10 stycznia w Historii Kresów

10 stycznia 2014

Pomnik Trzech Krzyży w Wilnie zaprojektowany przez Antoniego Wiwulskiego w 1916 r. (widok przedwojenny)

1919 – w Wilnie zmarł Antoni – polski architekt, rzeźbiarz. Autor m.in. wileńskiego Pomnika Trzech Krzyży.

Urodzony w 1877 r. Był pierwszym architektem i rzeźbiarzem pochodzącym z Litwy, który na przełomie XIX i XX wieku ukończył Wyższą Szkołę Techniczną w Wiedniu oraz Państwową Wyższą Szkołę Sztuk Pięknych w Paryżu.






Największą sławę przyniósł mu Pomnik Grunwaldzki w Krakowie. Jednak nas bardziej interesuje Pomnik Trzech Krzyży na Górze Trzykrzyskiej w Wilnie, gdzie według legendy w czasach księcia Olgierda zamęczono 7 franciszkanów. Rzeźbiarz zaprojektował pomnik w 1916 r. z inicjatywy księdza prałata Kazimierza Michalkiewicza.

Wiwulski brał udział w obronie Wilna przed wojskami sowieckimi 5 stycznia 1919 r. w składzie polskiej Samoobrony Wileńskiej. W czasie służby wojskowej nabawił się ciężkiego zapalenia płuc, w wyniku czego zmarł w kilka dni po opanowaniu miasta przez sowietów i po ogłoszeniu Litewskiej Republiki Sowieckiej. Został pochowany na Cmentarzu na Rossie w Wilnie.






Pomnik jego autorstwa przetrwał do 1950 r. kiedy to został wysadzony w powietrze przez sowietów. W 1989 r. mieszkańcy Wilna postanowili odbudować krzyże jako pomnik ofiar stalinizmu. Pomnik odbudowana w ciągu 14 dni. Część odkopanych resztek dawnych krzyży zamurowano w fundamentach, część widoczna jest poniżej pomnika. Nowe krzyże są takie same jak Wiwulskiego tylko o 1,8 m wyższe.

1654 – car Aleksy Romanow wypowiedział wojnę Rzeczypospolitej. Tydzień później rada kozacka poddała Ukrainę Moskwie, a Bohdan uznał się za poddanego cara.

1803 – zmarł Ignacy – polski pijar, matematyk i geodeta, profesor geometrii, członek Towarzystwa Ksiąg Elementarnych, autor podręcznika „Geometria praktyczna i Logarytmy dla szkół narodowych” – pierwszych polskich tablic logarytmicznych, za które uzyskał od króla Stanisława Augusta Poniatowskiego Medal Merentibus. Urodzony w 1754 r.

1868 – we Lwowie zmarł Karol – polski pisarz, historyk, działacz niepodległościowy. Uczęszczał do szkół średnich w Samborze i we Lwowie, rozpoczął studia na Uniwersytecie Lwowskim, z którego został wyrzucony za działalność niepodległościową. Półtora roku spędził w ciężkim więzieniu, czego skutkiem była m.in. późniejsza całkowita utrata wzroku i reumatyzm.

Pracował m.in. jako korektor w redakcjach czasopism lwowskich: „Dziennik Mód”, „Lwowianin”, „Rozmaitości” — dodatku do „Gazety Lwowskiej” oraz jako zastępca kustosza w Zakładzie Narodowym imienia Ossolińskich. Pomagał też owdowiałej matce w prowadzeniu dzierżawy w Żydaczowie.

Autor niezwykle popularnego dzieła Jadwiga i Jagiełło – którego pierwsze, trzytomowe wydanie ukazało się we Lwowie w latach 1855-1856. Został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim. Urodzony w 1818 r.

1892 – w Kalużycach na Mińszczyźnie urodził się Melchior – polski pisarz, dziennikarz, publicysta. Uważany za jednego z najwybitniejszych reportażystów w historii literatury polskiej. Pochodził z rodziny ziemiańskiej herbu Lis, zasłużonej dla obrony polskości na Kresach. Jednym z jego krewnych był malarz romantyczny Walenty , przyjaciel Adama Mickiewicza i autor jednego ze znanych portretów poety.

Wychował się w majątku babki na Kowieńszczyźnie. Od 1918 r. działał w Towarzystwie Straży Kresowej, pełnił funkcję kierownika Działu Prasy i Propagandy. Kierował wydawaniem 24 pism, w tym 5 dzienników, w 6 językach, nadzorował 6 księgarń oraz drukarnię. Sam też pisał broszury propagandowe: „Dlaczego żołnierz polski wkracza na Litwę i Białoruś”, „Moskal – twój wróg”, „Jak naród sobą rządzi?”. W 1920 r. wziął udział w wojnie polsko – bolszewickiej na Kresach Wschodnich – został odznaczony Krzyżem Walecznych.

Podczas II wojny światowej pracował jako korespondent wojenny przy II Korpusie Polskim gen. Władysława Andersa, bezpośrednio po wojnie wydał swoją najbardziej znaną książkę – „Bitwę o Monte Cassino”. Zmarł w 1974 r.

1925 – w Łucku urodził się Florian Siwicki – generał i polityk PRL, członek WRON, minister obrony narodowej w PRL-u, najbliższy współpracownik generała Wojciecha Jaruzelskiego.

1926 – w Wilnie urodził się Tadeusz Olechowski – polityk PRL , minister handlu zagranicznego, minister spraw zagranicznych. Zmarł w 2001 r.

1963 – zmarł Tadeusz Szeligowski – polski kompozytor, pedagog. Studia muzyczne odbył w Konserwatorium Polskiego Towarzystwa Muzycznego we Lwowie w latach 1910-1914 – studiował grę fortepianową pod kierunkiem Villema Kurza.

W okresie międzywojennym działał w Wilnie jako adwokat, wykładowca w Konserwatorium Muzycznym i animator życia muzycznego. Pisał na łamach „Kuriera Wileńskiego”, „Tygodnika Wileńskiego”, „Muzyki” i „Kuriera Poznańskiego”. Urodzony w 1896 r. we Lwowie.

2004 – zmarł Michał – polski poeta. Dzieciństwo i młodość spędził w Wilnie. Po II wojnie światowej przeniósł się na Białoruś do Bieniakoń. W 1971 r. we wsi odnalazł i opiekował się grobem majora Jana Piwnika „Ponurego”. Urodzony w 1925 r. w Starych Rakliszkach w Puszczy Rudnickiej.

Kresy24.pl / Historyczne Kalendarium Kresowe – 10 stycznia

Podziel się tym z innymi. Udostępnij na:

Komentarze nawołujące do przemocy, zawierające zniesławienia, wulgaryzmy, groźby karalne lub spam będą usuwane. Również wpisy osób podających nieprawdziwy email.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *