Cmentarz Orląt Lwowskich na cmentarzu Łyczakowskim, fot. WiD
Dziesięć polskich cmentarzy, kwater wojennych i miejsc pamięci na Ukrainie objęto całoroczną opieką. Chodzi nie tylko o porządek, ale także o ocalenie dziedzictwa i pamięci o Polakach, których losy zapisały się w historii Kresów.
Fundacja Wolność i Demokracja realizuje projekt „Ukraina – Całoroczna opieka nad polskimi cmentarzami i kwaterami wojennymi – 2026”. Jego celem jest zachowanie miejsc pamięci narodowej oraz utrzymanie ich w należytym stanie.
Prace będą prowadzone co najmniej raz w miesiącu. Obejmują koszenie trawy, usuwanie samosiejek, przycinanie krzewów, porządkowanie grobów, usuwanie zużytych zniczy i wiązanek, a także czyszczenie nagrobków, pomników oraz tablic epitafijnych. Zimą przewidziano również odśnieżanie.
Opieką objęto m.in. Cmentarz Orląt Lwowskich na Cmentarzu Łyczakowskim i kwaterę obrońców Lwowa i Kresów Wschodnich na Cmentarzu Janowskim, cmentarz Żołnierzy Wojska Polskiego poległych pod Zadwórzem – z okresu walk 1920 r. o prawie 300 imiennych tabliczek z nazwiskami poległych, oraz groby polskiej inteligencji zamordowanej w 1941 roku w Czarnym Lesie koło Iwano-Frankiwska (dawn. Stanisławowa).
Wśród miejsc objętych projektem znalazły się również Puźniki (obwód tarnopolski), gdzie upamiętniono 42 mieszkańców wsi – ofiary zbrodni OUN-UPA z 1945 roku, a także mogiły polskich żołnierzy poległych w 1920 roku. Przypomnijmy, że prace poszukiwawcze w tym miejscu jako pierwsza prowadziła latem 2023 Fundacja Wolność i Demokracja, uzyskując zgodę najpierw na poszukiwania, a potem ekshumacje i pochówek polskich ofiar ukraińskich nacjonalistów. Uroczystość złożenia 42 trumien do grobu odbyła się jesienią 2025 roku.
WiD jest obecny w Mościskach, na Kwaterze Żołnierzy Wojska Polskiego poległych w 1939 roku na cmentarzu miejskim (obwód lwowski), w Horpinie, na mogile Żołnierzy Wojska Polskiego poległych w 1920 roku (obwód lwowski), w Firlejówce (Andrejówka) na mogile Żołnierzy Wojska Polskiego poległych w 1920 roku (obwód lwowski), oraz w Stryju, na Kwaterze Żołnierzy Wojska Polskiego na cmentarzu miejskim (obwód lwowski).
Regularna opieka nad tymi miejscami to coś więcej niż prace porządkowe. To ochrona materialnych śladów polskiej historii na dawnych Kresach Wschodnich, miejsc spoczynku Polaków i wyraz pamięci o ludziach, których groby pozostają świadectwem dramatycznych losów minionych pokoleń.
Prowadzone działania pozwalają utrzymać miejsca pamięci w należytym stanie technicznym i estetycznym, a także chronić ich historyczny charakter dla przyszłych pokoleń.
