W czwartek 9 lutego 2023 roku w Domu Kultury Polskiej w Wilnie, na zaproszenie Społecznego Komitetu Opieki nad Starą Rossą, odbyło się spotkanie polskojęzycznych przewodników po Wilnie. Podczas zebrania Komitet zaprezentował swoje dokonania w roku 2022 oraz przedstawił plany na rok bieżący.
Brama wejściowa na Cmentarz Stara Rossa w Wilnie, 2007 r.
Wikipedia – domena publiczna
Wileński Cmentarz Na Rossie jest jedną z polskich nekropolii narodowych. W skład zespołu cmentarnego wchodzi Stara Rossa (1769/1801), Nowa Rossa (1847), Cmentarz Wojskowy (1920) oraz mauzoleum Matka i Serce Syna (1936).
Pierwsza wzmianka o pochówkach na tym terenie pochodzi z roku 1436, grzebano tu ofiary „morowego powietrza”. Jako nekropolia miejska cmentarz został przejęty w 1801 roku. Rok później wzniesiono tu pierwsze katakumby, a w 1814 roku miało miejsce pierwsze powiększenie obszaru nekropolii o tereny nazywane obecnie Górką Literatów. W 1820 roku teren cmentarza otoczono murem, a w roku 1840 ks. Józef Bogdanowicz zainicjował wybudowanie w pobliżu katakumb neogotyckiej kaplicy pogrzebowej. Od tego czasu cmentarz uznawano za elitarny, chowano tu osoby zasłużone lub stojące wyżej w hierarchii społecznej. W 1847 roku, w związku z wyczerpaniem się możliwości grzebalnych, powstała nowa nekropolia po drugiej stronie ulicy Listopadowej tzw. Nowa Rossa.
Po roku 1945 i opuszczeniu Wilna przez polskich mieszkańców rozpoczęła się celowa dewastacja nekropolii; tragicznym był dla Starej Rossy rok 1952, kiedy doprowadzono do zniszczenia monumentalnych katakumb. Cmentarz został zamknięty dla nowych pochówków w 1967 roku, a dwa lata później wpisany do rejestru zabytków.
Od 1990 roku konserwacją zabytkowych nagrobków zajmuje się miejscowy Społeczny Komitet Opieki nad Starą Rossą, zawiązany z inicjatywy mieszkających w Wilnie Polaków: dziennikarza Jerzego Surwiły, lekarza Olgierda Korzenieckiego, filologa Alicji Klimaszewskiej oraz działaczki społecznej i dziennikarki Haliny Jotkiałło, przy wydatnym wsparciu Jerzego Waldorffa.
Głównym celem statutowym stowarzyszenia jest opieka nad pomnikami nagrobnymi na wileńskim Cmentarzu Na Rossie – ich renowacją i odbudową. Komitet jest organizacją non-profit, a środki materialne potrzebne na wypełnianie celów statutowych są zbierane podczas zbiórek społecznych, organizowanych przede wszystkim w Wilnie i w Warszawie.
SKOnSR współpracuje z litewskim Ministerstwem Kultury, Akademią Sztuk Pięknych w Wilnie oraz wileńskimi architektami. Wśród polskich partnerów organizacji są m.in.: Społeczny Komitet Opieki nad Starymi Powązkami im. Jerzego Waldorffa, Wydział Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie i Towarzystwo Opieki nad Zabytkami.
W okresie 30 lat działalności Komitet odnowił 174 pomniki nagrobne i wzniósł 5 nowych.
Od 2018 roku funkcję prezesa Społecznego Komitetu Opieki nad Starą Rossą pełni, urodzony w Wilnie, lekarz i społecznik Dariusz Żybort, który zapraszając polskich przewodników na spotkanie, napisał:
„Ze względu na to, że Państwo bardzo często są na Cmentarzu Na Rossie i mają bezpośredni kontakt z osobami odwiedzającymi nekropolię, niezmiernie ważne dla nas byłoby usłyszeć Państwa zdanie, jakie prace trzeba byłoby wykonać w następnych latach. Sądzimy, że Państwa zdanie będzie pomocne podczas typowania kolejnych pomników nagrobnych do renowacji”.
RES
