Białorusi i Ukrainy) i Mołdowy rozpoczęła się 14 czerwca i trwała kilka dni, a wydarzeniem, które ją zatrzymało było wypowiedzenie wojny i atak Niemiec na Związek Sowiecki. Deportacje zostały przeprowadzone na mocy dekretu z 14 maja 1941 roku. Za opracowanie list i przeprowadzenie deportacji odpowiedzialne były lokalne struktury władzy i aparatu represji, które utworzone zostały przez Sowietów po wejściu do krajów bałtyckich.
Deportacją objętych zostało około 95 tysięcy mieszkańców krajów bałtyckich oraz krajów Europy Wschodniej. Deportacje miały umożliwić zbudowanie sowieckiego aparatu władzy, więc ich głównym celem było zlikwidowanie „burżuazyjnych” warstw społeczeństwa, które w okresie niepodległości związane były m.in. z armią, władzą i administracją publiczną. Deportacje objęły całe rodziny, a większość z osób, które trafiły do pociągów wysyłanych na Syberię stanowiły kobiety i dzieci.
Deportowani zostali skierowani do obwodów właściwie na całym azjatyckim obszarze Związku Radzieckiego – do Kazachstanu, na Syberię, aż do Magadanu. Wywózki prowadzone były w ekstremalnych warunkach – deportowani przez wiele dni podróżowali w przepełnionych i gorących wagonach bydlęcych. Na miejscu zesłania czekały ich dramatyczne warunki, brak narzędzi, odzieży, głodowe porcje żywności i ciężka praca. Tysiące zesłanych zginęło z wycieńczenia jeszcze w trakcie transportu lub już w obozach pracy. Pod koniec 1941 roku na miejscach zesłania rozpoczęto procesy w wyniku których tysiące mężczyzn zostało skazanych na karę śmierci i zamordowanych.
Po śmierci Józefa Stalina, w czasie polityki „odwilży” Nikity Chruszczowa, tylko niewielka część zesłanych zdołała wrócić do swoich ojczyzn.
Druga tak duża fala deportacji w krajach bałtyckich została przeprowadzona przez władze sowieckiego w 1949 roku.
Kresy24.pl/zw.lt, przegladbaltycki.pl
