W Archiwum Kresowym publikujemy dziś listy nadesłane do redakcji Kresy24.pl przez p. Jacka Grzybałę z Kielc. Ich autorem jest Eugeniusz Famiński, urodzony w Moskwie doktor medycyny, uczestnik wojny polsko – bolszewickiej, jeniec Modlina, spokrewniony z rodziną p. Grzybały. Był długoletnim lekarzem w Wołożynie.
Na naszym portalu publikowaliśmy już wspomnienia o doktorze Famińskim:
Dr Eugeniusz Famiński z Wołożyna…
Pan Jacek Grzybała jest wnukiem Jadwigi Krassowskiej – Grzybałowej. Jego tata, Jan Grzybała to jedyny syn Jadwigi Krassowskiej – Grzybałowej. Dr Famiński był szwagrem babci Jacka Grzybały, ożenił się z jej rodzoną siostrą – Joanną Krassowską- Famińską.
Babcia p. Jacka – Jadwiga Krassowska-Grzybałowa nie żyje ponad 50 lat. Nie żyje też dr Famiński, zmarł przed 50 laty. Pan Jacek Grzybała zdecydował się na publikację tych listów, bo uznał, że pisane były tak piękną polszczyzną, że koniecznie muszą ujrzeć światło dzienne. Dlaczego jeszcze listy zasługują na uwagę? Bo dr Famiński był rdzennym Moskwiczaninem. Kiedy i jak nauczył się języka polskiego, nie wiadomo, ale widzimy, że pisząc te listy nie popełniał błędów – ani ortograficznych ani stylistycznych.
Decydując się na opublikowanie tych listów i jedynych życzeń świątecznych skierowanych do taty Jacka Grzybały, Pan Jacek chciał oddać hołd pamięci dr Famińskiego. Uważał go bowiem za człowieka niezwykle prawego.
Publikujemy zatem listy, będące fragmentami tej historii, która rozpoczęła się prawie 100 lat temu… Na początek będą to dwa listy.
OPRACOWAŁ JACEK GRZYBAŁA
Pierwsze wiadomości po II Wojnie Światowej od dr Famińskiego z WOŁOŻYNA dotarły do Krakowa do mojej babci/a jego szwagierki/ dopiero w połowie lat pięćdziesiątych XX wieku. Było to w momencie, gdy wuj mego Taty wrócił z Syberi do Wołożyna. W ZSRR nastał wtedy Chruszczow i władza trochę zelżała w swojej surowości i rygorze. Ponieważ trudno było napisać dosłownie gdzie był tyle lat i co robił, Wuj pisze: długo do was nie pisałem ale byłem na wyjeździe i to wszystko. Nic dodać nic ująć , wiadomo o co chodzi . Wuj był na zsyłce i to dobre kilka lat. Jego pierwsza żona Joanna Krassowska-Famińska siostra mojej babci już dawno nie żyła, została rozstrzelana przez Niemców w 1942 roku. W pierwszym liście z 29.X.58 roku dr Famiński pisze :
I LIST DR FAMIŃSKIEGO Z WOŁOŻYNA DO BABCI P. JACKA GRZYBAŁY MIESZKAJĄCEJ W KRAKOWIE
“Wołożyn 29.X.58 .
Kochna Jadziu! miałem przybyć do Krakowa aby zobaczyć się z Tobą, skorzystałem z Twojego drugiego zaproszenia, ale wszystko spełzło na niczem.Więc bardzo przepraszam ,że tak niezgrabnie wyszło, proszę odpuść mi moje grzechy. Znając Twoją dobroć spodziewam się dostać przebaczenie”.
Tu widać piękny literacki język jakim władał wuj Taty, rdzenny Rosjanin rodem z Moskwy. Następny temat to sprawa interesów a raczej oddanie przedwojennego długu mojej babci, która przed wojną pożyczyła szwagrowi 1000 zł na zakup parceli budowlanej w Krakowie na Osiedlu Oficerskim, o powierzchni 10 arów. Parcela kosztowała 12 500 .00 zł to 1000.00 zł stanowiło 8 procent. Proponuje , aby po zapłaceniu wszelkich kosztów w biurze adwokatskim w Moskwie i w Polsce z pozostałej kwoty obliczyć 8 procent , i tę kwotę babcia dostała. W liście też wspomina, że adwokata w Warszawie Stanisława Białostockiego polecił mu Joczek Nielubowicz.
Dla informacji Joczek to profesor Jan Nielubowicz, póżniejszy rektor Akademi Medycznej w Warszawie, którego wuj Famiński znał jeszcze przed wojną. Profesor Jan Nielubowicz po skończeniu studiów medycznych przed samą wojną był na stażu w Wołożynie, gdy Famiński był dyrektorem szpitala. Mówił mi o tym mój stryjek Bohdan Nielubowicz z Krakowa, a brat stryjeczny profesora Jana Nielubowicza. Parcele wyceniano na kwotę 80-100 tysięcy złotych przy czym kwota dla biur adwokackich w Moskwie i Warszawie wynosiła w sumie 25 procent ceny sprzedaży. Tyle co do interesów. Na zakończenie listu pisze: co do mnie, to jeszcze pracuję w szpitalu , mam prawo przejść na emeryturę, ale tym czasem jakoś się nie chce, póki zdrowie pozwala. Aniuś /syn adoptowany przez ciotkę i wuja/ ożenił się i mieszka blisko od Wołożyna, ma córkę 9 miesięcy, więc jesteśmy tylko we dwójkę z Żoną (napisane przez dużą literą) i teraz jest nam dobrze.
Na zakończenie listu przesyła pozdrowienia i jeszcze raz dziękuje za wysłane w swoim czasie zaproszenie na przyjazd do Krakowa.
LIST NR 2 OPRACOWANIE JACEK GRZYBAŁA
W liście tym, napisanym piękną polszczyzną, są bardzo ciekawe rozważania życiowo filozoficzne. Będę cytował całe strony.
“Wołożyn 21XII.60
Kochana Jadziu
Ogromnie wzruszył mnie Twój tak miły list, który w dniu dzisiejszym dostałem, jak również załączona fotografia, za którą niezmiernie jestem wdzięczny. Patrzę na nią i zdaje się niedawno to wszystko było, to życie spokojne niemal idylliczne, a wszelkie troski ówczesne jakoś dziwnie z odległości lat zmalały i wydaje się, że ich wcale nie było. I nikt z nas nie przeczuwał wtedy tych dni groźnych i tragicznych, które miały nastąpić, i nikt nie spodziewał się ,że śmierć tak obfity plon w krótkim czasie zbierze wśród naszego grona”.
To jest piękna refleksja o minionym życiu przed wojną do roku 1939. Proszę pamiętać, że pisze to Rosjanin rodowity Moskwiczanin, absolwent Akademi Medycznej w Moskwie, człowiek, który prawie całkowicie się spolonizował, ożenił się z Polką, ciotką mego taty Joanną Krassowską, która była córką lekarza, absolwenta Uniwersytetu Wileńskiego i właściciela majątku ziemskiego ZAKRZÓW pow. Jedrzejów woj.kieleckie. Żeby było jeszcze ciekawiej to DR Famiński był jeńcem wojennym w wojnie polsko- bolszewickiej i przebywał w twierdzy Modlin, a ciotka taty była tam wolontariuszką -pielęgniarką.
Ostatnia ciekawostka, ciotka była starsza o całe 5 lat od męża. Byli małżeństwem 20 lat, aż do tragicznej śmierci Joanny w czasie wojny. I właśnie ta refleksja dotyczy szczęśliwych lat 1921-1941. Piękny opis lat minionych, szczęśliwych i zasobnych. Potem następuje konstatacja, że mamy trażniejszość, a trzeba się nauczyć wspominać o przeszłości. Ale zresztą siłą rzeczy człowiek tkwi w terażniejszości. A terażniejszość? Znowu nastąpił spokój, a życie stało się inne, cóż zrobić? Wszystko się zmienia i zmieniać się musi, takie jest ponoć prawo natury. Ale wyszedłem z tą filozofią. Wróćmy do spraw powszechnych. Tu dowiadujemy się z listu, że: w maju jeździliśmy swoim autem do Moskwy, gdzie spotkałem się z bratem i kilkoma przyjaciółmi lat dziecinnych. Chociaż długo nie widzieliśmy się znaleźliśmy wspólny język bardzo szybko. Latem mieliśmy gościa z Moskwy i Lenigradu /bratanek Stasi mojej, żony z dziećmi i żoną. Wreszcie był u nas mój Szwagier mąż mojej ś.p Siostry. Prawie codziennie wyjeżdżamy do lasu na grzyby, albo nad rzekę. I tak lato przeszło dość szumnie. Teraz jesienią nie nudzi mi się, gdyż w dzień przyjmuję wielu chorych. Wieczorami grywam na fortepianie, patrzymy też w nowo nabyty telewizor. Często odwiedzamy Aniusia z Rodziną, powodzi im się nieźle ,wnuki hodują sie nieźle. Na tym kończy się moje sprawozdanie. Tu następują życzenia i pozdrowienia. Proszę zwrócić na staropolska pisownie wnuki hodują się, wyrazy: żona, rodzina, szwagier siostra pisane są z dużej litery.
LIST NR 3 OPRACOWANIE JACEK GRZYBAŁA
“Wołożyn 9.X61 r
Kochana Jadziu !
W związku ze zbliżającym się Dniem Twoich Imienin zasyłam jak najserdeczniejsze i najlepsze życzenia wszystkiego dobrego, zdrowia i wszelkiej pomyślności, oby Pan Bóg pozwolił do końca życia korzystać ze spokoju i czerstwości ducha i ciała” – to wierna treść życzeń dla mojej babci Jadwigi na imieniny 15 X. Później w liście następuje krótkie sprawozdanie z życia codziennego;
“życie płynie spokojnie, mam trochę zajęcia – prywatna praktyka lekarska. Byli też i u nas goście z Lenigradu. Nasza wychowanica Wala, ona obecnie pracuje w fabryce obuwia wyszła za mąż i gościła u nas z całą rodziną”.
O Wali dr. Famiński pisze tak:
“bardzo miły jej stosunek do mnie, bardzo życzliwa, usłużna, wdzięczna i to nie tylko teraz, taka ona była i wówczas, gdy przechodziłem różne nieszczęścia. Przyjemnie jest mieć taką wychowanice gdy człowiek nie miał własnych dzieci, z którymi to różnie bywa”.
Dalej jest w liście krótka informacja o wypadach do lasu na grzyby lub rzekę, i najważniejsza wiadomość w tym temacie: “samochód prowadzę ciągle sam”.
LIST NR 4 OPRACOWANIE JACEK GRZYBAŁA
“Wołożyn 16.XII.61 r
Kochana Jadziu,
Zbliżają się Święta Bożego Narodzenia i Nowego Roku. W przededniu tych dni uroczystych ogarnia człowieka jakiś nastrój szczególny, wspomnienie dawnych lat tłoczą się ponad jego wyobraźnią, twarze drogich osób, ale już dalekich zjawiają się na nowo, i nie ma tego co dawniej bywało, a w te dni przedświąteczne nie ma radości, nie ma nadziei na coś bajecznego, nadziei jakże często bezpodstawnych i (…).Pozostało tylko jedno pragnienie, spokoju i zachowania zdrowia.Toteż zdrowia i spokoju życzę Ci z całego serca w imieniu swoim i całej mojej rodziny”.
Teraz Pan Eugeniusz zapytuje adresatkę, dlaczego zmieniła adres zamieszkania, i czy ulica Strzelecka jest na Osiedlu Oficerskim. Dalej relacja z dnia codziennego;
“nawet teraz kilka razy polowałem na zające. Zimową porą dużo czytam”.
Dalej pan Eugeniusz pyta o współczesnych polskich pisarzy, prosi o radę, którego warto byłoby przeczytać .
“W Mińsku w księgarni tzw. krajów demokracji ludowej są też polskie książki i mają ich duży wybór. Kupiłem tam kilka książek Sienkiewicza, Fredry, Prusa, Orzeszkowej, Tuwima, ale nie znając współczesnych i nie bardzo im dowierzając nie kupowałem , a może warto coś kupić.
Tu warto nadmienić że babcia wysłała szwagrowi “Kształt Miłości” Jerzego Broszkiewicza, to powieść biograficzna o Chopinie. Jeszcze podziękowanie za przysłaną fotografię Aniusia i za opłatek. Na zakończenie serdeczne życzenia i pozdrowienia, jak zwykle dla całej naszej rodziny. Podpis Genio
LIST NR 5 OPRACOWANIE JACEK GRZYBAŁA
“Wołożyn 11.04.1962 r
Kochana Jadziu
Dopiero od paru dni u nas zapanowała prawdziwa wiosna tak upragniona a tak w tym roku spóżniona, przyleciały skowronki, lecą gęsi i żurawie, nabrzmiewają przyszłe liście na drzewach, poza miastem szumią wody wiosenne i u człowieka też rozprawiają się skrzydła po zimowej śpiączce. Ogarnia go jakiś nastrój szczególny, jakby młodość do niego wracała, jakby ta wiosna wróżyła mu coś dobrego, miłego i w tym nastroju tak przyjemnie spotkać największe więto wiosenne Święto Zmartwychwstania Pana Jezusa. Chciałbym żeby ten nastrój radosny nazwijmy go przedświątecznym, choć wyraz tego nie ogarnia, udzielił się i Tobie”.
To poetyckie wprowadzenie do świątecznych życzeń, jakich dzisiaj raczej nie przeczytamy.
Dalej są życzenia świąteczne i wyraz nadziei, że choroba, która zmogła Jadwigę ustąpiła;
“Dzięki Bogu że to minęło i miejmy nadzieje, że nie powtórzy się”.
Z listu wynika, że babcia wysłała Eugeniuszowi spis książek, za które dziękuje. Tłumaczy dlaczego jeszcze ich nie nabył.
“ale że zima była bardzo ciężka, w Mińsku jeszcze nie byłem bo w ciągu marca panowały u nas wprost niesłychane zawieje, dopiero teraz drogi się oczyściły. Jutro jest w planie wyjazd samochodem po zimie, bo trzeba go sprawdzić jak silnik pracuje”.
Teraz coś o życiu emeryta (dr Famiński był na emeryturze)
“życie płynie spokojnie nie nudzę się, odwiedzają mnie chorzy tak że na parę godzin mam prace zawodową. Medycyny nie zapomniałem, prenumeruje czasopisma lekarskie, nabywam ciekawe rzeczy z literatury. Dużo czytam, grywam na pianinie, zajmuję się gimnastyką po radio. Na zdrowie tymczasem nie narzekam aczkolwiek wiek swoje robi.
Pan Jacek Grzybala zwraca uwagę na mocne więzy rodzinne z rodziną /babcia pana Jacka – Jadwiga to szwagierka doktora/. Dr Famiński pisząc te listy był już wówczas drugi raz żonaty, a od śmierci Joanny Krassowskiej pierwszej żony minęło prawie 15 lat. Wołożyn przed wojną był w Polsce, a po II Wojnie Światowej to Białoruska Republika w ramach ZSRR. Życie tam było więcej niż nie łatwe, ale Dr Faminski był świetnym lekarzem i chirurgiem, radził sobie bardzo dobrze a trzeba wiedzieć, że lekarz zawsze jest potrzebny.
I wreszcie 6 list, ostatni, który się zachował. Babcia pana Jacka zmarła jesienią 1962 roku.
“Wołożyn dn. 15 grudnia 1962
Kochana Jadziu !
Posyłam Ci jak najlepsze życzenia Świąteczne i Noworoczne. Życzę Ci zdrowia, długich lat spokojnego życia, wszelkiej pomyślności. Co u Ciebie słychać, jak zdrowie ? Jak powodzi się Jasiowi, jak hodują się wnuczęta?U mnie nic nowego, ot płynie życie spokojnie i za to dzięki Bogu .Już cztery lata jestem na emeryturze, ale z medycyną nie mogę się rozstać-ordynuje trochę w domu, prenumeruje czasopisma lekarskie i zdaje mi się , że jeszcze jestem komuś potrzebny. Latem często wyjeżdżałem autem nad rzekę na rybki i do lasu na grzybki, obecnie trzy razy byłem na polowaniu na zające i jakoś to mnie nie męczy. Zresztą trenuje się – codziennie odbywam 1-2 godzinne przechadzki. W te długie zimowe wieczory doskonałą rozrywką jest telewizor, przy którym spędzamy dużo czasu. Nieraz pokazują polskie filmy śpiewy i tańce. Aniuś z Żoną i dziećmi często nas odwiedzają. Powodzi się im nieźle, są zdrowi i weseli, wnuk i wnuczka rosną jak Pan BÓG przykazał. Stasia i Aniuś z Rodziną również zasyłają Tobie jak najlepsze życzenia. Proszę pozdrowić ode mnie i ucałować Jasia z Rodziną oraz Nielubowiczów. Czy Ryszard już wrócił do kraju czy jeszcze znajduje się w krainie skwarnej, gwarnej to znaczy się w Afryce? Całuje Twoje rączki żegnam i proszę skreślić parę słów. Genio”.
To był ostatni list od szwagra do mojej babci, niestety babcia już nie odpisała ponieważ zmarła w październiku 1962 roku. Dr Famiński zmarł w 1970 roku, a ja z przyszłą żoną będąc na wycieczce w Mińsku Białoruskim odwiedziłem Wołożyn i byłem w domu Dr Famińskiego. Poznałem jego drugą żonę, chociaż ona mi się nie przedstawiła i powiedziała tylko tyle ” dr Famiński już dawno nie żyje”.W sumie byłem w Wołożynie na Żdanowa nr 10 , 20-30 minut. Zobaczyłem gabinet doktora i album rodzinny ze zdjęciami. To wszystko co pozostało w mej pamięci.
Jacek Grzybała
2 komentarzy
Jacek
27 sierpnia 2019 o 22:20DZIĘKUJE PIĘKNIE PANI REDAKTOR . JEST OPRACOWANE CUDOWNIE ,POŁĄCZENIE MOICH OPISÓW I KOMENTARZY Z TREŚCIĄ LISTÓW ZAŁĄCZONYCH W FORMIE KSERO JEST EKSTRA PRECYZYJNE. CZEKAM NA NASTĘPNE LISTY .JACEK>
Jacek
7 września 2019 o 15:29Dzisiaj przeczytałem pozostałe cztery moje opracowania wraz z fragmentami listów dotyczących tych opracowań. .Po każdym opracowaniu jest skan całego listu z orginału. W sumie w jednej odsłonie jest całość co opracowałem
czyli 6 listów. Ciekawostka na wiosne tego roku dostałem maila z Mińska Białoruskiego , od prawnuka Dr Famińskiego.Odnalazł mnie z mojego zapisu mailowego po którymś ze wcześniejszych artykułów. Aktualnie dostałem kilka ciekawych zdjęć , ale teraz korespondencja się urwała bo wysłałęm do Mińska zdjęcia przedwojenne, a te mogły być nie na czasie w stosunku do bieżącej rzeczywistości politycznej na wschodzie