• Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa
Kresy24.pl
  • 19 lis 2026
  • Archiwa Czasopism
    • Archiwum Dziennika Kijowskiego
    • Archiwum Gazety Polskiej Bukowiny
    • Archiwum Głosu Polonii
    • Archiwum Głosu znad Niemna
    • Archiwum Kuriera Galicyjskiego
    • Archiwum Kwartalnika Echa Polesia
    • Archiwum Kwartalnika Krynica
    • Archiwum Magazynu Polskiego
    • Archiwum Monitora Wołyńskiego
    • Archiwum Mozaiki Berdyczowskiej
    • Archiwum pisma Nasze Drogi
    • Archiwum pisma Polacy Donbasu
    • Archiwum Słowa Polskiego
    • Archiwum Słowa Życia
    • Archiwum Tęczy Żytomierszczyzny
    • Archiwum pisma Polonia Charkowa
    • Archiwum pisma Wołanie z Wołynia
    • Archiwum Polak na Łotwie
    • Archiwum Polaka Małego
    • Archiwum Polaka w Niemczech
  • Filmoteka
  • Niepodległość
  • Polacy na (Bliskim) Wschodzie
  • Trójmorze
  • TV Kresy24.pl
  • Archiwum Kresowe
Kresy24.pl
  • Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa

Krótka podróż po Ziemi Przemyskiej

17 sty 2014

Panorama Rozłucza w Karpatach

W Chyrowie za II Rzeczypospolitej działał słynny Zakład Naukowo-Wychowawczy Jezuitów – jedna z najlepszych szkół w Polsce i Europie. Po II wojnie, na sowieckiej Ukrainie, nie mogło być już mowy o reaktywacji szkoły. W krótkim rajdzie po dawnej Ziemi Przemyskiej zobaczymy co przetrwało z polskiego dziedzictwa na tych ziemiach, a co zaginęło bezpowrotnie.

Jednostka administracyjna Królestwa Polskiego, Ziemia Przemyska była jedną z pięciu ziem Województwa Ruskiego. Stolicą ziemi w dawnych czasach był Przemyśl, który uważano także za centrum Rusi Czerwonej. Początkowo do Ziemi Przemyskiej należały powiaty przemyski, jarosławski, leżajski, łańcucki, rzeszowski, mościski, przeworski, samborski, drohobycki, tyczyński i stryjski. Po ustaleniu granic między PRL a ZSRR, historyczna Ziemia Przemyska została podzielona na dwie części. Dziś jedna znajduje się w Polsce, druga – na Ukrainie.

Stacja kolejowa w Dobromilu

Wraz z przyjściem władz sowieckich na część ukraińską, wymazano historię miasteczek, wydarzeń i ludzi, ukształtowaną od wieków na tych terenach. Dopiero po upadku ZSRR w 1991 r. na Ukrainie powoli zaczęto wskrzeszać w pamięci i pracach historycznych wydarzenia minionych lat. Jednak oderwana od stolicy w Przemyślu część leżąca po stronie ukraińskiej jest nadal słabo znana w dzisiejszej Polsce. Spróbujemy więc krótko przedstawić obraz wschodniej (ukraińskiej) części Ziemi Przemyskiej.

Dawny budynek sądu w Drohobyczu

Struktura administracyjna dawnych tamtejszych polskich powiatów – mościskiego, samborskiego, drohobyckiego i stryjskiego – uległa oczywiście zmianie. Na Ukrainie znajdują się dziś rejony (powiaty): mościski, samborski, starosamborski, turczański, drohobycki i stryjski, należące do Obwodu Lwowskiego. Na terenie tych rejonów leżą m.in. miasta: Stary Sambór, Dobromil, Chyrów, Turka, Mościska, Sądowa Wisznia, Sambor, Rudki, Stryj, Morszyn, Drohobycz, Stebnik, Truskawiec i Borysław.

Najbardziej związany z Polską pozostaje rejon mościski i same Mościska. Tylko kilka kilometrów dzieli miasto od polskiej Medyki. Mościska to największe skupisko Polaków na Ukrainie. Według spisu ludności z 2001 r., około 5 tys. mieszkańców zadeklarowało przynależność do narodu polskiego. Obecnie w 110 wioskach tego rejonu oraz w Sądowej Wiśni i Mościskach mieszka ponad 60 tys. osób. W 2002 r. w Mościskach otwarto szkołę średnią z polskim językiem nauczania, zaś rok później w pobliskiej wsi Strzelczyska – dziewięcioletnią szkołę dla miejscowych Polaków. W 2004 r. kościół św. Jana Chrzciciela w Mościskach obchodził 400-lecie istnienia.

Stara pocztówka z Sądowej Wiszni. Fot: CBN Polona

Z kolei  Sądowa Wisznia, słynna niegdyś z sejmików generalnych Województwa Ruskiego, dzisiaj liczy ponad 6 tys. mieszkańców, wśród których jest ponad trzystu Polaków. W mieście znajduje się kościół pw. Najświętszej Panny Marii Wspomożenia Wiernych.

Dawna panorama Dobromila. Fot: CBN Polona

Dawny powiat samborski obecnie podzielono na trzy rejony: samborski, starosamborski i turczański. Oprócz Sambora, pozostałe miasteczka tzw. Samborszczyzny są obecnie zmarginalizowane. Turka i Stary Sambor są centrami rejonów, zaś słynny niegdyś Dobromil, założony jako osada znanego rodu Herburtów, obecnie nie odgrywa większego znaczenia. Warto jednak odnotować, że z Przemyśla do Dobromila i Chyrowa wiedzie pieszy szlak turystyczny “Śladami Dobrego Wojaka Szwejka”. Dobromil liczy około 6 tys. mieszkańców, a Chyrów około 5 tys.

Dawna szkoła jezuitów w Chyrowie – przed wojną była jedną z najlepszych w Europie

W Chyrowie w okresie II Rzeczypospolitej działał Zakład Naukowo-Wychowawczy Ojców Jezuitów. Była to jedna z najlepszych szkół w Polsce i w Europie. Po II wojnie światowej nie odrodził się. Dzisiaj tylko nieliczni mieszkańcy tego regionu pamiętają o dawnej świetności owej szkoły.

Panorama dawnego Chyrowa. Fot: CBN Polona

Kolejne miasteczko w obecnych granicach rejonu samborskiego to Rudki. Właśnie tu pochowany został w rodzinnej krypcie kościoła hrabia herbu Bończa, polski komediopisarz, pamiętnikarz i poeta Aleksander Fredro. Gdyby dziś spytać studentów filologii ze Lwowa o grób Fredry, tylko nieliczni wskażą zapewne niewielkie miasteczko Rudki, znajdujące się obecnie w zapomnieniu. Miasto liczy około 5 tys. mieszkańców.

Dawny pałac we Fredrowie koło Rudek

Według danych oficjalnych w rejonie samborskim mieszka około 1,5 tys. Polaków, większość z nich w Samborze. W innych małych miasteczkach są ich co najwyżej dziesiątki i nie więcej niż setka w Rudkach. Również w Starym Samborze liczba Polaków nie przekracza obecnie setki (na 6 tys. mieszkańców). W Turce, która także jest siedzibą rejonu, na 8 tys. mieszkańców jest obecnie ok. 50 Polaków. Kościół rzymskokatolicki pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, jest restaurowany, ale czynny.

Dawna pocztówka z Sambora

Mówiąc o dawnym powiecie samborskim, nie można też nie wspomnieć o miejscowości Stara Sól. Do 1940 r. było to niewielkie miasteczko, zamieszkałe w większości przez Polaków. Według danych z 1880 roku, w Starej Soli mieszkało około 800 osób wyznania rzymskokatolickiego i tylko 200 grekokatolickiego. Dzisiaj we wsi Stara Sil (po ukraińsku) mieszka ok. 1200 osób.

Dawny widok wnętrza kościoła w Samborze

Metropolią dla okolicznych wiosek i miasteczek jest Sambor. Z ponad 36 tys. osób w mieście około tysiąca to Polacy. Właśnie z Sambora w 1604 roku rozpoczęła się słynna Dymitriada, w wyniku której córka Starosty Samborskiego Jerzego Mniszcha, Maryna, zasiadła na tronie carskim w Moskwie. W ponad 100 miejscowościach rejonu samborskiego jest tylko 19 parafii rzymskokatolickich. Warto jednak przypomnieć, że kościół pw. Ścięcia Jana Chrzciciela był jedną z nielicznych działających w czasach ZSRR świątyń rzymskokatolickich.

Kościół w Stryju przed wojną

Przenosimy się do Stryja. W okresie międzywojennym co trzeci jego mieszkaniec był Polakiem. Dzisiaj, według danych statystycznych, Polaków w ogóle tu nie ma, choć w rejonie nadal działa sześć parafii rzymskokatolickich.

W Stryju mieszka ponad 60 tys. osób. Na terenie rejonu leży 65 wiosek i znane uzdrowisko Morszyn.

Chociaż w ukraińskiej części Ziemi Przemyskiej najbogatszą historię ma Sambor, to jednak największy wpływ na okoliczne rejony wywiera dziś Drohobycz. Częściowo jest to wynik intensywnego rozwoju miasta na przełomie XIX i XX wieku, związanego z wydobyciem w Borysławiu ropy, a częściowo wynika z faktu, że do 1959 roku Drohobycz był centrum Obwodu Drohobyckiego.

Przedwojenna rafineria “Galicja” w Drohobyczu

Z pięciu rafinerii w Drohobyczu i okolicach, działających do 1939 roku, obecnie czynna jest tylko jedna – “Galicja” (“Hałyczyna”).

Rynek w Drohobyczu na początku XX wieku

Według danych statystycznych, w Drohobyczu i rejonie mieszka nie więcej niż tysiąc Polaków. Na potrzeby młodzieży pochodzenia polskiego działa w mieście sobotnia szkoła polska. W porównaniu z pozostałymi miasteczkami dawnej Ziemi Przemyskiej tylko o Drohobyczu można dziś powiedzieć, że rozwinął się w czasach sowieckich i ukraińskich, zarówno pod względem przemysłowym, jak i kulturalnym. W mieście działa uniwersytet pedagogiczny im. Iwana Franki, technikum przemysłu naftowego, filia Politechniki Lwowskiej i szereg szkół zawodowych.

Dawny widok sanatorium w Truskawcu

Sąsiedztwo jednego z najsłynniejszych uzdrowisk II Rzeczypospolitej – Truskawcem – powoduje całoroczny napływ do miasta turystów z wielu państw byłego ZSRR i coraz częściej także z Unii Europejskiej. W miastach rejonu drohobyckiego od początku lat 90. są czynne kościoły: w Drohobyczu – pw. św. Bartłomieja Apostoła, w Borysławiu – pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy, w Truskawcu – pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny.

Dawny herb Ziemi Przemyskiej, wykorzystany w symbolice dzisiejszego Rejonu Drohobyckiego. Rys. Wikipedia

Na herbie rejonu drohobyckiego widnieje dziś orzeł dwugłowy – dawny symbol całej Ziemi Przemyskiej. Wśród zwykłych ludzi kilka razy słyszałem, że jest to herb wzięty z godła Imperium Rosyjskiego. Niestety, mało kto wie, że zanim ten symbol heraldyczny trafił do Petersburga i carów moskiewskich, przez stulecia widniał na sztandarach przemyskich.

Kresy24.pl / Artur Potocki

< Idź pod prąd Zobacz inny >
Ważne? Ciekawe? Podaj dalej:

Nie przegap w tym temacie:

19 kwietnia w Historii Kresów19 kwietnia w Historii Kresów 1 kwietnia w Historii Kresów1 kwietnia w Historii Kresów Miasteczko Iwieniec przed II wojną światowąMiasteczko Iwieniec przed II wojną światową
  • Tagi
  • Drohobycz
  • Fredro
  • historia
  • historia Kresów Wschodnich
  • kościoły
  • kościoły na Kresach
  • Lwów
  • Mościska
  • obwód lwowski
  • Petersburg
  • Przemyśl
  • religia
  • Sambor
  • Truskawiec
  • turystyka

NAJNOWSZE WIADOMOŚCI

Makabra w szpitalu. 29-lekarz próbował tuszować własną pomyłkę

Makabra w szpitalu. 29-lekarz próbował tuszować własną pomyłkę

Putin elegancko upokorzony. Wystarczył jeden gest Xi (WIDEO)

Putin elegancko upokorzony. Wystarczył jeden gest Xi (WIDEO)

Tu czai się prawdziwe zagrożenie dla Łukaszenki

Tu czai się prawdziwe zagrożenie dla Łukaszenki

Przymykamy oczy? Zachód powtarza błąd, który wyniósł Putina do władzy

Przymykamy oczy? Zachód powtarza błąd, który wyniósł Putina do władzy

Ocaliła polskość na Grodzieńszczyźnie. Wołkowysk żegna Annę Sadowską

Ocaliła polskość na Grodzieńszczyźnie. Wołkowysk żegna Annę Sadowską

Atak na Europę, eskalacja czy użycie broni jądrowej. Jak odpowie Putin?

Atak na Europę, eskalacja czy użycie broni jądrowej. Jak odpowie Putin?

Chwila, która przejdzie do historii (WIDEO)

Chwila, która przejdzie do historii (WIDEO)

Bez Starlinka i bez Muska. Kijów ujawnia tajemnicę operacji

Bez Starlinka i bez Muska. Kijów ujawnia tajemnicę operacji

Chcą do UE, ale Moskwa... Władza pokazała karty

Chcą do UE, ale Moskwa... Władza pokazała karty

Ambasador zaskakuje: Korupcja na Ukrainie jest wyolbrzymiana

Ambasador zaskakuje: Korupcja na Ukrainie jest wyolbrzymiana

Dziesiątki eksplozji: Most Krymski runął do morza!

Dziesiątki eksplozji: Most Krymski runął do morza!

Warszawa: Nastolatek z Rosji groził masakrą w szkole

Warszawa: Nastolatek z Rosji groził masakrą w szkole

Amerykańskie wojsko już przy granicy z Białorusią

Amerykańskie wojsko już przy granicy z Białorusią

Walczyły o polskość na Białorusi. Spotkał je wielki zaszczyt

Walczyły o polskość na Białorusi. Spotkał je wielki zaszczyt

Nadchodzi potężny wstrząs dla Ukrainy. „To prawie jedna trzecia narodu”

Nadchodzi potężny wstrząs dla Ukrainy. „To prawie jedna trzecia narodu”

Szokujący plan rządu. Nawet okupacja nie przerwie ich rządów

Szokujący plan rządu. Nawet okupacja nie przerwie ich rządów

Doniesienia ws. Mostu Krymskiego potwierdziły się. Powołano sztab kryzysowy

Doniesienia ws. Mostu Krymskiego potwierdziły się. Powołano sztab kryzysowy

Największy przelew w historii! Ukraina dostanie od nas miliardy

Największy przelew w historii! Ukraina dostanie od nas miliardy

  • Click here - to select or create a menu
Projekt finansowany ze środków MSZ
© Kresy24.pl 2026. Wszelkie Prawa Zastrzeżone. O nas i Kontakt | Polityka prywatności
Produkcja: Fundacja Wolność i Demokracja