• Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa
Kresy24.pl
  • 22 lis 2026
  • Archiwa Czasopism
    • Archiwum Dziennika Kijowskiego
    • Archiwum Gazety Polskiej Bukowiny
    • Archiwum Głosu Polonii
    • Archiwum Głosu znad Niemna
    • Archiwum Kuriera Galicyjskiego
    • Archiwum Kwartalnika Echa Polesia
    • Archiwum Kwartalnika Krynica
    • Archiwum Magazynu Polskiego
    • Archiwum Monitora Wołyńskiego
    • Archiwum Mozaiki Berdyczowskiej
    • Archiwum pisma Nasze Drogi
    • Archiwum pisma Polacy Donbasu
    • Archiwum Słowa Polskiego
    • Archiwum Słowa Życia
    • Archiwum Tęczy Żytomierszczyzny
    • Archiwum pisma Polonia Charkowa
    • Archiwum pisma Wołanie z Wołynia
    • Archiwum Polak na Łotwie
    • Archiwum Polaka Małego
    • Archiwum Polaka w Niemczech
  • Filmoteka
  • Niepodległość
  • Polacy na (Bliskim) Wschodzie
  • Trójmorze
  • TV Kresy24.pl
  • Archiwum Kresowe
Kresy24.pl
  • Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa

Po prostu Polak

09 maj 2018

W dzisiejszym odcinku naszego niepodległościowego cyklu polecamy Państwa uwadze autobiograficzną opowieść Michała Zołotara, Polaka zamieszkałego w Kotłasie – mieście położnym 1000 kilometrów na północny wschód od dzisiejszej granicy rosyjsko-białoruskiej. Michał Zołotar był żołnierzem Września, trafił do niewoli sowieckiej, po 22 czerwca 1941 r. został pojmany przez Niemców. Ostatecznie, decyzją stalinowskiego reżimu został zesłany na daleką północ, gdzie zbudował swoje życie od zera. Tego nie można przegapić!

O panu Michale opowiadał mi każdy Polak w Kotłasie. Byli dumni z niego, bo dzięki niemu mogła powstać Polonia. Po prostu zadzwonił do Polski, chociaż przez prawie pół wieku lat nie mówił po polsku. Po prostu bał się, że znowu będą się czepiać. Poza tym nie bardzo było z kim. W dalekim Kotłasie na północy Rosji niewielu ich zostało. Kto mógł, wrócił z zesłania do Polski. Kogo zatrzymali, ten przyczaił się i wolał zapomnieć. Trzeba przecież jakoś żyć…

Rozmawiałem z panem Michałem wiele razy. W jego małym, ubożuchnym mieszkanku, przy koniaku, słuchałem wspomnień o Polsce. Był rok 2011.

Michał Zołotar rocznik 1917, miał wiele „ojczyzn” – Rzeczpospolitą Polską, Sowiecką Zachodnią Ukrainę, Rzeszę Niemiecką i znów Związek Sowiecki, w swoim sercu przyznawał się tylko do jednej, do przedwojennej Polski.

Chociaż od jej zniknięcia z map minęło kilkadziesiąt lat pamięta wszystko.

Nawet to, że w roku 1938 jego podwładnym w Junackim Hufcu Pracy był syn ówczesnego Ministra Spraw Wewnętrznych generała Zyndrama-Kościałkowskiego…

Jego drogę na północ można opisać w niewielu słowach. 1 września zastał Michała Zołotara w 77 pułku piechoty w Lidzie. 3 batalion, 3 kompania karabinów maszynowych. W wielkiej bitwie pod Tomaszowem zestrzelił niemiecki samolot. Za Sanem okrążyli ich bolszewicy. Niewola. Ucieczka. Potem znów sowiecki obóz. Pod koniec 1939 roku Sowieci zwalniają część szeregowców, którzy mieszkają na ziemiach wcielonych do ZSRR. Michał Zołotar wraca do swojej wsi.

Przychodzą Niemcy. Po trzech latach wracają Sowieci. Michała Zołotara wzywają do wojenkomatu. Ale nie dana mu była zaszczytna służba w Armii Czerwonej. Władza radziecka zamiast na front wysłała go w zamkniętym wagonie na daleką północ. Wysiadł wraz z tysiącem innych w Kotłasie. Dookoła kilka milionów kilometrów kwadratowych tajgi. Jeszcze tylko odczytanie wyroku – siedem lat obozu pracy za coś tam, nawet specjalnie się nie wysilano żeby uzasadnić wyrok – i konwój rusza przed siebie. Skazańcy rąbią las, kładą tory kolejowe, budują domy. Po siedmiu latach koniec katorgi.

– Całą młodość pod czyjąś komendą. Najpierw ten hufiec, potem wojsko, Niemcy, łagier – mówi pan Michał.

– Dlaczego nie wyjechał pan z Rosji?

Ożenił się i został w tym Kotłasie, gdzie mrozy dochodzą do 50 stopni poniżej zera. Ale miłość szybko się skończyła. Żona w chwilach złości krzyczała, że władza miała rację skazując Polaków na zesłanie. Przestępcy i kontrrewolucjoniści. Pan Michał musiał zapomnieć, że jest Polakiem. Z takim pochodzeniem nie można zrobić kariery. A on był dobrym tynkarzem.

– Zbudowałem cały Kotłas – mówi z dumą.

Władza radziecka docenia solidnych pracowników. Jego zdjęcie wisiało na tablicy przodowników pracy w Dyrekcji Kolei w Jarosławiu.

– Ma pan jakieś papiery? Dokumenty? – pytam

Wyjmuje z szuflady nocnego stolika zawinięty w gazetę rulon. Dokumenty które są świadectwem jego życia. Siedem dyplomów. Poza stolikiem w pokoju jest drewniane łóżko, krzesło, stół i szafa. Telewizor pamięta czasy Gorbaczowa. W kuchni na ścianie słynny sowiecki głośnik – kołchoźnik, który na pewno pamięta jeszcze Breżniewa.

Rozkładam na stole jeden z dyplomów: „Kierownictwo i Związki Zawodowe Solwyczegodskiego Oddziału Drogi Żelaznej nagradza towarzysza Zołotara Michała Kazimerowicza, tynkarza SMP-353 za osiągnięte sukcesy w socjalistycznym współzawodnictwie w pierwszym kwartale 1974 roku”.

To wszystko czego dorobił się w swoim życiu…

Polska czekała na swoją kolej aż do lat 90. Wtedy w Kotłasie kilka osób postanowiło zorganizować Stowarzyszenie Polskie. Czuli się Polakami, lecz nikt nie mówił po polsku. Trzeba było zadzwonić do Tarnowa, bo Tarnów jest miastem – przyjacielem Kotłasu. Sprowadzono pana Michała. Zaprowadzono go do mera, wykręcono numer i kazano mówić. I nagle okazało się, że, Michał Zołotar po Polsku mówi tak, jakby nigdy nie wyjeżdżał ze swojej rodzinnej wsi w powiecie Mołodeczno. Mówił lepiej niż wielu – tu będę złośliwy – naszych rodaków, którym po dwóch latach w Londynie zaczyna brakować polskich słów.

O pamięć trzeba dbać. Pan Michał mimo o strachu, o którym nie wstydzi się mówić, gdy tylko w latach siedemdziesiątych pojawiły się polskie gazety, kupował je w kiosku na dworcu kolejowym. Była to „Trybuna Ludu” i „Przekrój”.  Łapał jeszcze polskie radio i trwał na swoim polskim posterunku.

Tego wszystkiego trzeba posłuchać. Dołączam nagrania pana Michała. Bez retuszu, montażu – tak jak zarejestrowała je kamera. Był rok 2011. Pan Michał Zołotar pamiętał wszystko. Opowiada o defiladzie z okazji  Święta Niepodległości w roku 1938, o wojnie, niewoli, o swoim życiu. Zweryfikowałem Jego opowieść, skontaktowałem się z autorem monografii 77 Pułku Piechoty w Lidzie i wszystko się zgadza. Cały szlak bojowy o którym opowiada pan Michał. No może jest tylko jedna wątpliwość. Autor przestrzega, że do strącenia samolotu przyznaje się, jak to na wojnie, wielu weteranów. No, ale ktoś musiał ten samolot zestrzelić. Tego trzeba posłuchać.

Dziś Pan Michał Zołotar ma 101 lat. Wszystkiego najlepszego.

Jacek Matecki

< Idź pod prąd Zobacz inny >
Ważne? Ciekawe? Podaj dalej:

Nie przegap w tym temacie:

K24Senat USA jednogłośnie upamiętnił Powstanie Warszawskie. Podkreślono, że Stalin “umożliwił niemieckim nazistom zdziesiątkowanie Polaków” K24Związek Sowiecki jest współodpowiedzialny za wybuch II wojny światowej (ROZMOWA z dr Łukaszem Adamskim, wicedyrektorem CPRDiP) K24Gustaw Herling-Grudziński – Pielgrzym Wolności
  • Tagi
  • Archangielsk
  • Breżniew
  • Gorbaczow
  • II RP
  • iii rzesza
  • Polacy na Kresach
  • Związek Sowiecki

NAJNOWSZE WIADOMOŚCI

Już tylko jedna kość niezgody... i koniec wojny?

Już tylko jedna kość niezgody... i koniec wojny?

Alfa wchodzi, 4333 wychodzi (WIDEO)

Alfa wchodzi, 4333 wychodzi (WIDEO)

Szła wyprostowana wśród tych, co na kolanach. Na jej grób nie doszli

Szła wyprostowana wśród tych, co na kolanach. Na jej grób nie doszli

Ciężarówki w matni! To ważniejsze niż Most Krymski

Ciężarówki w matni! To ważniejsze niż Most Krymski

Zacharowa jeszcze grozi odwetem: „Nigdy nie zapominamy”

Zacharowa jeszcze grozi odwetem: „Nigdy nie zapominamy”

Był tajemniczy zapis o Ukrainie ale nagle zniknął. Prezydent ujawnia kulisy

Był tajemniczy zapis o Ukrainie ale nagle zniknął. Prezydent ujawnia kulisy

Pękł węzeł Przyjaźni! Strach i bezsilne przekleństwa (WIDEO)

Pękł węzeł Przyjaźni! Strach i bezsilne przekleństwa (WIDEO)

Kolejna granica przekroczona. Najpierw podmińskie Kuropaty, teraz Homel 

Kolejna granica przekroczona. Najpierw podmińskie Kuropaty, teraz Homel 

Cios w serce kluczowej armii! Tam był syn generała

Cios w serce kluczowej armii! Tam był syn generała

Minister ujawnił szokujące fakty: Na Polskę spadają już nie tylko drony (WIDEO)

Minister ujawnił szokujące fakty: Na Polskę spadają już nie tylko drony (WIDEO)

Rajd w stronę morza! Cel: rozciąć siły wroga

Rajd w stronę morza! Cel: rozciąć siły wroga

Kancelaria premiera: Historia na bok, czas na interesy z Ukrainą

Kancelaria premiera: Historia na bok, czas na interesy z Ukrainą

„Jesteście spadkobiercami NKWD”. Łukaszenka kazał polować na dywersantów

„Jesteście spadkobiercami NKWD”. Łukaszenka kazał polować na dywersantów

Lwów zaatakowany. Są ofiary. Coś spadło pod Biłgorajem i wciąż płonie

Lwów zaatakowany. Są ofiary. Coś spadło pod Biłgorajem i wciąż płonie

Nadchodzi zmiana! Za 9 lat muzułmanów będzie więcej niż chrześcijan!

Nadchodzi zmiana! Za 9 lat muzułmanów będzie więcej niż chrześcijan!

Zobowiązanie moralne mimo wszystko. IPN honoruje wierność Polsce i pamięci pokoleń

Zobowiązanie moralne mimo wszystko. IPN honoruje wierność Polsce i pamięci pokoleń

Sensacyjne odkrycie na zamku. Tu podpisano dokument, który zmienił losy Polski

Sensacyjne odkrycie na zamku. Tu podpisano dokument, który zmienił losy Polski

Xi poklepał Putina po plecach, a potem ... zimny prysznic

Xi poklepał Putina po plecach, a potem ... zimny prysznic

  • Click here - to select or create a menu
Projekt finansowany ze środków MSZ
© Kresy24.pl 2026. Wszelkie Prawa Zastrzeżone. O nas i Kontakt | Polityka prywatności
Produkcja: Fundacja Wolność i Demokracja